स्नेहा झा
आजको समयमा हाम्रा सम्झनाहरू फोटो र भिडियोका रूपमा, आवश्यक कागजातहरू फाइलका रूपमा, र कामसँग सम्बन्धित सबै जानकारी मोबाइल र ल्यापटपमा डिजिटल रूपमा सुरक्षित हुन्छन्। तर एकपटक सोच्नुहोस्, यदि अचानक तपाईंको सारा डेटा गायब भयो भने के होला? हार्ड ड्राइभ बिग्रियो, फोन हरायो, वा सिस्टम क्र्यास भयो भने, त्यस्तो अवस्थामा ब्याकअप बिना तपाईंको सबै कुरा एकैछिनमा समाप्त हुन सक्छ।
डेटा हराउनु केवल एउटा प्राविधिक समस्या मात्र होइन, यो भावनात्मक र व्यावसायिक क्षति पनि हुन सक्छ। तपाईंका वर्षौंको मेहनत, महत्त्वपूर्ण परियोजना, व्यक्तिगत सम्झनाहरू—सबै कुरा एक झट्कामै हराउन सक्छन्। धेरैजसो मानिसलाई यस्तो आफ्नो साथ हुँदैन जस्तो लाग्छ, तर वास्तविकता के हो भने हार्ड ड्राइभ फेल हुनु, भाइरस आक्रमण, र्यानसमवेयर वा गल्तीले फाइल मेटिनु निकै सामान्य कुरा हो।
त्यसैले कम्तीमा दुई वटा ब्याकअप राख्नु आवश्यक हुन्छ; एउटा स्थानीय (लोकल) र अर्को क्लाउडमा। यसरी एउटा ब्याकअप असफल भए पनि अर्कोले तपाईंलाई बचाउन सक्छ।
डेटा ब्याकअपको सुरुवात सधैं तपाईंको मुख्य डिभाइसबाट हुन्छ। पहिले बुझ्नुपर्छ कि तपाईंको कम्प्युटर वा ल्यापटप कत्तिको सुरक्षित छ। यदि तपाईं विन्डोज प्रयोग गर्नुहुन्छ भने क्रिस्टलडिस्क इन्फोजस्ता टुलबाट आफ्नो हार्ड ड्राइभको स्वास्थ्य जाँच गर्न सक्नुहुन्छ। यसले तपाईंको ड्राइभ राम्रोसँग चलिरहेको छ कि छैन, वा कुनै समस्या आउन सक्ने संकेत छ कि छैन भनेर बताउँछ।
म्याक प्रयोगकर्ताका लागि डिस्क युटिलिटी पहिले नै उपलब्ध हुन्छ, जसले ड्राइभको अवस्था स्क्यान गर्न सक्छ। त्यस्तै, लिनक्स प्रयोगकर्ताले जीस्मार्टकन्ट्रोल प्रयोग गर्न सक्छन्।
तर यी टुलहरू भए पनि तपाईंको सिस्टम सधैं सुरक्षित नै हुन्छ भन्ने ग्यारेन्टी हुँदैन। धेरै पटक हार्ड ड्राइभ कुनै चेतावनीबिना अचानक खराब हुन सक्छ। त्यसैले ब्याकअप बनाउनु नै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कदम हो।
यदि तपाईं ब्याकअप सुरु गर्न चाहनुहुन्छ भने सबैभन्दा सजिलो तरिका एक्सटर्नल हार्ड ड्राइभ किन्नु हो। यसमा आवश्यक डेटा कपी गरेर सुरक्षित राख्न सकिन्छ। सीगेट र वेस्टर्न डिजिटल जस्ता ब्रान्डले राम्रो र टिकाउ स्टोरेज डिभाइस बनाउँछन्।
तर हार्ड ड्राइभ किनेर मात्र पुग्दैन, नियमित रूपमा ब्याकअप लिनु पनि त्यत्तिकै आवश्यक हुन्छ। आदर्श रूपमा हरेक दिन वा कम्तीमा हप्तामा एकपटक डेटा ब्याकअप हुनुपर्छ। सधैं प्रयास गर्नुहोस् कि तपाईंले आफ्नो कम्प्युटरको स्टोरेजभन्दा दुईदेखि तीन गुणा बढी क्षमताको हार्ड ड्राइभ किन्नुहोस्। यसले भविष्यमा स्टोरेजको कमी हुन दिँदैन र पुराना डेटा पनि सजिलै सुरक्षित राख्न सकिन्छ।
अटोमेटिक ब्याकअप सिस्टम किन आवश्यक छ ?
धेरैजसो मानिस ब्याकअप बनाउने योजना त बनाउँछन्, तर त्यसलाई नियमित गर्न बिर्सन्छन्। त्यसैले एकचोटि सेट गरेर छोड्ने प्रणाली सबैभन्दा राम्रो मानिन्छ। म्याक प्रयोगकर्ताका लागि टाइम मेशिन उत्कृष्ट टुल हो, जसले आफैं हरेक दिन ब्याकअप लिन्छ र परिवर्तन भएका फाइलहरू मात्र सुरक्षित गर्छ। यसले स्टोरेज पनि बचाउँछ र काम पनि सजिलो बनाउँछ।
विन्डोज प्रयोगकर्ताका लागि विन्डोज ब्याकअप र फाइल हिस्ट्री जस्ता विकल्प उपलब्ध छन्, तर तिनलाई सही तरिकाले सेट गर्नु अलि जटिल हुन सक्छ। थर्ड-पार्टी सफ्टवेयरले यो काम सजिलो बनाउन सक्छ। अटोमेटिक ब्याकअपको सबैभन्दा ठूलो फाइदा के हो भने तपाईंले बारम्बार सम्झिरहनु पर्दैन र तपाईंको डेटा निरन्तर सुरक्षित रहन्छ।
स्थानीय ब्याकअप, अर्थात् हार्ड ड्राइभमा मात्रै निर्भर रहनु पर्याप्त हुँदैन। यदि तपाईंको डिभाइस चोरी भयो, आगलागी भयो, वा कुनै प्राकृतिक विपद् आयो भने, तपाईंको लोकल ब्याकअप पनि नष्ट हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा क्लाउड ब्याकअप तपाईंको सबैभन्दा ठूलो सुरक्षा हुन्छ।
ब्ल्याकब्लेजजस्ता प्लेटफर्मले तपाईंको डेटा इन्टरनेटमार्फत सुरक्षित सर्भरमा स्टोर गर्छन्। यसको अर्थ, तपाईंको डेटा घर वा डिभाइसबाट टाढा सुरक्षित रहन्छ। त्यसबाहेक गुगल ड्राइभ, आइक्लाउड आदि पनि राम्रो विकल्प हुन्, जसमा फरक-फरक फिचर र प्लानहरू उपलब्ध हुन्छन्। क्लाउड ब्याकअपको सबैभन्दा ठूलो फाइदा के हो भने तपाईं जहाँबाट पनि आफ्नो डेटा पहुँच गर्न सक्नुहुन्छ र कुनै ठूलो दुर्घटनामा पनि त्यो सुरक्षित रहन्छ।
फाइल सिङ्क र ब्याकअपबीचको फरक
धेरै मानिसले गुगल ड्राइभ वा ड्रपबक्सजस्ता टुललाई ब्याकअप ठान्ने गल्ती गर्छन्। वास्तवमा यी फाइल सिङ्क टुलहरू हुन्, ब्याकअप होइनन्। यसको अर्थ के हो भने यदि तपाईंले कुनै फाइलमा परिवर्तन गर्नुभयो वा त्यो बिग्रियो भने, त्यही परिवर्तन सबै ठाउँमा अपडेट हुन्छ। तर वास्तविक ब्याकअपमा तपाईंको फाइलको सुरक्षित प्रतिलिपि (कपी) रहन्छ, जसलाई पछि आवश्यकता परे पुनः रिस्टोर गर्न सकिन्छ।
त्यसैले ब्याकअप र सिङ्कबीचको फरक बुझ्नु अत्यन्तै आवश्यक छ।
आजको समयमा हाम्रो धेरैजसो डेटा मोबाइल फोनमै हुन्छ; फोटो, भिडियो, सम्पर्कहरू र एप डेटा। राम्रो कुरा के हो भने एन्ड्रोइड र आइफोनदुवैमा ब्याकअपका लागि इनबिल्ट सिस्टम हुन्छन्।
एन्ड्रोइडमा गुगल अकाउन्टमार्फत र आइफोनमा आइक्लाउडमार्फत तपाईं आफ्नो डेटा अटोमेटिक ब्याकअप गर्न सक्नुहुन्छ। तपाईंले केवल यो सुनिश्चित गर्नुपर्छ कि यो फिचर अन छ र समय-समयमा ब्याकअप अपडेट भइरहेको छ।
मानिसहरूले गर्ने सबैभन्दा ठूलो गल्तीमध्ये एक हो, ब्याकअप बनाएर त्यसलाई कहिल्यै टेस्ट (टेस्ट) नगर्नु। वास्तवमा ब्याकअपको असली काम त्यतिबेला मात्रै पूरा हुन्छ, जब आवश्यक परे तपाईंले आफ्नो डेटा सफलतापूर्वक रिस्टोर गर्न सक्नुहुन्छ। त्यसैले समय-समयमा आफ्नो ब्याकअप जाँच्नु र परीक्षण गर्नु आवश्यक छ।
यदि कुनै सेटिङ वा सफ्टवेयरमा समस्या छ भने, त्यो पहिल्यै थाहा हुन्छ र तपाईंले त्यसलाई सुधार्न सक्नुहुन्छ।
के-के ब्याकअप गर्नुपर्छ?
प्रत्येक व्यक्तिको आवश्यकता फरक हुन्छ, तर केही कुरा यस्ता छन् जसलाई हरेक हालतमा ब्याकअप गर्नुपर्छ। त्यसमा तपाईंका व्यक्तिगत फोटो र भिडियो, महत्त्वपूर्ण डकुमेन्ट, अफिस फाइलहरू, र डाउनलोड फोल्डर समावेश हुन्छन्। धेरै मानिस डाउनलोड फोल्डरलाई बेवास्ता गर्छन्, तर कतिपय महत्त्वपूर्ण फाइलहरू त्यहीँ हुन सक्छन्। त्यसैले आफ्नो पूरै सिस्टमलाई ध्यानमा राखेर ब्याकअप योजना बनाउनु राम्रो हुन्छ।
समग्रमा हेर्दा, आजको समयमा डेटा नै तपाईंको डिजिटल पहिचान हो। यसलाई सुरक्षित राख्नु अब विकल्प होइन, आवश्यकता हो। राम्रो कुरा के हो भने आज ब्याकअप बनाउनु पहिलेभन्दा धेरै सजिलो र सस्तो भइसकेको छ। यदि तपाईंले स्थानीय र क्लाउड दुवै ब्याकअप सही तरिकाले प्रयोग गर्नुभयो र त्यसलाई अटोमेट गर्नुभयो भने, तपाईं कुनै चिन्ता बिना आफ्नो डिजिटल जीवन सुरक्षित राख्न सक्नुहुन्छ।
