निःशुल्क र खुला इन्टरनेटको प्रतीकका रूपमा परिचित विकिपीडियाले अब आफ्ना सामग्रीबाट आम्दानी गर्ने दिशामा महत्वपूर्ण कदम चालेको छ। विकिपीडिया सञ्चालन गर्ने विकिमिडिया फाउन्डेसनले विभिन्न एआई कम्पनीहरूसँग व्यावसायिक सम्झौता गरेको घोषणा गर्दै, निश्चित सर्त र भुक्तानीसहित एआई मोडेलहरूलाई विकिपीडियाको सामग्री प्रयोग गर्न दिने जनाएको छ।

विकिमिडिया फाउन्डेसनका अनुसार अमेजन, मेटा, माइक्रोसफ्ट, पर्फ्लेक्सिटी तथा फ्रान्सको मिस्ट्रल एआईजस्ता कम्पनीहरूसँग सम्झौता गरिएको छ। यी सम्झौतामार्फत एआई कम्पनीहरूलाई विकिपीडियाको विशाल, संरचित र भरपर्दो ज्ञान भण्डारमा छिटो तथा व्यवस्थित पहुँच उपलब्ध गराइने उद्देश्य राखिएको छ। यद्यपि, सम्झौतासँग सम्बन्धित आर्थिक सर्तहरू सार्वजनिक गरिएको छैन।

लामो समयदेखि खुला र निःशुल्क ज्ञानको उदाहरण बनेको विकिपीडियाका लागि जेनेरेटिभ एआईको तीव्र विकासले नयाँ चुनौतीहरू सिर्जना गरेको फाउन्डेसनको भनाइ छ। हालसम्म धेरै एआई मोडेलहरू वेबबाट निःशुल्क रूपमा डेटा संकलन गरेर तालिम दिइएका छन्, जसमा विकिपीडियाको सामग्री ठूलो मात्रामा प्रयोग भएको छ।

विकिमिडिया फाउन्डेसनका अनुसार एआई कम्पनीहरूले ठूलो परिमाणमा डेटा पहुँच गर्दा विकिपीडियाका सर्भरमा अत्यधिक दबाब पर्न थालेको छ, जसको लागत संस्थाले आफैं व्यहोर्नुपरेको छ। यही कारण सामग्रीको व्यावसायिक प्रयोगबाट आम्दानी गर्ने निर्णय लिइएको फाउन्डेसनले स्पष्ट पारेको छ।

यो विकिपीडियाले पहिलो पटक यस्तो सम्झौता गरेको भने होइन। सन् २०२२ मा गुगल विकिपीडियाको पहिलो एंटरप्राइज ग्राहक बनेको थियो। त्यसपछि एकोसिया जस्ता साना सर्च इन्जिनहरूसँग पनि यस्तै किसिमका सम्झौता हुँदै आएका छन्।

विकिपीडियाका सह–संस्थापक जिमी वेल्सले एआईद्वारा विकिपीडियाको सामग्री प्रयोगलाई समर्थन गर्दै, यो प्लेटफर्म मानिसहरूले छानेर, सम्पादन गरेर तयार पारेको भएकाले एआईका लागि अत्यन्तै भरपर्दो डेटा स्रोत भएको बताएका छन्। तर उनले एआई कम्पनीहरूले यसको प्रयोगका लागि उचित मूल्य तिर्नुपर्ने धारणा पनि स्पष्ट पारे।

विकिमिडिया फाउन्डेसनका अनुसार गत वर्ष विकिपीडियामा मानवीय आगन्तुकको संख्या करिब ८ प्रतिशतले घटेको छ, जबकि एआई बोटहरूको गतिविधि तीव्र रूपमा बढेको छ। धेरै बोटहरूले लुकेर डेटा संकलन गर्ने भएकाले सर्भरमा थप भार परेको फाउन्डेसनको भनाइ छ। एआई सर्च इन्जिन र च्याटबोटहरूले सिधै उत्तर दिन थालेपछि वेबसाइटमा क्लिक कम हुँदै गएका छन्।

यस्तो परिस्थितिमा विकिपीडियाले टकरावको बाटो रोज्नुको सट्टा सहकार्यलाई प्राथमिकता दिएको छ, तर आफ्नै सर्त र मूल्यसहित। यो कदमले खुला इन्टरनेट र एआई उद्योगबीचको सम्बन्धमा नयाँ सन्तुलन खोज्ने प्रयासका रूपमा हेरिएको छ।