स्नेहा झा
काठमाडौं । काठमाडौं उपत्यकाको ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक क्षेत्र ललितपुरको च्यासल क्षेत्रमा अवस्थित हिमालय कलेज अफ इन्जिनियरिङ (एचसीओई) नेपालमा गुणस्तरीय इन्जिनियरिङ तथा सूचना प्रविधि शिक्षा प्रदान गर्ने अग्रणी शैक्षिक संस्थाका रूपमा परिचित छ । सन् २००० मा स्थापना भएको यो कलेज त्रिभुवन विश्वविद्यालय (टियु) सँग सम्बन्धन प्राप्त संस्था हो, जसले प्राविधिक रूपमा सक्षम, नैतिक रूपमा जिम्मेवार र समाजप्रति उत्तरदायी जनशक्ति उत्पादन गर्ने लक्ष्यका साथ आफ्नो शैक्षिक यात्रा अगाडि बढाइरहेको छ ।
नेपालमा इन्जिनियरिङ शिक्षाको विस्तार हुँदै गइरहेका बेला एचसीओईले आफूलाई केवल डिग्री प्रदान गर्ने संस्थाका रूपमा सीमित नराखी व्यावहारिक, अनुसन्धानमुखी र उद्योगसँग जोडिएको शिक्षा प्रणाली विकास गरेको छ । यही विशेषताले यसलाई विद्यार्थी, अभिभावक र प्राविधिक क्षेत्रका विज्ञहरूमाझ विश्वासिलो संस्थाका रूपमा स्थापित गरेको छ ।
१९.५ रोपनीमा फैलिएको आधुनिक शैक्षिक परिसर
एचसीओईको परिसर करिब १९.५ रोपनी क्षेत्रफलमा फैलिएको छ । सात तल्ले मुख्य भवनसँगै पाँचवटा प्रयोगशाला भवनहरूले विद्यार्थीलाई अध्ययन, अनुसन्धान र सिर्जनात्मक गतिविधिका लागि पर्याप्त स्थान उपलब्ध गराएका छन् । आधुनिक ल्याब, स्टुडियो, मेकर स्पेस तथा सूचना प्रविधि पूर्वाधारले कलेजलाई समकालीन प्राविधिक शिक्षाका लागि उपयुक्त वातावरण प्रदान गरेको छ ।
कलेजको भौतिक संरचना केवल आकर्षक मात्र नभई सिकाइलाई केन्द्रमा राखेर डिजाइन गरिएको शैक्षिक वातावरण हो, जहाँ विद्यार्थीले सिद्धान्तसँगै प्रयोगात्मक अभ्यास गर्न सक्छन् ।
‘सिद्धान्त र प्रयोगको समन्वय’ : प्रिन्सिपलको दृष्टिकोण
कलेजका प्रिन्सिपल डा. रवीन्द्र राज गिरी विद्यार्थीलाई स्वागत गर्दै भन्छन्: “हाम्रो पहिलो जिम्मेवारी विद्यार्थीलाई केवल प्राविधिक रूपमा दक्ष बनाउनु मात्र होइन, उनीहरूलाई बौद्धिक रूपमा जिज्ञासु, नैतिक रूपमा दृढ र परिवर्तनशील विश्वका चुनौती सामना गर्न सक्षम बनाउनु हो ।”
उनका अनुसार इन्जिनियर र प्रविधि व्यवसायीहरूले समाजको जीवनशैली, सञ्चार, पूर्वाधार र समुदाय निर्माणमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने भएकाले उनीहरूको शिक्षाले ज्ञान, सीप, निर्णय क्षमता र सामाजिक उत्तरदायित्व सबै पक्षलाई समेट्नुपर्छ ।
डा. गिरीले थप जोड दिएका छन्: “एचसीओईमा कक्षा कोठामा सिकाइने सिद्धान्तलाई प्रयोगशाला कार्य, डिजाइन अभ्यास, परियोजना, फिल्ड अध्ययन र वास्तविक समस्यासँग जोडेर सिकाइन्छ । यसले विद्यार्थीलाई केवल उत्तर याद गर्ने होइन, नयाँ समस्या समाधान गर्ने विश्लेषणात्मक क्षमता, सिर्जनशीलता र आत्मविश्वास विकास गर्न मद्दत गर्छ ।”
युजिसी-क्यूएए प्रमाणित गुणस्तर
एचसीओईको अर्को महत्वपूर्ण उपलब्धि भनेको युजिसी-क्यूएए (यूजीसी-क्यूएए) प्रमाण हो । यसले कलेजले राष्ट्रिय स्तरमा मान्यता प्राप्त गुणस्तरीय शैक्षिक मापदण्ड पूरा गरेको पुष्टि गर्छ ।
कलेजले आउटकम-बेस्ड लर्निङ प्रणाली अपनाएको छ, जसमा विद्यार्थीले अध्ययनपछि के गर्न सक्षम हुन्छ भन्ने पक्षलाई केन्द्रमा राखिन्छ । यसले शिक्षा र रोजगारीबीचको दूरी घटाउने प्रयास गरेको छ ।
उद्योगसँग जोडिएको शिक्षण प्रणाली
एचसीओईको शिक्षण प्रक्रिया परम्परागत व्याख्यानमा मात्र सीमित छैन । यहाँ नियमित रूपमा:
- इन्टर्नसिप
- लाइभ प्रोजेक्ट
- वर्कसप
- सेमिनार
- व्यावसायिक तालिम
- फिल्ड भिजिट
- डिजाइन एक्सरसाइज
- सर्भे क्याम्प
जस्ता गतिविधि सञ्चालन गरिन्छन् ।
कलेजले १०० भन्दा बढी उद्योगसम्बन्धी कार्यक्रम, विशेषज्ञ अन्तर्क्रिया र नेटवर्किङ अवसरहरू आयोजना गर्दै आएको छ । यसले विद्यार्थीलाई अध्ययनकै क्रममा व्यावसायिक संसारसँग परिचित गराउँछ ।
अनुसन्धान र नवप्रवर्तनको केन्द्र
एचसीओईले अनुसन्धानलाई आफ्नो शैक्षिक दिशाको महत्वपूर्ण आधार मानेको छ । कलेजमा रहेको रिसर्च म्यानेजमेन्ट सेल (आरएमसी) ले शिक्षक तथा विद्यार्थीलाई अनुसन्धान परियोजना, अनुसन्धान अनुदान र प्रकाशनमा प्रोत्साहन गर्दछ ।
कलेजद्वारा प्रकाशित नेपजोल-इन्डेक्स्ड ‘जर्नल अफ हिमालय कलेज अफ इन्जिनियरिङ (जेएचसीओई)’ ले प्राविधिक तथा वैज्ञानिक अनुसन्धानलाई राष्ट्रिय स्तरमा प्रस्तुत गर्ने महत्वपूर्ण मञ्च प्रदान गरेको छ ।
विविध शैक्षिक कार्यक्रम
एचसीओईले त्रिभुवन विश्वविद्यालयअन्तर्गत निम्न स्नातक कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ:
इन्जिनियरिङ तथा आर्किटेक्चर
- ब्याचलर अफ इन्जिनियरिङ इन कम्प्युटर इन्जिनियरिङ (बीसीई)
- ब्याचलर अफ इन्जिनियरिङ इन इलेक्ट्रोनिक्स एन्ड कम्युनिकेसन इन्जिनियरिङ
- ब्याचलर अफ इन्जिनियरिङ इन सिभिल इन्जिनियरिङ
- ब्याचलर अफ आर्किटेक्चर (बी.आर्क.)
सूचना प्रविधि तथा कम्प्युटर अध्ययन
- बिएस्सी कम्प्युटर साइन्स एन्ड इन्फर्मेसन टेक्नोलोजी (बिएस्सी सिएसआइटी)
- ब्याचलर अफ कम्प्युटर एप्लिकेसन्स (बिसिए)
यी सबै कार्यक्रम चार वर्षे (बी.आर्क. पाँच वर्षे) संरचनामा सञ्चालन हुन्छन् र आइओई तथा त्रिभुवन विश्वविद्यालयका मापदण्डअनुसार सञ्चालन गरिन्छन् ।
बिएस्सी सिएसआइटी : डिजिटल भविष्यतर्फ
बिएस्सी सिएसआइटी कार्यक्रमले प्रोग्रामिङ, डाटाबेस, नेटवर्किङ, वेब विकास, सिस्टम विश्लेषण र समस्या समाधानमा बलियो आधार तयार गर्छ । ह्यान्ड्स-अन प्रोजेक्ट र प्रयोगशाला अभ्यासमार्फत विद्यार्थीलाई सफ्टवेयर विकास, नेटवर्क व्यवस्थापन र डाटाबेस प्रशासनका लागि तयार पारिन्छ ।
बीई सिभिल : पूर्वाधार विकासका लागि दक्ष जनशक्ति
सिभिल इन्जिनियरिङ कार्यक्रममा स्ट्रक्चरल एनालाइसिस, कन्स्ट्रक्सन म्यानेजमेन्ट, जियोटेक्निकल तथा इन्भाइरोनमेन्टल इन्जिनियरिङ समेटिएको छ । फिल्ड ट्रिप, सर्भे क्याम्प र डिजाइन प्रोजेक्टमार्फत विद्यार्थीले वास्तविक पूर्वाधार परियोजनासँग सम्बन्धित अनुभव प्राप्त गर्छन् ।
इलेक्ट्रोनिक्स एन्ड कम्युनिकेसन : आधुनिक सञ्चार प्रविधिको आधार
यस कार्यक्रमले इलेक्ट्रोनिक सर्किट, कम्युनिकेसन सिस्टम, सिग्नल प्रोसेसिङ र एम्बेडेड सिस्टममा गहिरो अध्ययन गराउँछ । प्रयोगशाला अभ्यास र सिमुलेसनमार्फत विद्यार्थीलाई दूरसञ्चार, इलेक्ट्रोनिक्स उत्पादन र अनुसन्धान क्षेत्रमा काम गर्न सक्षम बनाइन्छ ।
कम्प्युटर इन्जिनियरिङ : हार्डवेयर र सफ्टवेयरको समन्वय
बीसीई कार्यक्रममा हार्डवेयर डिजाइन, सफ्टवेयर डेभलपमेन्ट, नेटवर्किङ, डिजिटल सिस्टम र एम्बेडेड टेक्नोलोजीको समिश्रण गरिएको छ । यसले विद्यार्थीलाई हार्डवेयर र सफ्टवेयर दुवै पक्षमा दक्ष बहुआयामिक इन्जिनियरका रूपमा तयार पार्ने लक्ष्य राख्छ ।
आर्किटेक्चर : सिर्जनशीलता र प्रविधिको संगम
पाँच वर्षे बी.आर्क. कार्यक्रमले आर्किटेक्चरल डिजाइन, बिल्डिङ टेक्नोलोजी, अर्बन प्लानिङ, हिस्ट्री अफ आर्किटेक्चर र सस्टेनेबल डिजाइनमा केन्द्रित अध्ययन गराउँछ । स्टुडियो कार्य, साइट भिजिट र डिजाइन प्रोजेक्टमार्फत विद्यार्थीलाई कार्यात्मक र सौन्दर्यपूर्ण संरचना निर्माण गर्न सक्षम बनाइन्छ ।
बिसिए : सफ्टवेयर र एप्लिकेसन विकासतर्फ
बिसिए कार्यक्रमले प्रोग्रामिङ ल्याङ्ग्वेज, वेब टेक्नोलोजी, मोबाइल एप विकास, डाटाबेस व्यवस्थापन र सफ्टवेयर इन्जिनियरिङमा व्यावहारिक दक्षता विकास गर्छ । कोडिङ चुनौती, परियोजना र केस स्टडीमार्फत विद्यार्थीलाई आईटी उद्योगका लागि तयार पारिन्छ ।
उत्कृष्ट नतिजा र व्यावसायिक सफलता
एचसीओईका विद्यार्थीले आइओई सेमेस्टर परीक्षामा उच्च अंक हासिल गर्दै आएका छन् । कलेजका स्नातकहरू नेपाल तथा विदेशका प्रतिष्ठित संस्थामा इन्जिनियर, आर्किटेक्ट, अनुसन्धानकर्ता, सफ्टवेयर डेभलपर, नेटवर्क विशेषज्ञ र परियोजना व्यवस्थापकका रूपमा कार्यरत छन् ।
यसले कलेजको शैक्षिक गुणस्तर र व्यावसायिक तयारीलाई स्पष्ट रूपमा प्रमाणित गर्छ ।
रोबोटिक्सदेखि टेक फेस्टसम्म
एचसीओईले प्राविधिक क्लब संस्कृतिलाई विशेष महत्व दिएको छ । कलेजमा सक्रिय रूपमा सञ्चालन हुने क्लबहरूमा:
- रोबोटिक्स क्लब
- सिभिल क्लब
- आईटी क्लब
- इलेक्ट्रोनिक्स एन्ड कम्प्युटर क्लब
- आर्किटेक्चर क्लब
प्रमुख छन् ।
वि.सं. २०६५ मा एचसीओई रोबोटिक्स टोलीले काठमाडौंमा आयोजित अन्तर–इन्जिनियरिङ कलेज प्रतियोगितामा ‘ग्रान्ड प्रिक्स’ प्रथम स्थान हासिल गरेको थियो । टोलीले भारतको आइआइटी मुम्बईद्वारा आयोजित टेक फेस्ट २०११ र २०१३मा समेत सहभागिता जनाएको थियो ।
समग्र व्यक्तित्व विकासमा जोड
प्रिन्सिपल डा. गिरीका अनुसार शिक्षा केवल प्राविधिक ज्ञानमा सीमित हुनु हुँदैन । उनी भन्छन्: “सञ्चार क्षमता, टिमवर्क, नेतृत्व, धैर्य र सहानुभूति प्रत्येक सफल पेशाकर्मीका लागि आवश्यक गुण हुन् । विद्यार्थी क्लब, प्राविधिक गतिविधि, सांस्कृतिक कार्यक्रम, खेलकुद र सामुदायिक सहभागिताले यी गुणहरू विकास गर्ने अवसर प्रदान गर्छन् ।”
यसै दृष्टिकोणअनुसार कलेजले इन्टर-कलेज तथा इन्ट्रा-कलेज खेलकुद प्रतियोगिता, सांस्कृतिक कार्यक्रम, ह्याकाथन, नवप्रवर्तन प्रतियोगिता र सामुदायिक गतिविधि सञ्चालन गर्दै आएको छ ।
छात्रवृत्ति र पहुँचयोग्य शिक्षा
एचसीओईले आर्थिक रूपमा कमजोर, जेहेन्दार तथा उच्च क्षमता भएका विद्यार्थीका लागि विभिन्न छात्रवृत्ति योजना सञ्चालन गर्दै आएको छ । अन्य धेरै निजी इन्जिनियरिङ कलेजहरूको तुलनामा शुल्क संरचना तुलनात्मक रूपमा किफायती रहेको कलेजको दाबी छ ।
भर्ना प्रक्रिया
बीई र बी.आर्क. कार्यक्रममा अध्ययन गर्न इच्छुक विद्यार्थीले:
- १०+२ विज्ञान (फिजिकल वा बायोलोजिकल समूहसँग दुई-पेपर गणित),
- डिप्लोमा इन इन्जिनियरिङ, वा
- त्रिभुवन विश्वविद्यालयले मान्यता दिएको समकक्ष योग्यता
बाट न्यूनतम ४५ प्रतिशत अंक प्राप्त गरेको हुनुपर्छ ।
त्यसपछि इन्स्टिच्युट अफ इन्जिनियरिङ (आइओई) द्वारा सञ्चालन हुने आइओई प्रवेश परीक्षा उत्तीर्ण गर्नुपर्ने हुन्छ । भर्ना मेरिटका आधारमा प्रदान गरिन्छ । बिएस्सी सिएसआइटी र बिसिएका लागि भने एचसीओईको अनलाइन एडमिसन पोर्टलमार्फत आवेदन दिन सकिन्छ ।
भविष्य निर्माणको विश्वासिलो गन्तव्य
दुई दशकभन्दा बढी समयदेखि एचसीओईले नेपालमा गुणस्तरीय इन्जिनियरिङ, आर्किटेक्चर र सूचना प्रविधि शिक्षा प्रदान गर्दै आएको छ । युजिसी-क्यूएए प्रमाणित गुणस्तर, आधुनिक पूर्वाधार, अनुसन्धानमुखी वातावरण, उद्योगसँगको सहकार्य, सक्रिय प्राविधिक क्लब, नवप्रवर्तन संस्कृति र समग्र व्यक्तित्व विकासमा केन्द्रित दृष्टिकोणले यसलाई नेपालका उत्कृष्ट प्राविधिक शिक्षालयहरूमध्ये एक बनाएको छ ।
प्रिन्सिपल डा. रवीन्द्र राज गिरीले विद्यार्थीलाई दिएको सन्देशले एचसीओईको मूल दर्शन स्पष्ट पार्छ: “तपाईंको कलेज जीवन केवल पहिलो जागिरको तयारी होइन; यो आजीवन सिकाइ, योगदान र जिम्मेवार नागरिक बन्ने यात्राको आधार हो । अनुशासन, जिज्ञासा, सम्मान र निरन्तर प्रयासका साथ अघि बढ्नुस् ।”
ललितपुरको च्यासलमा अवस्थित हिमालय कलेज अफ इन्जिनियरिङ आज केवल एउटा कलेज होइन, नेपालको प्राविधिक भविष्य निर्माण गर्ने ज्ञान, अनुसन्धान, नवप्रवर्तन र जिम्मेवार नेतृत्वको सशक्त केन्द्रका रूपमा उभिएको छ । थप जानकारीका लागि कलेजको आधिकारिक वेबसाइट https://hcoe.edu.np/ मा सम्पर्क गर्न सकिन्छ ।
