काठमाडौं । काठमाडौं उपत्यकाका प्रमुख सडक तथा शहरी क्षेत्रमा पोलमा अव्यवस्थित रूपमा गुजुल्टिएका, चुँडिएका र प्रयोगविहीन तार हटाउने अभियानले गति लिएपनि व्यवस्थापनको काम अझै पूर्ण हुन सकेको छैन ।

नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरणको पछिल्लो अनुगमनले धेरै प्राथमिकता प्राप्त सडकमा तार बन्डलिङ सम्पन्न भएपनि खुला तार, केबल लूप, ट्यागिङ र अन्तिम फिनिसिङमा उल्लेख्य कमजोरी रहेको देखाएको छ ।

शहरको सौन्दर्य बिगार्नुका साथै अव्यवस्थित तारका कारण आगलागी, दुर्घटना तथा सडक सुरक्षामा जोखिम बढेपछि सरकारले तार व्यवस्थापनलाई प्राथमिकताका साथ अघि बढाएको हो ।

पहिलो चरणमा त्रिपुरेश्वर–कलंकी–कालीमाटी, जडीबुटी–पेप्सीकोला, त्रिपुरेश्वर–जमल–लाजिम्पाट, सामाखुसी–टाउन प्लानिङ–गोंगबु, कीर्तिपुर तथा पुरानो बानेश्वर–चाबहिल–गौशाला क्षेत्रलाई प्राथमिकतामा राखिएको छ ।

बन्डलिङ भयो, तर पोलमा अव्यवस्था कायमै
प्राधिकरणका अनुसार अधिकांश प्राथमिकता प्राप्त रुटमा तारलाई बन्डलिङ गर्ने काम अघि बढेको छ । तर बन्डलिङपछि पनि पोलमा अतिरिक्त केबलका लूप, खुला तार र पहिचानविहीन केबल देखिन थालेपछि व्यवस्थापनको काम पूर्ण भएको मान्न सकिने अवस्था छैन ।

विशेष गरी सेवा प्रदायकको पहिचान खुल्ने ट्याग सबै तारमा नराखिँदा भविष्यमा बिग्रिएका वा प्रयोगविहीन तारको स्वामित्व पहिचान गर्न समस्या हुने देखिएको छ । अभियानलाई प्रभावकारी बनाउन प्राधिकरणले जेठ २९ गते विशेष उपसमिति गठन गरेको थियो ।

उपसमितिमा नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण, नेपाल विद्युत् प्राधिकरण, काठमाडौं महानगरपालिका, महानगरीय ट्राफिक प्रहरी कार्यालय, इन्टरनेट सेवा प्रदायक संघ नेपाल (आइस्पान), नेपाल टेलिकम र एनसेल आजियाटाका प्रतिनिधि सहभागी छन् ।

प्राधिकरणले सेवा प्रदायकलाई आफ्ना तारमा अनिवार्य रूपमा पहिचान ट्याग राख्न र प्रयोगविहीन तार हटाउन निर्देशन दिएको थियो । प्रारम्भिक चरणमा अपेक्षित प्रगति नदेखिएपछि प्रत्येक रुटमा ‘लिड अपरेटर’ र फोकल पर्सन तोकेर नियमित अनुगमन सुरु गरिएको हो ।

उच्चस्तरीय बैठकपछि कार्ययोजना परिमार्जन
तार व्यवस्थापनको अवस्थाबारे सूचना तथा सञ्चारमन्त्री डा. विक्रम तिमिल्सिना र ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइमन्त्री विराजभक्त श्रेष्ठको उपस्थितिमा असार ३१ र साउन १५ गते उच्चस्तरीय समीक्षा बैठक बसेको थियो । बैठकपछि सेवा प्रदायकबीच जिम्मेवारी पुन: बाँडफाँट गर्दै परिमार्जित कार्ययोजना लागू गरिएको प्राधिकरणले जनाएको छ ।

कुन क्षेत्रमा कस्तो छ अवस्था ?
जडीबुटी–पेप्सीकोला:
जडीबुटी क्षेत्रमा तार बन्डलिङ सम्पन्न भएपनि अन्तिम फिनिसिङ कमजोर देखिएको छ । सेवा प्रदायकको पहिचान खुल्ने ट्याग सीमित स्थानमा मात्र छन् भने कतिपय पोलमा केबल लूप पनि देखिन्छन् ।

पुरानो बानेश्वर–चाबहिल–गौशाला:
यस क्षेत्रमा तार व्यवस्थापनको अवस्था तुलनात्मक रूपमा सन्तोषजनक रहेको प्राधिकरणको निष्कर्ष छ । अधिकांश खुला तथा लत्रिएका तार हटाइए पनि केही स्थानमा ट्याग छुटेका वा च्यातिएका छन् ।

सामाखुसी–टाउन प्लानिङ–गोंगबु:
बन्डलिङ गरिए पनि पोलको दृश्य पूर्ण रूपमा व्यवस्थित हुन सकेको छैन । ट्यागिङमा एकरूपता देखिँदैन भने केबल लूप र अन्तिम फिनिसिङमा थप सुधार आवश्यक रहेको अनुगमनले देखाएको छ ।

लाजिम्पाट–त्रिपुरेश्वर:
अधिकांश तार बन्डलिङ गरिएपनि केही खुला तार अझै बाँकी छन् । सबै क्षेत्रमा ट्यागिङसमेत पूरा हुन सकेको छैन ।

त्रिपुरेश्वर–कलंकी:
अन्य रुटको तुलनामा यस क्षेत्रमा राम्रो प्रगति भएको प्राधिकरणले जनाएको छ । अधिकांश क्षेत्रमा बन्डलिङ सम्पन्न हुनुका साथै ट्यागिङ पनि तुलनात्मक रूपमा व्यवस्थित छ । यद्यपि, केही स्थानमा बन्डलभन्दा बाहिर खुला तार अझै बाँकी छन् ।

कीर्तिपुर:
अधिकांश तार बन्डलिङ भएपनि केही खुला तार र सीमित ट्यागिङका कारण व्यवस्थापनको काम पूर्ण भएको छैन ।

सबै रुटमा साझा समस्या ‘केबल लूप’
अनुगमनका क्रममा लगभग सबै रुटमा देखिएको साझा समस्या ‘केबल लूप’ रहेको प्राधिकरणले जनाएको छ । सेवा विस्तार वा मर्मतका लागि अतिरिक्त केबल राख्ने गरिए पनि त्यसलाई व्यवस्थित नगर्दा बन्डलिङपछि समेत पोलको दृश्य अव्यवस्थित देखिने गरेको छ ।

प्राधिकरणले अतिरिक्त केबल लूप राख्ने, बाँध्ने र व्यवस्थापन गर्ने विषयमा स्पष्ट मापदण्ड आवश्यक रहेको जनाएको छ । त्यसैगरी, ट्यागिङलाई पनि अभियानको अर्को प्रमुख कमजोरीका रूपमा औंल्याइएको छ ।

सबै तारमा सेवा प्रदायकको पहिचान नखुल्दा भविष्यमा बिग्रिएका, चुँडिएका वा प्रयोगविहीन तार हटाउने क्रममा त्यसको जिम्मेवार सेवा प्रदायक पहिचान गर्न कठिन हुने देखिएको छ ।

अब बन्डलिङ मात्रै प्रगतिको मापदण्ड नहुने
प्राधिकरणले अब तार बन्डलिङ भएको अवस्थालाई मात्र कामको प्रगतिको आधार नमान्ने स्पष्ट पारेको छ । प्रत्येक रुटको अन्तिम निरीक्षण गरी खुला तार पूर्ण रूपमा हटाउने, केबल लूप व्यवस्थित गर्ने, सबै तारमा पहिचान ट्याग राख्ने र अन्तिम फिनिसिङ सुधार्नुपर्नेमा प्राधिकरणले जोड दिएको छ ।

दीर्घकालीन रूपमा भने पोलमा नयाँ तार थपिँदै जाने र पुराना तार नहटाउने समस्या समाधान गर्न साझा पूर्वाधार तथा भूमिगत युटिलिटी डक्टको व्यवस्था आवश्यक देखिएको छ ।

नयाँ तार थपिँदा पुराना तथा प्रयोगविहीन तार समयमै हटाउने, सेवा प्रदायकको जिम्मेवारी स्पष्ट गर्ने र नियमित अनुगमन गर्ने प्रणाली विकास नगरेसम्म उपत्यकाका सडकमा गुजुल्टिएका तारको समस्या पूर्ण रूपमा समाधान नहुने देखिन्छ ।