तपाईंले नेपाल टेलिकम र एनसेलजस्ता दूरसञ्चार सेवा प्रदायकहरूले भीओएलटीई (VoLTE) र भीओवाईफाई (VoWiFi) सेवासम्बन्धी सूचना बारम्बार पठाएको अवश्य देख्नु भएको होला। तर धेरै प्रयोगकर्तालाई यी सेवा किन आवश्यक छन्, कसरी काम गर्छन् वा कसरी सक्रिय गर्ने भन्ने विषयमा अझै स्पष्ट जानकारी छैन।

केही प्रयोगकर्ताले यी सेवा सक्रिय नगरेका हुन सक्छन् भने कतिपयले थाहा नपाइकनै प्रयोग गरिरहेका पनि हुन सक्छन्। यदि तपाईंको मोबाइलमा यी सेवा सक्रिय छन् भने नेटवर्क सिग्नलको छेउमा VoLTE वा VoWiFi लेखिएको देख्न सक्नुहुन्छ।

यदि देखिँदैन भने, यी सेवा सजिलै सक्रिय गर्न सकिन्छ, जसबारे पछि चर्चा गरिनेछ। त्यसअघि, यी प्रविधि के हुन् र किन महत्त्वपूर्ण छन् भन्ने बुझ्नु आवश्यक छ।

भीओएलटीई प्रविधि के हो ? 

भीओएलटीई (Voice over Long Term Evolution) भनेको फोरजी एलटीई नेटवर्कमार्फत सिधै भ्वाइस कल गर्न सकिने प्रविधि हो। परम्परागत रूपमा टुजी र थ्रिजी नेटवर्कमा भ्वाइस कल सर्किट–स्विच्ड प्रणालीमार्फत हुन्छ भने डाटा सेवा प्याकेट–स्विच्ड नेटवर्कमा आधारित हुन्छ। यही कारण भीओएलटीई उपलब्ध नभएको अवस्थामा फोरजी फोनबाट कल गर्दा मोबाइल स्वतः थ्रिजी वा टुजी नेटवर्कमा झर्छ र कलको समयमा मोबाइल डाटा प्रयोग गर्न नसकिने अवस्था आउन सक्छ।

भीओएलटीईले भने आईपीमा आधारित प्याकेट स्विचिङ र आईएमएस (IP Multimedia Subsystem) संरचना प्रयोग गरी आवाजलाई डिजिटल डाटा प्याकेटमा रूपान्तरण गरेर एलटीई नेटवर्कमार्फत प्रसारण गर्छ।

यस प्रविधिले एकै समयमा भ्वाइस र डाटा दुवै चल्न सक्ने सुविधा दिन्छ। कल कनेक्सन छिटो हुन्छ र अडियो गुणस्तर पनि टुजी र थ्रिजीभन्दा धेरै स्पष्ट र प्राकृतिक हुन्छ। भीओएलटीई प्रयोग गरेर मोबाइल सिममार्फत भिडियो कल गर्न पनि सकिन्छ, तर यसका लागि कल गर्ने र लिने दुवै पक्षमा भीओएलटीई सक्रिय हुनुपर्छ।

भीओएलटीई कलको शुल्क सामान्य भ्वाइस कलसरह नै हुन्छ। यो सेवा सञ्चालनका लागि आईएमएस कोर नेटवर्क, कल व्यवस्थापनका लागि एसआईपी प्रोटोकल, एचडी भ्वाइसका लागि AMR-WB र EVS जस्ता कोडेक तथा भ्वाइस प्याकेटलाई प्राथमिकता दिने क्युओएस (QoS) प्रविधि प्रयोग गरिन्छ, जसले कलको स्थिरता र स्पष्टता कायम राख्छ।

भीओएलटीईका फाइदामा स्पष्ट आवाज, छिटो कल कनेक्सन, कल गर्दा इन्टरनेट चलाउन सकिने सुविधा र स्पेक्ट्रमको प्रभावकारी उपयोग प्रमुख छन्। यसले नेटवर्कमा भीड कम गर्न र धेरै प्रयोगकर्तालाई एकैपटक सेवा दिन सहयोग पुर्‍याउँछ। तर यसको प्रयोगका लागि मोबाइल फोनले भीओएलटीई सपोर्ट गर्नुपर्ने र अपरेटरबाट स्वीकृत हुनुपर्ने हुन्छ।

साथै, पूर्ण लाभका लागि कल गर्ने र लिने दुवै पक्षको नेटवर्कमा भीओएलटीई समर्थित हुनुपर्छ। केही पुराना वा राम्रोसँग अप्टिमाइज नभएका फोनमा ब्याट्री खपत अलि बढी देखिन सक्छ।

भीओवाईफाई प्रविधि के हो ? 

भीओवाईफाई (Voice over WiFi) अर्थात् वाईफाई कलिङ भनेको मोबाइल नेटवर्कको सट्टा वाईफाई इन्टरनेटमार्फत भ्वाइस कल गर्न र लिन सकिने प्रविधि हो। मोबाइल सिग्नल कमजोर वा उपलब्ध नभएको स्थान—जस्तै भवनभित्र, बाक्लो पर्खाल भएको ठाउँ, बेसमेन्ट, कार्यालय वा दुर्गम क्षेत्र—मा भीओवाईफाई अत्यन्त उपयोगी हुन्छ। यो प्रविधिले पनि आईएमएस संरचना नै प्रयोग गर्छ, तर एलटीईको सट्टा वाईफाईलाई पहुँच माध्यम बनाउँछ। कलहरू IPSec सुरक्षित टनेलमार्फत सञ्चालन हुने भएकाले गोपनीयता र सुरक्षामा पनि ध्यान दिइएको हुन्छ।

भीओवाईफाई सक्षम भएपछि मोबाइल सिग्नल कमजोर हुँदा फोन स्वतः वाईफाई कलिङमा सर्छ। यस्ता कलहरू तेस्रो पक्षका इन्टरनेट एपमार्फत नभई सिधै सेवा प्रदायकको कोर नेटवर्कमार्फत सञ्चालन हुन्छन्। यसमा सिम–आधारित प्रमाणीकरणका लागि EAP-AKA, सुरक्षित सञ्चारका लागि IPSec र कल चलिरहँदा वाईफाई र एलटीईबीच सहज रूपमा सर्न सहयोग गर्ने Seamless Handover प्रविधि प्रयोग गरिन्छ।

भीओवाईफाईका मुख्य फाइदामा वाईफाई उपलब्ध भएमा मोबाइल सिग्नल नभएको स्थानमा पनि कल गर्न सकिने, घर र कार्यालयजस्ता इनडोर स्थानमा कभरेज सुधार हुने र कमजोर सिग्नल खोजिरहनु नपर्ने भएकाले ब्याट्री बचत हुने कुरा पर्छन्। यी कलहरू पनि सामान्य भ्वाइस कलसरह नै चार्ज हुन्छन्।

यद्यपि, यसको कल गुणस्तर वाईफाई इन्टरनेटको गुणस्तरमा निर्भर हुन्छ र कमजोर इन्टरनेटले आवाज ढिलो आउने वा कल ड्रप हुने समस्या ल्याउन सक्छ। सबै मोबाइल फोन वा अपरेटरमा यो सेवा उपलब्ध नहुन सक्छ र आपतकालीन कलमा लोकेसन पहिचान मोबाइल नेटवर्कभन्दा कम सटीक हुन सक्छ।

नेपाल टेलिकम र एनसेलजस्ता सेवा प्रदायकहरूले भीओएलटीई र भीओवाईफाई प्रवर्द्धन गर्नुको मुख्य कारण टुजी र थ्रिजी नेटवर्कमाथिको निर्भरता घटाउनु, प्रयोगकर्ता अनुभव सुधार गर्नु, स्पेक्ट्रमको प्रभावकारी उपयोग गर्नु र भविष्यको फाइभजी नेटवर्कतर्फको तयारी गर्नु हो।

अधिकांश स्मार्टफोनमा Settings → Mobile Network → VoLTE वा WiFi Calling विकल्प Enable गरेर यी सेवा सक्रिय गर्न सकिन्छ। एनसेल प्रयोगकर्ताले *123*11# डायल गरेर र नेपाल टेलिकम प्रयोगकर्ताले *444*2# प्रयोग गरेर पनि भीओएलटीई सक्रिय गर्न सक्छन्, यद्यपि केही फोनमा सफ्टवेयर अपडेट वा अपरेटर प्रोभिजनिङ आवश्यक पर्न सक्छ।

समग्रमा, भीओएलटीई र भीओवाईफाई केवल प्रवर्द्धनका शब्द होइनन्; यी आधुनिक मोबाइल सञ्चारका आधारभूत प्रविधि हुन्। नेपाल एलटीई र फाइभजीजस्ता उन्नत नेटवर्कतर्फ अघि बढ्दै जाँदा, यी सेवा सक्रिय पार्नाले राम्रो कल गुणस्तर, व्यापक कभरेज र सहज प्रयोग अनुभव सुनिश्चित गर्छ। यदि तपाईंले अहिलेसम्म भीओएलटीई वा भीओवाईफाई प्रयोग गर्नुभएको छैन भने, अहिले नै सक्रिय गर्ने उपयुक्त समय हो।