आईसीटी समाचार
काठमाडौं । नोबेल पुरस्कार विजेता वैज्ञानिक जेफ्री हिन्टनले कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) को तीव्र विकासले भविष्यमा मानव अस्तित्वमाथि गम्भीर जोखिम निम्त्याउन सक्ने चेतावनी दिएका छन् । मानवभन्दा बढी बुद्धिमान प्रविधि निर्माण हुने क्रम अघि बढिरहेकाले यसको विकासलाई सुरक्षित र नियन्त्रित बनाउन सरकारहरूले तत्काल कदम चाल्नुपर्ने उनको भनाइ छ ।
पीबीएस टेलिभिजनको कार्यक्रम ‘फायरिङ लाइन विथ मार्गरेट हुभर’ मा बोल्दै हिन्टनले एआईको नियमन र सुरक्षाको जिम्मेवारी प्रविधि कम्पनीहरूलाई मात्र दिन नहुने बताए । आर्थिक लाभलाई प्राथमिकता दिने कम्पनीहरूले स्वेच्छाले आफ्ना प्रविधिका जोखिम नियन्त्रण गर्छन् भन्ने विश्वास गर्न नसकिने उनको तर्क छ । त्यसैले एआईलाई सुरक्षित बनाउने कानुनी व्यवस्था निर्माणका लागि सरकारलाई दबाब दिन उनले सर्वसाधारणलाई समेत आग्रह गरेका छन् ।
मानवभन्दा शक्तिशाली प्रविधि निर्माणको जोखिम
हिन्टनका अनुसार एआईको क्षमता अहिले अनुमान गरिएभन्दा तीव्र गतिमा विस्तार भइरहेको छ । मानवले निर्माण गरेको प्रविधि भविष्यमा मानिसभन्दा बढी बुद्धिमान बन्न सक्ने सम्भावना रहेकाले त्यसको परिणामबारे अहिल्यै गम्भीर हुनुपर्ने उनले बताए ।
उनले विकसित हुँदै गरेका एआई प्रणालीलाई परग्रही प्राणीसँग तुलना गर्दै मानिसले आफूभन्दा बुद्धिमान अर्को अस्तित्व निर्माण गरिरहेको टिप्पणी गरे । त्यस्तो प्रविधिले भविष्यमा मानवकै हितमा काम गर्छ भन्ने सुनिश्चितता नरहेको उनको चिन्ता छ ।
यसअघि मानवभन्दा धेरै बुद्धिमान एआई अर्थात् ‘सुपरइन्टेलिजेन्स’ विकास हुन अझै १० देखि २० वर्ष लाग्न सक्ने अनुमान गरिँदै आएको थियो । तर पछिल्लो समय प्रविधिमा भइरहेको तीव्र प्रगतिले यो अवस्था सोचेभन्दा चाँडै आउन सक्ने हिन्टनको आकलन छ ।
उनका अनुसार एआई मानव नियन्त्रणभन्दा बाहिर जाने अवस्था रोक्न सुरक्षा अनुसन्धान, जोखिम मूल्याङ्कन र नियन्त्रणका उपायमा अहिले नै पर्याप्त लगानी आवश्यक छ ।
प्रविधि क्षेत्रका प्रभावशाली व्यक्तिमाथि प्रश्न
अन्तर्वार्ताका क्रममा हिन्टनले एआईको विकासमा प्रभाव पारिरहेका प्रविधि कम्पनीका प्रमुखहरूको भूमिकाबारे पनि धारणा राखे । एनभिडियाका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत जेन्सेन हुआङसँग सम्बन्धित विवादबारे सोधिएको प्रश्नमा उनले हुआङलाई गल्ती गरेका एक भद्र व्यक्तिका रूपमा चित्रण गरे ।
यद्यपि, टेस्लाका प्रमुख एलन मस्क र मेटाका प्रमुख मार्क जुकरबर्गप्रति भने उनले आलोचनात्मक टिप्पणी गरे। उनीहरूले व्यक्तिगत स्वार्थ र आर्थिक लाभलाई प्राथमिकता दिने प्रवृत्ति देखाएको हिन्टनको आरोप थियो ।
एआईजस्तो विश्वव्यापी प्रभाव पार्ने प्रविधिको भविष्य केही सीमित व्यक्तिको स्वार्थ र निर्णयमा निर्भर हुन नहुने उनको भनाइ छ । यसको विकास र प्रयोगसम्बन्धी निर्णयमा सार्वजनिक हित तथा मानव सुरक्षालाई केन्द्रमा राख्नुपर्ने उनले औँल्याए ।
अमेरिका र चीनबीच सहकार्यमा जोड
एआई विकासमा अमेरिका र चीनबीच बढिरहेको प्रतिस्पर्धाले प्रविधिको सुरक्षित प्रयोगमा थप चुनौती सिर्जना गर्न सक्ने हिन्टनको चिन्ता छ । एआईबाट उत्पन्न हुने जोखिम कुनै एउटा देशमा मात्र सीमित नहुने भएकाले दुवै शक्तिशाली राष्ट्रबीच सहकार्य आवश्यक रहेको उनले बताए ।
उनले भविष्यमा एआई प्रणालीमा चेतना विकास हुन सक्ने सम्भावनालाई पनि गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्ने धारणा राखेका छन् । मेसिनमा चेतना उत्पन्न भएको अवस्थामा मानिसले त्यस्ता प्रणालीप्रति कस्तो नैतिक जिम्मेवारी निर्वाह गर्नुपर्छ भन्ने विषयमा समयमै बहस सुरु गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ ।
हिन्टनले आफ्नो आगामी पुस्तक ‘स्मार्टर द्यान अस’ मार्फत पनि एआईका सम्भावित चुनौती र जोखिमबारे चर्चा गरेका छन् । उनका अनुसार एआईको विकासलाई रोक्नेभन्दा त्यसलाई सुरक्षित, जिम्मेवार र मानव हितअनुकूल बनाउने उपाय खोज्नु अहिलेको आवश्यकता हो ।
यसका लागि सरकारको प्रभावकारी नियमनसँगै नागरिकको खबरदारी र प्रविधि कम्पनीहरूको जवाफदेहिता पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुने उनले बताएका छन् ।
