काठमाडौं । सरकारी कार्यालयको नाम सुन्नेबित्तिकै आम मानिसको दिमागमा एउटा चित्र बन्छ– लामो लाइन, झन्झटिलो प्रक्रिया, कुन कोठामा जाने भन्ने अन्योल र दिनभरिको हैरानी ।

एउटा सामान्य सिफारिस वा जन्मदर्ता बनाउन पनि नागरिकले आफ्नो कामै छाडेर कार्यालय धाउनुपर्ने बाध्यता हिजोसम्म सामान्य थियो । तर, काठमाडौं महानगरपालिकाको वडा नम्बर १७ ले अब यो परम्परागत चित्रलाई सधैंका लागि बदल्ने साहसिक कदम चालेको छ ।

विश्वका ठूला र विकसित राष्ट्रहरू अझै पनि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) का सम्भावना र चुनौतीका विषयमा सैद्धान्तिक बहसमै अल्झिरहेका छन् । यता नेपालमा भने विनाकुनै ठूलो होहल्ला, तल्लो तहको सरकारी संयन्त्रले नै यसलाई आफ्नो दैनिक सेवा प्रवाहमा सफलतापूर्वक जोडिसकेको छ ।

नेपाली प्रविधि कम्पनीले विकास गरेको एआई च्याटबोट ‘टिङ टिङ’ अब वडा नम्बर १७ को आधिकारिक सेवाग्राही सहायक बनेको छ । यसलाई नेपालको प्रविधि र सुशासनको क्षेत्रमा एउटा ‘शान्त क्रान्ति’ मानिएको छ । यो प्रविधिको प्रवेशसँगै नागरिकले पाउने सास्ती अब एकादेशको कथा बन्ने दिशामा छ ।

अब सेवाग्राहीले कुनै पनि सेवाको दस्तुर, आवश्यक कागजात वा प्रक्रियाबारे बुझ्न वडा कार्यालयको सोधपुछ कक्षमा पुगेर लाइन बस्नु पर्दैन । आफ्नो स्मार्टफोनबाटै ‘टिङ टिङ’सँग जोडिएपछि नागरिकले सेकेन्ड भरमै सटिक र आधिकारिक जानकारी पाउन थालेका छन् ।

अझ गजबको कुरा त के छ भने यो सेवाले बिहान १० बजेदेखि बेलुका ५ बजेसम्मको परम्परागत समयसीमा पनि तोडिदिएको छ । राति होस् वा सार्वजनिक बिदाको दिन, सेवाग्राहीले आफ्नो अनुकूलतामा आवश्यक जानकारी लिन सक्छन् ।

हात–हातमै आधिकारिक सूचना पुगेपछि अपुरो कागजात बोकेर कार्यालय जाने र फर्किने सास्ती हटेको छ भने बिचौलियाको भर पर्नुपर्ने वा ठगिने जोखिमको पनि स्वत: अन्त्य भएको छ ।

अर्कोतर्फ, यस नवीनतम प्रविधिको प्रयोगले सरकारी प्रशासनलाई पनि ठूलो राहत दिएको छ। दिनभरि एउटै प्रकृतिका सामान्य प्रश्नहरूको उत्तर दिइरहनुपर्ने वडाका कर्मचारीहरू अब त्यस्तो एकोहोरो कामबाट मुक्त भएका छन् ।

एआईले सामान्य सोधपुछ सम्हालेपछि कर्मचारीहरूले आफ्नो अमूल्य समय र ऊर्जा वडाको विकास निर्माण, अनुगमन तथा अन्य महत्त्वपूर्ण प्रशासनिक काममा लगाउन पाएका छन् । यसका साथै, नागरिकले सबैभन्दा धेरै खोजेका सेवा र गुनासाहरूको तथ्यांक एआईले निरन्तर संकलन र विश्लेषण गर्छ ।

यसै तथ्यांकको आधारमा वडाका जनप्रतिनिधिहरूलाई नागरिकको वास्तविक आवश्यकता बुझेर सही नीति निर्माण गर्न र सेवा प्रवाहमा सुधार ल्याउन थप सहज भएको छ । सूचना प्रवाहमा आएको एकरूपताले कार्यालयको कामलाई थप पारदर्शी बनाएको छ ।

नागरिकसँग प्रत्यक्ष जोडिने वडा कार्यालय जस्तो संवेदनशील निकायले सेवाग्राहीको सहजताका लागि आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सको सहायता लिनु नेपालको सन्दर्भमा एक ऐतिहासिक फड्को हो ।

यसले परम्परागत ढड्डा र कागजी प्रक्रियामा अल्झिएको सरकारी संयन्त्रलाई प्रविधिमैत्री, पारदर्शी र जनमुखी बनाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको स्थानियले जनाएका छन् । जब वडा कार्यालयहरूले नागरिकसँगको संवाद र सेवाप्रवाहका लागि एआई प्रयोग गर्न थाल्छन्, तब भविष्य हामीले सोचेभन्दा धेरै छिटो वर्तमानमा रूपान्तरण हुन्छ ।

काठमाडौं महानगरपालिका वडा नम्बर १७ ले कोरेको यो बाटो देशका अन्य स्थानीय तह र सरकारी निकायहरूका लागि पनि गतिलो मार्गदर्शन बन्ने निश्चित छ । यो त केवल सुरुवात हो, बाँकी इतिहास बन्नेछ ।