आईसीटी समाचार
काठमाडौं । स्मार्टवाच अहिले दैनिक जीवनको अभिन्न हिस्सा बन्दै गएको छ । समय हेर्नेदेखि स्वास्थ्य तथा फिटनेससम्बन्धी गतिविधि निगरानी गर्न, फोन कल गर्न र सन्देश प्राप्त गर्नसम्म यसको प्रयोग बढ्दो छ । तर, स्मार्टवाचको बढ्दो प्रयोगसँगै यसमा भण्डारण हुने व्यक्तिगत विवरण तथा संवेदनशील डाटाको सुरक्षाबारे पनि सचेत हुन आवश्यक छ ।
स्मार्टफोन ह्याक हुन सक्ने जोखिमबारे धेरैलाई जानकारी भए पनि स्मार्टवाचसमेत साइबर आक्रमणको निशानामा पर्न सक्छ भन्ने विषयमा भने कमैको ध्यान जाने गरेको छ । विशेष गरी कमजोर सुरक्षा प्रणाली भएका सस्ता तथा कम परिचित ब्रान्डका स्मार्टवाचमा साइबर सुरक्षासम्बन्धी जोखिम हुन सक्छ । यद्यपि, महँगा तथा प्रतिष्ठित ब्रान्डका स्मार्टवाच पनि सुरक्षा कमजोरीबाट पूर्ण रूपमा मुक्त हुँदैनन् ।
स्मार्टवाचले स्मार्टफोनसँग जडान भएर काम गर्ने भएकाले यसमा प्रयोगकर्ताका स्वास्थ्यसम्बन्धी विवरण, फिटनेस गतिविधि, सम्पर्क, कल तथा सन्देशसँग सम्बन्धित जानकारी जोडिएको हुन सक्छ ।
सुरक्षा कमजोरीको फाइदा उठाउँदै आक्रमणकारीले यस्ता विवरणमा अनधिकृत पहुँच प्राप्त गर्ने प्रयास गर्न सक्छन् । त्यसैले स्मार्टवाचको प्रयोग गर्दा यसको सुरक्षा प्रणाली र व्यक्तिगत विवरणको गोपनीयतामा विशेष ध्यान दिनुपर्छ ।
ब्लुटुथमार्फत हुन सक्छ आक्रमण
धेरैजसो स्मार्टवाचले स्मार्टफोनसँग जोडिन ब्लुटुथ लो इनर्जी (बीएलई) प्रविधि प्रयोग गर्छन् । यो प्रविधिले कम ऊर्जा खपत गर्दै उपकरणहरूबीच सञ्चार गर्न मद्दत गर्छ । बीएलईले विज्ञापन प्याकेटमार्फत नजिक रहेका अन्य उपकरणलाई आफ्नो उपस्थितिबारे जानकारी दिन सक्छ । त्यसपछि उपयुक्त उपकरणले स्क्यान अनुरोध पठाएर थप जानकारी प्राप्त गर्न सक्छ ।
यस्तो सञ्चार प्रक्रियामा सुरक्षा कमजोरी भएमा आक्रमणकारीले उपकरणको पहिचान वा उपलब्ध सेवासम्बन्धी केही जानकारी प्राप्त गर्न सक्छन् । तर, केवल ब्लुटुथ सिग्नल पत्ता लगाउँदैमा स्मार्टवाच ह्याक गर्न वा त्यसमा रहेका सबै विवरण पढ्न सम्भव हुँदैन । त्यसका लागि सम्बन्धित प्रणालीमा थप सुरक्षा कमजोरी हुनु आवश्यक हुन्छ ।
हानिकारक एपबाट पनि जोखिम
स्मार्टवाचको सुरक्षा त्यससँग जोडिएको स्मार्टफोन र कन्ट्रोलर एपको सुरक्षामा पनि निर्भर हुन्छ । प्रयोगकर्ताले अविश्वसनीय स्रोतबाट हानिकारक एप डाउनलोड गरेमा त्यसले व्यक्तिगत विवरणमा अनधिकृत पहुँच प्राप्त गर्ने वा उपकरणको सामान्य कार्यप्रणालीमा हस्तक्षेप गर्ने जोखिम हुन्छ ।
त्यस्तै, एपमा सुरक्षा कमजोरी भएमा वा आक्रमणकारीले एपको नियन्त्रण प्राप्त गरेमा स्मार्टफोन र स्मार्टवाचबीच आदानप्रदान हुने विवरण समेत जोखिममा पर्न सक्छन् ।
म्यान-इन-द-मिडल आक्रमणको जोखिम
म्यान-इन-द-मिडल (एमआईटीएम) आक्रमणमा आक्रमणकारीले दुई उपकरणबीच भइरहेको सञ्चारमा हस्तक्षेप गर्ने प्रयास गर्छ । स्मार्टवाच र स्मार्टफोनबीच आदानप्रदान हुने डाटा पर्याप्त रूपमा सुरक्षित नगरिएको अवस्थामा यस्तो आक्रमणको जोखिम बढ्न सक्छ ।
विशेष गरी सञ्चारको प्रमाणीकरण वा इन्क्रिप्सन प्रभावकारी नभएका उपकरणमा व्यक्तिगत विवरण चोरी हुने सम्भावना रहन्छ । यद्यपि, सबै सस्ता स्मार्टवाचमा इन्क्रिप्सन हुँदैन भन्ने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन । यसको अवस्था उपकरणको डिजाइन र सुरक्षा प्रणालीमा निर्भर हुन्छ ।
फर्मवेयरमा रहेका कमजोरीले बढाउन सक्छ जोखिम
फर्मवेयर भनेको स्मार्टवाचको हार्डवेयर सञ्चालन तथा आधारभूत कार्यहरू नियन्त्रण गर्ने सफ्टवेयर हो । यसमा सुरक्षा कमजोरी भएमा आक्रमणकारीले त्यसको फाइदा उठाएर उपकरणको कार्यप्रणालीमा हस्तक्षेप गर्ने वा अनधिकृत पहुँच प्राप्त गर्ने प्रयास गर्न सक्छन् । निर्माताले उपलब्ध गराएका सुरक्षा अपडेट समयमै स्थापना नगर्दा पुराना कमजोरीका कारण उपकरण प्रभावित हुने जोखिम समेत रहन्छ ।
स्मार्टवाचलाई कसरी सुरक्षित राख्ने ?
स्मार्टवाचलाई साइबर आक्रमणबाट जोगाउन यसको खरिददेखि प्रयोगसम्म सावधानी अपनाउन आवश्यक हुन्छ । स्मार्टवाच किन्नुअघि निर्माताको विश्वसनीयता, सुरक्षा सुविधा, सफ्टवेयर अपडेटको इतिहास र प्रयोगकर्ताका समीक्षाबारे जानकारी लिनुपर्छ । कम परिचित वा सुरक्षा अपडेट उपलब्ध नगराउने ब्रान्डका उपकरण छनोट गर्दा विशेष सतर्कता अपनाउनु उचित हुन्छ ।
त्यसैगरी, स्मार्टवाचको फर्मवेयर र त्यससँग सम्बन्धित एपलाई नियमित रूपमा अपडेट गर्नुपर्छ । एप डाउनलोड गर्दा आधिकारिक एप स्टोर वा निर्माताले सिफारिस गरेका स्रोतलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ । एपले मागेका सम्पर्क, स्थान तथा स्वास्थ्यसम्बन्धी विवरणमा पहुँच दिने अनुमति आवश्यकताअनुसार मात्र प्रदान गर्नुपर्छ । यसले अनावश्यक रूपमा व्यक्तिगत जानकारी साझा हुने जोखिम कम गर्न मद्दत गर्छ ।
स्मार्टवाचमा उपलब्ध भएमा पिन, पासकोड वा अन्य स्क्रिन लक सुविधा सक्रिय राख्नु पनि महत्त्वपूर्ण हुन्छ । प्रयोगमा नभएको अवस्थामा ब्लुटुथ बन्द गर्ने, अपरिचित उपकरणसँग जोडा नबनाउने र सार्वजनिक वाइफाइमा जडान हुँदा सावधानी अपनाउने गर्नुपर्छ । साथै, स्वास्थ्य तथा व्यक्तिगत विवरण कुन एप वा सेवासँग साझा भइरहेको छ भन्ने कुरा समयसमयमा जाँच गर्नु आवश्यक हुन्छ ।
स्मार्टवाचलाई सुरक्षित राख्न महँगो उपकरण किन्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन । यसको सुरक्षा सुविधा, नियमित सफ्टवेयर अपडेट, विश्वसनीय एपको प्रयोग र प्रयोगकर्ताको सतर्कता पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ । त्यसैले स्मार्टवाच छनोट गर्दा आकर्षक डिजाइन र सुविधासँगै व्यक्तिगत विवरण सुरक्षित राख्ने क्षमतालाई समेत प्राथमिकता दिनुपर्छ ।
