बालकृष्ण जोशी: नेपाललाई विश्वसँग जोड्ने उद्यमीको यात्रा (भिडियो)

काठमाडौं । बालकृष्ण जोशीको उद्यमशील यात्रा कुनै पूर्वनिर्धारित व्यावसायिक योजनाबाट सुरु भएको कथा होइन । यो आवश्यकता, जिज्ञासा, प्रविधिप्रतिको आकर्षण, जोखिम उठाउने साहस र समयसँगै विकसित हुँदै गएको एउटा लामो डिस्कभरी जर्नी हो ।

सन् १९९६ मा लोटस प्रोजेक्टसँग जोडिएदेखि सुरु भएको उनको यात्रा पछि थमेल डट कम, रेमिटेन्स, फिन्टेक, डिजिटल भुक्तानी तथा बैंकिङ पूर्वाधार हुँदै आज विश्वव्यापी वित्तीय प्रणालीमा नयाँ सम्भावना खोज्ने चरणसम्म आइपुगेको छ ।

बाल्यकालदेखि उद्यमशीलताको आधार

जोशी एक परम्परागत नेवार व्यापारिक परिवारमा हुर्किए । उनको परिवारमा व्यापार केवल आयआर्जनको माध्यम थिएन, त्यो जीवनशैलीकै एउटा हिस्सा थियो । उनको बुवाले विभिन्न प्रकारका व्यापार तथा ट्रेडिङ व्यवसाय सञ्चालन गरेका थिए । त्यसैले व्यापारका आधारभूत मेकानिक; हिसाब, लेनदेन, जोखिम र ग्राहकसँगको सम्बन्ध, उनले औपचारिक रूपमा पढ्नुअघि नै जीवनबाट सिक्ने अवसर पाए ।

नेपालमै राम्रो विद्यालयमा अध्ययन गरेपछि एसएलसी पूरा गर्नेबित्तिकै उनी अमेरिका गए । यद्यपि उनको शैक्षिक पृष्ठभूमि प्रविधि वा इन्जिनियरिङमा थिएन । उनले सोसल साइन्स पढे । पछि यही सामाजिक विज्ञानको पृष्ठभूमिले मानिस, समाज र बदलिँदो आवश्यकतालाई बुझ्ने उनको दृष्टिकोण निर्माण गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्यो ।

उनका लागि व्यापार केवल पैसा कमाउने विषय थिएन । परिवारबाट प्राप्त संस्कार, संस्कृति र सामाजिक जिम्मेवारीको भावनाले व्यवसायले समाजमा पार्ने प्रभावबारे पनि सोच्न सिकायो ।

लोट्टो प्रोजेक्टबाट सुरु भएको यात्रा

सन् १९९६ आसपास लोट्टो (Lotto)  प्रोजेक्टसँग जोडिएपछि उनको व्यावसायिक यात्रा वास्तविक अर्थमा अघि बढ्यो । जोशीका अनुसार उनको करियरलाई पछाडि फर्केर हेर्दा त्यसमा प्रविधि र पैसाबीचको सम्बन्ध निरन्तर देखिन्छ । तर उनले कहिल्यै “म उद्यमी बन्छु” भनेर कुनै निश्चित योजनासहित यात्रा सुरु गरेका थिएनन् ।

बरु, हरेक समय आफूलाई अपग्रेड गर्दै, नयाँ परिस्थिति बुझ्दै र बदलिँदो प्रविधिसँगै आफूलाई इभल्भ गर्दै जाने प्रक्रिया नै उनको उद्यमशीलताको आधार बन्यो ।

त्यतिबेला अमेरिका प्रविधिको तीव्र विस्तारको चरणमा थियो । अमेजन र याहुजस्ता कम्पनीहरूले उनलाई एउटा महत्वपूर्ण सम्भावना देखाए, इन्टरनेट केवल सूचना आदानप्रदानको माध्यम होइन, मानिसको जीवन र समाजको संरचना नै परिवर्तन गर्न सक्ने पूर्वाधार रहेछ ।

यही अनुभूतिले उनलाई एउटा प्रश्नतर्फ डोर्‍यायो: यस्तो प्रविधिलाई नेपालको सामाजिक आवश्यकता र नेपालीहरूको जीवनसँग कसरी जोड्न सकिन्छ ?

अमेरिकाको अनुभवबाट जन्मिएको ठमेल डट कम

अमेरिकामा बस्दा उनले नेपालीहरू ठूलो संख्यामा विदेशिन थालेको सामाजिक परिवर्तन नजिकबाट अनुभव गरे । विदेशमा रहेका नेपालीका लागि आफ्नो घर, परिवार र देशसँगको सम्बन्ध अत्यन्त महत्वपूर्ण थियो । यही व्यक्तिगत अनुभूति पछि व्यवसायिक अवधारणामा रूपान्तरण भयो ।

सन् १९९८ तिर ठमेल ​​​​​डट कम (Thamel.com) सुरु भयो । प्रारम्भिक दृष्टिकोण अत्यन्त सरल थियो, नेपालका व्यवसायलाई इन्टरनेटमार्फत विश्वसँग जोड्ने । तर व्यवसाय सुरु गरेपछि वास्तविक दिशा ग्राहकहरूले नै परिवर्तन गरिदिए ।

पहिले व्यवसायहरूलाई अनलाइन ल्याउने उद्देश्य थियो । पछि ग्राहकहरूले परिवारसँग कुराकानी गर्न, नेपालमा रहेका आफन्तलाई उपहार पठाउन र आर्थिक कारोबार गर्न चाहेको देखियो । त्यसपछि ठमेल डट कम केवल ई-कमर्स प्लेटफर्म रहेन; यो विदेशमा रहेका नेपाली र नेपालमा रहेका उनीहरूका परिवारबीचको सामाजिक तथा आर्थिक पुल बन्न थाल्यो ।

त्यतिबेला अन्तर्राष्ट्रिय फोन कलको लागत अत्यन्त महँगो थियो । यस्तो अवस्थामा टेक्स्ट र च्याटमार्फत सम्पर्क गर्न सकिने सुविधा आफैंमा ठूलो परिवर्तन थियो । अझ महत्वपूर्ण कुरा, ग्राहकहरूले प्रविधिलाई आफ्नो आवश्यकता अनुसार प्रयोग गर्ने नयाँ तरिका आफैं विकास गरे ।

जोशीको बुझाइमा उनीहरूले प्रविधि बेचेका थिएनन्; उनीहरूले “घरमा कनेक्सन” बेचिरहेका थिए । दशैंमा खसी पठाउने, जन्मदिनमा केक पठाउने वा परिवारलाई आवश्यक वस्तु पुर्‍याउने सेवा वास्तवमा भावनात्मक सम्बन्धलाई प्रविधिमार्फत निरन्तरता दिने माध्यम थियो ।

जब प्रविधिभन्दा ठूलो चुनौती समाज थियो

आजको डिजिटल संसारसँग तुलना गर्दा त्यसबेलाको नेपालमा काम गर्नु लगभग अर्कै युगमा व्यवसाय गर्नुजस्तै थियो । पर्याप्त इन्टरनेट पूर्वाधार थिएन । कम्प्युटरहरू विदेशबाट ल्याएर एसेम्बल गर्नुपर्थ्यो । डिजिटल क्यामेरा समेत सहज उपलब्ध थिएन ।

अनलाइन व्यापारप्रति मानिसहरूको विश्वास पनि ठूलो चुनौती थियो । “अनलाइन राखेको सामान अरूले चोर्दैनन् ?” भन्ने प्रश्नदेखि लिएर पेमेन्ट इन्फ्रास्ट्रक्चरसम्म अनेक अवरोध थिए ।

त्यतिबेला डेलिभरी पुष्टि गर्न ग्राहकको घरमै पुगेर फोटो खिच्ने, त्यसलाई ल्याबमा प्रशोधन गर्ने, स्क्यान गर्ने र अनलाइन पठाउने जस्ता असाधारण प्रक्रिया अपनाउनुपर्थ्यो । तर जोशीका लागि यी कठिनाइहरू केवल समस्या थिएनन् । ती नै अवसर पनि थिए ।

उनको मूल प्रश्न थियो, मानिसहरू वास्तवमै यसरी जोडिन चाहन्छन् कि चाहँदैनन् ? जब समाजले त्यसको सकारात्मक उत्तर दियो, प्रविधिले विस्तारै आफ्नो बाटो आफैं बनाउँदै गयो ।

उद्यमी भनेको एथ्नोग्राफर

जोशीको उद्यमशील दर्शनको सबैभन्दा विशिष्ट पक्ष यही हो । उनका अनुसार उद्यमी र परम्परागत अर्थको बिजनेसम्यान एउटै कुरा होइनन् ।

उद्यमी एक तहमा सोसल साइंटिस्ट वा अझ उपयुक्त शब्दमा एथ्नोग्राफर हो । समाज कसरी परिवर्तन भइरहेको छ ? मानिसका नयाँ आवश्यकता के हुन् ? बदलिँदो समाजले कुन नयाँ समस्या सिर्जना गरिरहेको छ ? र ती आवश्यकता पूरा गर्न व्यवसायले कस्तो समाधान दिन सक्छ ?

उनका लागि उद्यमशीलता यही प्रक्रियाको नाम हो । त्यसैले उनी “सोसल इन्टरप्रेनरसिप” र “कमर्सियल इन्टरप्रेनरसिप”लाई पूर्ण रूपमा अलग गरेर हेर्न रुचाउँदैनन् । उनका अनुसार हरेक व्यवसाय कुनै न कुनै रूपमा सामाजिक उद्यम नै हो, किनकि व्यवसायले अन्ततः समाजले सिर्जना गरेको आवश्यकतालाई सम्बोधन गर्छ ।

नेपाल फर्कनुको कारण: देश विकास होइन, आफ्नै जीवन

विदेशमा लामो समय बिताएपछि पनि जोशीको लक्ष्य नेपालमा फर्केर “देश विकास गर्छु” भन्ने थिएन । उनको भनाइमा उनी नेपालमा कुनै सोसल च्यारिटी वर्क गर्न आएका होइनन् । उनको उद्देश्य अझ व्यक्तिगत थियो, आफू जन्मेको देशमै बस्ने, काम गर्ने र अन्ततः त्यहीँ जीवन बिताउने ।

विश्व घुमेपछि उनले एउटा कुरा अझ स्पष्ट रूपमा महसुस गरे, “नेपालजस्तो देश अर्को छैन ।” उनका लागि नेपाल कमजोर बजार मात्र होइन; संसारका नयाँ प्रविधि, वित्तीय प्रणाली र व्यवसायिक मोडल परीक्षण गर्न सकिने सम्भावनायुक्त स्यान्डबक्स हो ।

उनले विदेशमा कमाएको अनुभव, नेटवर्क र सीप नेपालमा प्रयोग गर्ने निर्णयलाई देशप्रतिको त्यागभन्दा पनि आफ्नै जीवनको छनोटका रूपमा हेर्छन् ।

ठमेलपछि रेमिटेन्स र फिन्टेकतर्फ

ठमेल डट कममार्फत मानिसहरूको भावनात्मक सम्बन्धलाई डिजिटल माध्यमबाट जोडिसकेपछि अर्को आवश्यकता स्पष्ट हुँदै गयो, पैसाको सम्बन्ध ।

विदेशमा रहेका नेपालीले परिवारसँग भावनात्मक रूपमा मात्र होइन, आर्थिक रूपमा पनि जोडिन चाहन्थे । यही आवश्यकताले जोशीलाई रेमिटेन्स र पछि फिन्टेकतर्फ डोर्‍यायो ।

परम्परागत मनी ट्रान्सफर व्यवसाय अत्यन्त धेरै पूँजी, लाइसेन्स र नियमन आवश्यक पर्ने क्षेत्र थियो । तर जोशीले नयाँ मोडलको सम्भावना देखे ।

उबर (Uber) बाट उनले एउटा महत्वपूर्ण पाठ सिके, हरेक व्यवसायमा सबै पूर्वाधार आफैं निर्माण गर्नुपर्दैन । कसैसँग लाइसेन्स हुन्छ, कसैसँग ग्राहक; उद्यमीले ती दुईबीच पुल निर्माण गर्न सक्छ ।

यही सोचले पछि रेमिटेन्स एज अ सर्भिस र बैंकिङ एज अ सर्भिसजस्ता अवधारणासँग उनको कामलाई जोड्यो ।

“पैसा” होइन, मूल्य प्रवाहको पूर्वाधार

जोशीको वित्तीय दर्शनमा पैसा आफैं अन्तिम उत्पादन होइन । पैसा एउटा कमोडिटी हो; वास्तविक मूल्य त्यसलाई मानिससम्म कसरी पुर्‍याइन्छ र मानिसले आफ्नो संस्कृति, आवश्यकता तथा सम्बन्धअनुसार त्यसलाई कसरी प्रयोग गर्छ भन्ने कुरामा छ ।

उदाहरणका लागि, पश्चिमी संसारको कुनै मनी ट्रान्सफर कम्पनीले नेपाली संस्कृतिमा दशैंको दक्षिणा वा परिवारलाई खसी पठाउने भावनात्मक अर्थ नबुझ्न सक्छ । तर स्थानीय संस्कृति र आवश्यकता बुझ्ने डिजिटल प्लेटफर्मले त्यही व्यवहारलाई व्यवसायिक अवसरमा रूपान्तरण गर्न सक्छ । यसैलाई जोशी हाइपर-लोकलाइजेसनको दृष्टिले हेर्छन् ।

उनका अनुसार भविष्यको वित्तीय प्रणालीले विश्वव्यापी पहुँच र स्थानीय आवश्यकता दुवैलाई एकै ठाउँमा जोड्नुपर्छ ।

विपद्मा डिजिटल नेटवर्कको शक्ति

उनको यात्राको अर्को महत्वपूर्ण अध्याय हालैको बाढी तथा विपद्को समयमा देखियो । उनले आफ्नो ज्ञान, नेटवर्क र डिजिटल भुक्तानीसम्बन्धी अनुभव प्रयोग गरेर राहतका लागि अनलाइन आर्थिक सहयोग संकलन गर्ने प्रयासमा नेतृत्वदायी भूमिका खेले ।

विभिन्न डिजिटल माध्यम, कार्ड, क्यूआर र पछि क्रिप्टोकरेन्सीमार्फत समेत सहयोग पठाउन सकिने वातावरण बनाउन उनीसहितको प्रयास सफल भयो । अन्तर्वार्तामा उनले एक घण्टामै करिब १८ करोड रुपैयाँ संकलन भएको अनुभव सुनाएका छन् ।

उनका लागि यो व्यक्तिगत व्यवसायिक उपलब्धिभन्दा धेरै ठूलो कुरा थियो । उनले आफ्नो नेटवर्क र पूर्वाधारलाई सार्वजनिक प्रयोजनका लागि प्रयोग गर्न सकेको क्षणलाई आफ्नो जीवनकै सबैभन्दा महत्वपूर्ण उपलब्धिमध्ये एक मानेका छन् ।

यस घटनाले एउटा महत्वपूर्ण कुरा देखायो, डिजिटल पूर्वाधार केवल व्यापारका लागि होइन, संकटको समयमा समाजलाई छिटो परिचालन गर्न पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ ।

नेपाल: विश्वको भविष्यका लागि स्यान्डबक्स

जोशीको दृष्टिमा नेपालको सबैभन्दा ठूलो शक्ति यसको कमजोरीमा होइन, यसको विशिष्ट परिस्थितिमा छ ।

नेपाल युवा जनसंख्या भएको देश हो । ठूलो संख्यामा नेपाली विदेशमा छन् । रेमिटेन्स अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण हिस्सा हो । मोबाइल र स्मार्टफोनको पहुँच तीव्र रूपमा बढेको छ । प्रविधि अपनाउने क्षमता पनि अपेक्षाभन्दा बलियो छ ।

त्यसैले विश्वमा अहिले विकसित भइरहेका फिन्टेक, डिजिटल बैंकिङ, एआई, क्लाइमेट टेक र अन्य प्रविधिको प्रयोगका लागि नेपाल एउटा रोचक परीक्षणस्थल बन्न सक्छ । उनले स्पष्ट रूपमा नेपाललाई भविष्यका अवसरका लागि “वर्ल्ड-क्लास स्यान्डबक्स” बन्न सक्ने देशका रूपमा हेर्छन् ।

उनको दृष्टिकोण केवल नेपालभित्र सीमित छैन । नेपालमा विकसित समाधानहरू श्रीलंका, बंगलादेश, भारत, फिलिपिन्स, भियतनाम, कम्बोडिया र लाओसजस्ता बजारमा विस्तार गर्ने सम्भावना पनि उनी देख्छन् ।

सीमाविहीन बैंकिङतर्फको अर्को यात्रा

आज जोशीको काम फेरि नयाँ चरणमा प्रवेश गरेको छ । उनको लक्ष्य नेपालमा सीमित डिजिटल सेवा निर्माण गर्नु मात्र होइन; विश्वव्यापी वित्तीय पहुँचलाई नयाँ ढंगले परिभाषित गर्नु हो ।

उनले वाल स्ट्रिटबाट विश्वकै पहिलो पुस्ताका बोर्डरलेस बैंकमध्ये एक निर्माण गर्ने दिशामा काम गरिरहेको बताएका छन् । यसको मूल प्रेरणा भने फेरि नेपालमै छ, विदेशमा रहेका नेपालीले भोगेको वित्तीय कठिनाइ र सीमापार आर्थिक पहुँचको समस्या ।

उनको सोच छ, यदि नेपालमा जन्मेको व्यक्तिले अमेरिकाको कम्पनीको स्टक किन्न सक्छ, नेपालमा बसेर विश्व बजारमा सेवा बेच्न सक्छ र डिजिटल माध्यमबाट विश्वसँग आर्थिक रूपमा जोडिन सक्छ भने जन्मस्थानले आर्थिक अवसरको सीमा निर्धारण गर्नु हुँदैन ।

यसका लागि आवश्यक वित्तीय पूर्वाधार निर्माण गर्नु उनको अहिलेको यात्राको एउटा प्रमुख उद्देश्य बनेको छ ।

अबको चुनौती: नेपालीलाई विश्वव्यापी व्यवसाय गर्ने स्वतन्त्रता

जोशीको आगामी लक्ष्य अझ महत्वाकांक्षी छ । नेपालमा बसेर नेपाली युवाले विदेशमा बैंक अकाउन्ट खोल्न, अन्तर्राष्ट्रिय व्यवसाय गर्न र विश्व बजारमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने वातावरण निर्माण गर्नु आवश्यक रहेको उनको धारणा छ ।

उनका अनुसार नेपालको टेक उद्योगले तीव्र गति लिइरहेको छ र नेपाली टेक कम्पनीहरूले विश्व बजारबाट उल्लेखनीय आम्दानी गर्न थालेका छन् । तर पूँजी, नियमन र सीमापार कारोबारका अवरोध अझै छन् ।

त्यसैले उनको अर्को प्रश्न हो, नेपालमा बसेर नेपालीले विश्वव्यापी व्यवसाय गर्न किन नसक्ने ? उनका लागि यो केवल व्यवसायिक प्रश्न होइन, भविष्यको पुस्तासँग सम्बन्धित आर्थिक स्वतन्त्रताको प्रश्न हो ।

नीति र प्रविधिबीचको दूरी

जोशीले नीति निर्माणमा पनि समयअनुकूल परिवर्तन आवश्यक रहेको बताएका छन् । प्रविधि अत्यन्त तीव्र गतिमा परिवर्तन भइरहेको अवस्थामा पुरानो समयका नियमले नयाँ पुस्ताको आवश्यकता सम्बोधन गर्न नसक्ने उनको तर्क छ ।

विशेष गरी क्रिप्टोकरेन्सी, डिजिटल वित्त र सीमापार कारोबारका विषयमा नियामक निकायले बदलिँदो वास्तविकतालाई छिटो बुझेर नीति निर्माण गर्नुपर्ने उनको धारणा छ ।

उनले पछिल्लो समय सरकारी निकायहरूमा पनि परिवर्तनप्रतिको तत्परता देखिएको बताएका छन् । विपद्का समयमा समेत प्रणालीलाई तीव्र रूपमा परिचालन गर्न सकिनु उनी सकारात्मक संकेतका रूपमा हेर्छन् ।

जोखिम लिनु र “डिलुजनल” हुनु

जोशीको उद्यमशील दर्शनमा रिस्कको विशेष स्थान छ । उनका अनुसार सफल उद्यमी बन्नका लागि जोखिम लिन सक्ने मानसिकता आवश्यक हुन्छ । तर जोखिम केवल आर्थिक हुँदैन । मनोवैज्ञानिक जोखिम पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ ।

उद्यमीले यस्तो भविष्य देख्नुपर्छ जुन अरूलाई तत्काल देखिँदैन । त्यसैले उनी उद्यमीलाई केही हदसम्म डिलुजनल (Delusional) हुनुपर्ने व्यक्ति मान्छन्, अर्थात् अरूले असम्भव देखेको सम्भावनामा पनि विश्वास गर्न सक्ने । तर त्यसको अर्थ अन्धो सपना देख्नु भने होइन । सपना देखेपछि त्यसलाई वास्तविकतामा उतार्ने क्षमता, निरन्तर मेहनत र जोखिम सहने मनोबल पनि चाहिन्छ ।

उनका अनुसार उद्यमशीलता अन्ततः एउटा फिलोसोफिकल जर्नी हो, आफूले के समस्या समाधान गर्न चाहेको हो, किन गर्न चाहेको हो र आफ्नो जीवनको अर्थ त्यससँग कसरी जोडिन्छ भन्ने खोजी ।

उपलब्धिभन्दा अगाडि “मिसन”

जोशीले आफ्नो यात्रालाई धन, प्रतिष्ठा वा ठूलो कम्पनी बनाउने उद्देश्यबाट मात्र व्याख्या गर्दैनन् ।उनको मूल मिसन सरल छ, नेपाललाई डिजिटल रूपमा विश्वव्यापी बजारसँग जोड्ने ।

ठमेल डट कममा त्यो मिसन परिवारसँगको सम्बन्ध जोड्ने रूपमा देखियो । रेमिटेन्समा आर्थिक सम्बन्ध जोड्ने रूपमा आयो । फिन्टेकमा वित्तीय पहुँच विस्तार गर्ने रूपमा विकसित भयो । विपद्को समयमा त्यही नेटवर्क मानवीय सहयोग जुटाउने माध्यम बन्यो ।

यसरी हेर्दा उनका विभिन्न व्यवसाय अलग-अलग परियोजना होइनन्; एउटै दीर्घकालीन विचारका फरक चरण हुन् ।

नयाँ पुस्ताका लागि उनको सन्देश

जोशी युवा पुस्तालाई आफूले गरेको काम हुबहु दोहोर्‍याउन सुझाव दिँदैनन् । उनका अनुसार हरेक व्यक्तिको आफ्नै मिसन, आफ्नै परिस्थिति र आफ्नै यात्रा हुन्छ ।

पहिलो आवश्यकता सेल्फ-डिस्कभरी हो, आफू के गर्न चाहन्छु, संसार कुन दिशामा जाँदैछ र त्यसमा आफ्नो भूमिका के हुन सक्छ भन्ने बुझ्नु ।

उनले आफ्नी छोरीलाई दिने एउटा महत्वपूर्ण सन्देश पनि यही दर्शनसँग जोडिएको छ: संसार र समाज निरन्तर परिवर्तन हुन्छन् । भविष्यलाई रोक्न सकिँदैन । त्यसैले आफ्नो पहुँच, क्षमता र नेटवर्क प्रयोग गरेर मानवताका लागि केही योगदान गर्न सक्नु नै महत्वपूर्ण हो ।

उनका लागि करियर केवल जागिर वा पैसा कमाउने माध्यम होइन । संसार कता जाँदैछ भन्ने बुझ्नु र त्यस परिवर्तनमा आफूले के भूमिका खेल्न सक्छु भनेर खोज्नु पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ ।

अन्त्य होइन, अर्को सुरुवात

बालकृष्ण जोशीको यात्रा हेर्दा एउटा रोचक निरन्तरता देखिन्छ, हरेक चरणमा उनले पहिले नै तयार भएको बजार खोजेनन्; बदलिँदो समाजमा जन्मिन लागेको आवश्यकता पहिचान गरे ।

लोट्टो प्रोजेक्टदेखि ठमेल डट कमसम्म, थमेलबाट रेमिटेन्स हुँदै फिन्टेक र बैंकिङसम्म, उनको यात्रा प्रविधिको कथा मात्र होइन । यो मानिस, समाज, संस्कृति र प्रविधिबीचको सम्बन्ध बुझ्ने प्रयास पनि हो ।

उनले अमेरिकामा बसेर नेपाललाई सम्झँदा देखेको आवश्यकता थमेल डट कम बन्यो । विदेशमा रहेका नेपालीको आर्थिक सम्बन्ध बुझ्दा रेमिटेन्सको यात्रा सुरु भयो । विश्वव्यापी वित्तीय पहुँचको असमानता देख्दा बोर्डरलेस बैंकिङको अवधारणा अघि आयो । र विपद्का समयमा आफ्नो नेटवर्क प्रयोग गर्दा डिजिटल पूर्वाधारको सामाजिक शक्ति देखियो ।

सायद यही कारण उनको उद्यमशील दर्शनको केन्द्रमा “व्यवसाय” भन्दा अगाडि मानिस र उसको आवश्यकता आउँछ ।

उनको कथा मूलतः एउटा प्रश्नको निरन्तर खोजी हो, भोलिको संसार कस्तो हुनेछ, र त्यो संसार निर्माण गर्न आज आफूले के गर्न सकिन्छ ?

जोशीको उत्तर भने स्पष्ट देखिन्छ: भविष्य पर्खिने होइन, त्यसलाई देख्ने, त्यसमा विश्वास गर्ने र सम्भव भएसम्म त्यसको पूर्वाधार आफैं निर्माण गर्ने ।