काठमाडौं । भोटेकोशी नदीमा आएको विनाशकारी बाढीले नेपालको जलविद्युत् क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुर्‍याएपछि विद्युत् निर्यात समेत प्रभावित भएको छ । बाढीबाट रसुवा र नुवाकोटका जलविद्युत् आयोजना प्रभावित हुँदा बंगलादेशतर्फ हुँदै आएको विद्युत् निर्यात अहिले पूर्ण रूपमा रोकिएको छ ।

नेपालले भारतसँगै बंगलादेशमा पनि विद्युत् बिक्री गर्दै आएको थियो । तर बंगलादेशमा निर्यातका लागि उत्पादन हुने करिब ४० मेगावाट विद्युत् आपूर्ति गर्ने चिलिमे र त्रिशूली आयोजनामै बाढीले क्षति पुर्‍याएपछि निर्यात रोकिएको हो ।

नेपालले भारत र बंगलादेशतर्फ गरी करिब १ हजार २ सय मेगावाटसम्म विद्युत् निर्यातको अनुमति पाएको छ । तर पछिल्लो प्राकृतिक विपत्तिले उत्पादन क्षमतामै असर गरेपछि स्वीकृत क्षमताअनुसार विद्युत् बिक्री गर्न कठिन भएको छ ।

१२ आयोजना प्रभावित
बाढी र पहिरोका कारण नेपाल विद्युत् प्राधिकरण तथा निजी क्षेत्रबाट सञ्चालित र निर्माणाधीन गरी १२ वटा जलविद्युत् आयोजनामा गम्भीर क्षति पुगेको छ । आयोजनाका संरचनामा क्षति पुगेसँगै विद्युत् उत्पादनमा ठूलो गिरावट आएको छ । 

उत्पादन घटेपछि भारततर्फ पठाइँदै आएको विद्युत्को मात्रा समेत कटौती गर्नुपरेको प्राधिकरणले जनाएको छ । यसको असर तत्कालीन विद्युत् निर्यातमा मात्र नभई जलविद्युत् आयोजनाको पुन: सञ्चालनमा समेत पर्ने देखिएको छ ।

आयोजनाभित्रै फसेका श्रमिकको अवस्था अझै अनिश्चित
बाढीपछि आयोजनामा कार्यरत श्रमिक तथा कर्मचारीको उद्धार अहिले सबैभन्दा ठूलो चुनौती बनेको छ । प्रभावित आयोजनामा कार्यरत ९ सय ७४ जना नेपाली तथा विदेशी कामदार सम्पर्कविहीन रहेको जनाइएको छ ।

बाढी आएको एक साता बितिसक्दा पनि सुरुङ, भूमिगत विद्युत्गृह तथा आवास क्षेत्रमा रहेका उनीहरूको अवस्थाबारे यकिन जानकारी प्राप्त हुन सकेको छैन ।

लाङटाङ, चिलिमे, माथिल्लो त्रिशूली ३ ‘ए’ र माथिल्लो त्रिशूली ३ ‘बी’ लगायत आयोजनाका सुरुङ तथा आउटलेटमा ठूलो मात्रामा लेदो र माटो भरिएको छ । त्यसलाई हटाएर भित्रसम्म पुग्न नेपाली सेनासहितको उद्धार टोलीले लगातार काम गरिरहेको छ ।

उद्धारसँगै पुन: सञ्चालनको चुनौती
प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार कार्य सहज छैन । कठिन भौगोलिक अवस्था, लगातारको पहिरो र सुरुङभित्र जमेको लेदोका कारण उद्धार टोलीले जोखिम मोलेर काम गर्नुपरेको छ । आयोजनाका संरचना सफा गर्ने, सम्पर्कविहीन श्रमिकको खोजी गर्ने र क्षतिको मूल्यांकन गर्ने काम एकैसाथ अघि बढाउनुपर्ने अवस्था छ ।

जलविद्युत् आयोजना पुन: सञ्चालनमा नआएसम्म उत्पादन सामान्य अवस्थामा फर्किने सम्भावना कम छ । उत्पादन पूर्ववत् नभएसम्म भारत र बंगलादेशतर्फको विद्युत् निर्यात पनि प्रभावित भइरहने देखिन्छ ।

यसरी भोटेकोशी बाढीको प्रभाव आयोजना र त्यसमा कार्यरत जनशक्तिसम्म मात्र सीमित भएको छैन । यसले नेपालको विद्युत् उत्पादन, आन्तरिक आपूर्ति र अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा हुँदै आएको विद्युत् व्यापारमै प्रत्यक्ष असर पुर्‍याएको छ ।