एउटै चार्जर, फरक परिणाम : फोनअनुसार किन बदलिन्छ चार्जिङ स्पिड ?

काठमाडौं । के तपाईंले कहिल्यै यस्तो अनुभव गर्नुभएको छ ? हातमा एउटै चार्जर छ, एउटै यूएसबी सी (USB-C) केबल छ । ल्याप्टपमा जोड्ने बित्तिकै ६५ वाटको शक्ति तान्छ र ब्याट्री झटपट भरिन थाल्छ । तर त्यही चार्जर, त्यही केबल र त्यही पावर स्रोत नयाँ एन्ड्रोइड फोनमा जोड्दा चार्ज त हुन्छ, तर यति सुस्त कि पुरानो ५ वाटको चार्जरको याद आउँछ । अझ अचम्म त के भने, अर्को ब्रान्डको फोनमा यही सेटअपले भने बिजुलीको गतिमा काम गर्छ । यो न त जादू हो, न चार्जर बिग्रिएको संकेत । यसको मूल कारण हो, चार्जर र यन्त्रबीच हुने प्रोटोकलको भाषा ।

यो कथाको केन्द्रमा छ एउटा अदृश्य संवाद, जसलाई ‘ह्यान्डशेक’ भनिन्छ । जब तपाईं कुनै यन्त्रलाई चार्जरमा प्लग गर्नुहुन्छ, विद्युत् प्रवाह तुरुन्तै सुरु हुँदैन । पहिले चार्जर र यन्त्रबीच एउटा सानो तर महत्त्वपूर्ण संवाद हुन्छ । यस क्रममा दुवैले आफ्नो क्षमता, सीमा र समर्थन गर्ने पावर प्रोफाइलहरू एक-अर्कालाई जानकारी गराउँछन् । यदि दुवै एउटै पावर प्रोफाइलमा सहमत भए भने मात्र उच्च गतिमा चार्जिङ सुरु हुन्छ । यही प्रणालीलाई USB Power Delivery, अर्थात् USB PD भनिन्छ । आधुनिक चार्जिङको मेरुदण्ड बनेको यही प्रविधिले एउटै केबलबाट २४० वाटसम्म शक्ति दिन सक्ने क्षमता राख्छ ।

तर समस्या यहीँबाट सुरु हुन्छ । चार्जिङको संसारमा दुई प्रकारका भाषाहरू चल्छन्: सार्वभौमिक र निजी ।

पहिलो, युएसबी पीडी र यसको उन्नत संस्करण पीपीएस जस्ता सार्वजनिक प्रोटोकलहरू छन् । यी साझा भाषा हुन्, जसलाई अधिकांश प्रमुख ब्रान्डहरूले बुझ्छन् । दोस्रो, प्रोप्राइटरी वा ब्रान्ड-विशेष प्रोटोकलहरू छन्, जसले आफ्नै तीव्र चार्जिङ प्रणाली चलाउँछन् । उदाहरणका लागि, ओप्पोको सुपरभोक, हुवावेको सुपरचार्ज वा शाओमीको हाइपरचार्ज । यी प्रविधिहरूले सबैभन्दा राम्रो गति तब मात्र दिन्छन् जब चार्जर, केबल र फोन तीनै एकै ब्रान्डको इकोसिस्टमभित्र पर्छन् । यदि त्यस्तो मेल भएन भने, चार्जर र फोनबीचको संवाद अवरुद्ध हुन्छ ।

चार्जिङमा अर्को ठूलो समस्या यूएसबी सी पोर्ट बाहिरबाट देखिएजति सजिलो नभएको हो । धेरै सस्तो वा साधारण उपकरणहरू; जस्तै मिनी फ्यान, ब्लुटुथ स्पिकर वा अन्य ग्याजेटमा यूएसबी सी C पोर्ट त हुन्छ, तर भित्र आवश्यक सर्किट वा CC pin जडान गरिएको हुँदैन । यस्तो अवस्थामा USB PD चार्जरले यन्त्रलाई पहिचान गर्न सक्दैन । चार्जर पर्खिरहन्छ, तर संवाद सुरु नै हुँदैन । परिणामस्वरूप यन्त्र चार्ज नै हुँदैन, र प्रयोगकर्ताले प्रायः दोष चार्जरलाई दिन्छन्, जबकि वास्तविक समस्या उपकरणको डिजाइनमै हुन्छ ।

अर्को जटिल तह पीपीएस हो । यो युएसबी पीडीको अझ उन्नत स्वरूप हो, जसले भोल्टेजलाई निकै सूक्ष्म रूपमा मिलाउन सक्छ । यसको उद्देश्य चार्जिङलाई छिटो मात्र होइन, अझ सुरक्षित र कम तापक्रममा राख्नु हो । सामसङका धेरै नयाँ मोडल र गुगल पिक्सेल जस्ता फोनहरूले छिटो चार्ज हुन पीपीएसको भर पर्छन् । तर सबै पीडी चार्जरमा पीपीएस समर्थन हुँदैन । त्यस्तो अवस्थामा फोनले आफ्नो पूर्ण क्षमता प्रयोग गर्न सक्दैन, र चार्जिङ गति अपेक्षाभन्दा निकै कम हुन्छ । यो ठ्याक्कै त्यस्तै हो, जस्तो तपाईंले विशेष परिकार माग्दा रेस्टुरेन्टले साधारण खाना मात्र दिनु।

त्यसैले एउटै चार्जर ल्याप्टपका लागि उत्कृष्ट बन्न सक्छ, तर फोनका लागि निराशाजनक। कारण चार्जरको क्षमता होइन, यन्त्रसँग उसको भाषा मिलेन भन्ने हो ।

यो अव्यवस्था बुझ्दै विश्वका नियामक निकायहरूले पनि कदम चालेका छन् । युरोपियन युनियनले २०२४ को अन्त्यदेखि आफ्ना क्षेत्रमा बिक्री हुने धेरैजसो पोर्टेबल इलेक्ट्रोनिक उपकरणहरूमा USB-C पोर्ट अनिवार्य बनाएको छ । यससँगै साझा चार्जिङ मापदण्डतर्फको दबाब अझ बढेको छ । यसले Apple जस्ता कम्पनीहरूलाई पनि आफ्ना पुराना Lightning पोर्टहरू त्याग्न बाध्य बनायो । यता चीनमा पनि Huawei, Oppo, Vivo र Xiaomi जस्ता कम्पनीहरू मिलेर UFCS नामक साझा फास्ट चार्जिङ मापदण्ड विकास गर्ने प्रयास गरिरहेका छन् । यसको लक्ष्य आफ्नै बजारका लागि साझा र व्यवहारिक चार्जिङ प्रणाली बनाउनु हो ।

सामान्य प्रयोगकर्ताका लागि मुख्य कुरा सरल छ, यूएसबी सी देखिनु मात्र पर्याप्त होइन । त्यो पोर्टले USB PD वा PPS समर्थन गर्छ कि गर्दैन भन्ने कुरा महत्त्वपूर्ण हुन्छ । सस्तो सामान किन्दा धेरैजसो निर्माता लागत घटाउन आवश्यक चार्जिङ चिप नै राख्दैनन् । त्यसैले बाहिरबाट आधुनिक देखिए पनि भित्रबाट त्यो सामान्य स्तरको हुन सक्छ ।

अर्को कुरा, आफ्नो यन्त्रले कुन ‘भाषा’ मा चार्ज स्वीकार्छ भन्ने बुझ्नु हो । यदि तपाईं शाओमी, ओप्पो वा भिभो का उच्च-स्तरीय फोन प्रयोग गर्नुहुन्छ भने तीव्रतम चार्जिङका लागि मूल चार्जर र केबल आवश्यक पर्न सक्छ । तर आइफोन, गुगल पिक्सेल, सामसङ वा धेरैजसो ल्याप्टप प्रयोगकर्ताका लागि राम्रो पीडी (पावर डेलिभरी) र पीपीएस (प्रोग्रामेबल पावर सप्लाई) समर्थन भएको चार्जर नै सबैभन्दा व्यावहारिक विकल्प हो । त्यसले एउटै चार्जरबाट धेरै यन्त्रलाई छिटो, सुरक्षित र भरपर्दो रूपमा चार्ज गर्न सक्छ ।

अर्को पटक तपाईंको चार्जरले कुनै यन्त्रलाई असाध्यै ढिलो चार्ज गरिरहेको देख्नुहुन्छ भने याद गर्नुहोस्, यो केवल विद्युतीय समस्या होइन । यो त चार्जर र यन्त्रबीच हुन नसकेको भाषिक संवाद हो । कहिले काहीँ आधुनिक प्रविधिको सबैभन्दा ठूलो चुनौती शक्ति होइन, समझदारी हुन्छ ।