कीवर्डहरू -

Most read

सामाजिक सञ्जालदेखि साइबर ठगीसम्म : प्रविधिको गलत प्रयोगबाट कसरी बच्ने ?

काठमाडौं । नेपालमा प्रविधि क्षेत्र तीव्र गतिमा विस्तार हुँदै गएको छ । पछिल्ला केही वर्षयता मोबाइल इन्टरनेट, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), डिजिटल भुक्तानी प्रणाली तथा स्टार्टअप संस्कृतिको विकासले देशको आर्थिक तथा सामाजिक क्षेत्रमा उल्लेखनीय परिवर्तन ल्याएको छ

प्रविधिले मानव जीवनलाई सहज, छिटो र प्रभावकारी बनाएको छ । दैनिक कामकाजदेखि शिक्षा, स्वास्थ्य, बैंकिङ तथा व्यवसायसम्मका क्षेत्रहरू प्रविधिको प्रयोगबाट लाभान्वित भइरहेका छन् । तर यसको प्रयोग बढ्दै जाँदा दुरुपयोगका घटनाहरू पनि बढ्न थालेका छन्, जसले समाजमा विभिन्न चुनौतीहरू सिर्जना गरिरहेका छन्

सामाजिक सञ्जालको गलत प्रयोग बढ्दो

प्रविधिको दुरुपयोगमध्ये सामाजिक सञ्जालको गलत प्रयोग प्रमुख समस्याका रूपमा देखिएको छ । फेसबुक, टिकटक, इन्स्टाग्राम लगायतका प्लेटफर्ममार्फत झुटा सूचना फैलाउने, अफवाह सिर्जना गर्ने तथा साइबर बुलिङ गर्ने घटनाहरू बढिरहेका छन्

यस्ता गतिविधिले विशेष गरी किशोर किशोरी तथा युवाहरूमा मानसिक तनाव, भ्रम र नकारात्मक सोचको विकास गराउन सक्ने विज्ञहरू बताउँछन्

अनलाइन ठगीको जोखिम

नेपालमा साइबर अपराधका घटनाहरू पनि बढ्दै गएका छन् । ह्याकरहरूले बैंक खाता, डिजिटल वालेट तथा अन्य वित्तीय सेवासम्बन्धी गोप्य जानकारी चोरी गर्ने प्रयास गरिरहेका छन्

हालै नेपाल टेलिकमले आफ्नो एसएमएस सेवाको दुरुपयोग गरी कनेक्ट आइपिएस, बैंक तथा विभिन्न डिजिटल भुक्तानी सेवाको नाममा भ्रामक सन्देश पठाइरहेको जानकारी दिँदै नागरिकलाई सतर्क रहन आग्रह गरेको थियो

विशेष गरी ओटीपी (One-Time Password), बैंक विवरण तथा व्यक्तिगत जानकारी माग्ने सन्देशप्रति सावधान रहन साइबर सुरक्षा विज्ञहरूले सुझाव दिएका छन्

स्वास्थ्यमा पनि असर

प्रविधिको अत्यधिक प्रयोगले शारीरिक तथा मानसिक स्वास्थ्यमा समेत प्रभाव पार्न थालेको छ । लामो समय मोबाइल, कम्प्युटर वा अन्य डिजिटल उपकरण प्रयोग गर्दा आँखाको समस्या, निद्रामा गडबडी, तनाव तथा शारीरिक निष्क्रियता बढ्न सक्ने अध्ययनहरूले देखाएका छन्

विशेष गरी बालबालिका र युवाहरूमा स्क्रिन टाइम बढ्दै जाँदा स्वास्थ्यसम्बन्धी जोखिमहरू पनि बढिरहेका छन्

शिक्षा क्षेत्रमा चुनौती

प्रविधिले शिक्षामा नयाँ अवसर सिर्जना गरेपनि यसको गलत प्रयोगले नकारात्मक असर पनि देखिन थालेको छ । अनलाइन अध्ययनका लागि उपलब्ध उपकरणहरू मनोरञ्जनका माध्यममा सीमित हुँदा धेरै विद्यार्थी अध्ययनभन्दा सामाजिक सञ्जाल र अनलाइन खेलमा बढी समय बिताउने गरेको पाइन्छ

यसले अध्ययनमा एकाग्रता घट्ने, सिकाइमा कमजोरी आउने तथा शैक्षिक उपलब्धिमा असर पर्ने विज्ञहरूको भनाइ छ

जिम्मेवार प्रयोग नै समाधान

विज्ञहरूका अनुसार प्रविधि आफैंमा समस्या होइन, यसको गलत प्रयोगले समस्या निम्त्याउँछ । त्यसैले प्रविधिलाई जिम्मेवार, सुरक्षित र सन्तुलित रूपमा प्रयोग गर्न आवश्यक छ

प्रविधिको दुरुपयोगबाट बच्न अपनाउनुपर्ने उपाय

  • प्रविधिको सुरक्षित र जिम्मेवार प्रयोगबारे जनचेतना बढाउने
  • बलियो पासवर्ड तथा दुई-स्तरीय प्रमाणीकरण (Two-Factor Authentication) प्रयोग गर्ने
  • व्यक्तिगत तथा वित्तीय जानकारी अनलाइनमा अनावश्यक रूपमा साझा नगर्ने
  • सामाजिक सञ्जालमा बिताउने समय सीमित गर्ने
  • कुनै पनि सूचना साझा गर्नुअघि तथ्य जाँच गर्ने
  • अभिभावकले बालबालिकाको अनलाइन गतिविधिमा उचित निगरानी राख्ने
  • सिकाइ तथा उत्पादनशील कार्यका लागि प्रविधिको उपयोग बढाउने
  • विश्वसनीय वेबसाइट र मोबाइल एप मात्र प्रयोग गर्ने
  • बैंक तथा डिजिटल खाताको सुरक्षा नियमित रूपमा जाँच गर्ने
  • साइबर सुरक्षासम्बन्धी जनचेतनामूलक कार्यक्रम विस्तार गर्ने
  • परिवार तथा साथीभाइसँग प्रत्यक्ष संवाद र सामाजिक सम्बन्धलाई प्राथमिकता दिने

प्रविधि आधुनिक जीवनको अभिन्न हिस्सा बनिसकेको छ । यसको सही उपयोगले विकास र समृद्धिको ढोका खोल्न सक्छ भने गलत प्रयोगले व्यक्तिगत, सामाजिक र आर्थिक जोखिम बढाउन सक्छ । त्यसैले डिजिटल युगमा प्रविधिको प्रयोगसँगै जिम्मेवारी र सचेतनाको विकास पनि उत्तिकै आवश्यक देखिन्छ

Most read

फेसबुकमा एआई-आधारित खोज मोडपछि प्राइभेसीबारे नयाँ बहस

केही समयअघि मेटाले अमेरिकामा फेसबुकका लागि नयाँ एआई-आधारित खोज मोड सार्वजनिक गरेको छ, जसपछि डेटा प्राइभेसीलाई लिएर नयाँ ब…

इन्स्टाग्राम टिभी एपमा लाइभ टिभी, लामो भिडियो र सिरिज फिचर आउँदै

काठमाडौं । इन्स्टाग्रामले आफ्नो टिभी एपलाई अझ धेरै प्रयोगकर्तामाझ पुर्‍याउने उद्देश्यसहित नयाँ फर्म्याटहरू पर…

काठमाडौैंमा ‘गर्ल्स इन आईसीटी डे २०२६’ तथा ‘स्टेम वुमन डायस्पोरा २०२६’ कार्यक्रम सम्पन्न

काठमाडौं । ग्लर्स इन आईसिटी डे २०२६ को अवसरमा “स्टेम वुमन डायस्पोरा २०२६” सूचना प्रविधिमा …

दुई वा बढी प्रयोगकर्ताले एउटै पोस्ट गर्न पाउने लिंक्डइनको नयाँ सुविधा

काठमाडौं । सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्म लिंक्डइनले प्रयोगकर्ताहरूलाई संयुक्त रूपमा सामाग्री प्रकाशन गर्न सकिने नयाँ …

विद्यार्थीका लागि ल्यापटप छान्ने सही तरिका

अहिले अनलाइन क्लास, प्रोजेक्ट वर्क, प्रजेन्टेशन, रिसर्च, प्रोग्रामिङ र विभिन्न शैक्षिक गतिविधिका लागि लैपटपको आवश्यकता लगातार बढ्दै …

सम्पदाको सौन्दर्य बढाउन सरकारको नयाँ योजना, वार्म लाइट प्रयोग गरिने

काठमाडौं । सरकारले काठमाडौं उपत्यकाभित्र रहेका विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत सम्पदास्थलहरूको सौन्दर्य अभिवृद्धि ग…

एआईको डिजिटल थकान : के कृत्रिम बुद्धिमत्ताले हाम्रो सोच्ने र निर्णय गर्ने क्षमता कमजोर बनाउँदैछ ?

काठमाडौं । वर्षौंदेखि मानिसहरूले इमेल, च्याट र एप्सका नोटिफिकेसनका कारण महत्वपूर्ण काममा अवरोध हुने गु…

बीएससी सीएसआईटीमा भर्ना खुला, साउन २४ गते प्रवेश परीक्षा हुने

काठमाडौं । विज्ञान तथा प्रविधि अध्ययन संस्थान (आईओएसटी) ले शैक्षिक सत्र २०८३ का लागि चार वर्षे स्नातक तहको कम्प्…

जीडब्लुएम ओरा ५ ईभी नेपालमा सार्वजनिक, एकपटकको चार्जमा ५२० किमिसम्म चल्ने

काठमाडौं । विश्वव्यापी अटोमोबाइल ब्रान्ड जीडब्लुएम (Great Wall Motor) अन्तर्गतको प्रिमियम इलेक्ट्रिक एसयूभी ओरा …

म्याग्दीमा पहिरोले इभी पुरिँदा चालकको मृत्यु, बेनी-जोमसोम सडक अवरुद्ध

काठमाडौं । म्याग्दीको अन्नपूर्ण गाउँपालिका ६ महभिरस्थित बेनी-जोमसोम सडकखण्डमा पहिरो खस्दा इभी गाडी पुरिएर चाल…

फोनमा आउने स्पाम म्यासेज र ठगीबाट कसरी बच्ने ? आइओएस र एन्ड्रोइडका लुकेका सेटिङ्स उपयोग गर्नुहोस्

काठमाडौं । हरेक दिन पर्सनल लोन, क्रेडिट कार्ड, इन्स्योरेन्स, प्रोपर्टी, मेडिकल असिस्टेन्सजस्ता अनेक म्यासेजहर…

नतिजा समयमै प्रकाशित गरिएको हो, हतारमा होइन् : शिक्षामन्त्री पोखरेल

काठमाडौं । शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्री सस्मित पोखरेलले राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डको नतिजा प्रकाशन प्रक्रिया निर्धारित स…

नेपाल टेलिकमको डिजिटल रूपान्तरणमा ‘भाइब कोडिङ’ : एआईसँगको सहकार्यले कसरी आफैं बनाउँदैछ सफ्टवेयर ?

काठमाडौं । नेपाल टेलिकम अब महँगा विदेशी सफ्टवेयर खरिद गर्ने वा हरेक नयाँ प्रणालीका लागि बाह्य भेन्डरमा…

डिजिओको नयाँ धमाका : 'सिजन पास' र 'मोबाइल पास'मा आकर्षक उपहार योजना

काठमाडौं । २४ जुन २०२६ फुटबलका जादुगर लियोनेल मेस्सीको जन्मदिनको विशेष अवसर पारेर डिजिओ र हिमालयन स्पोर्ट्स…

विद्यार्थीका टेक परियोजनाहरूको प्रदर्शनी सुरु, लगानीकर्ता र स्टार्टअपसँग जोड्ने लक्ष्य

काठमाडौं । विद्यार्थीले निर्माण गरेका कृत्रिम बुद्धिमत्ता, रोबोटिक्स, साइबर सुरक्षा, सफ्टवेयर र डिजिटल इनोभेसनस…