काठमाडौं । आजको आधुनिक स्मार्टफोनहरूमा फास्ट चार्जिङ सुविधा सबैभन्दा लोकप्रिय प्रविधिमध्ये एक बनेको छ । छोटो समयमा मोबाइल पूर्ण चार्ज गर्न सकिने भएकाले यो प्रयोगकर्ताका लागि निकै उपयोगी मानिन्छ । हाल विभिन्न मोबाइल निर्माता कम्पनीहरूबीच सबैभन्दा शक्तिशाली र छिटो चार्जिङ प्रविधि ल्याउने प्रतिस्पर्धा नै चलिरहेको छ ।

चार्जिङ प्रक्रियामा के हुन्छ ?
आज प्रयोग हुने अधिकांश स्मार्टफोनहरूमा लिथियम–आयन वा लिथियम–पोलिमर ब्याट्री प्रयोग गरिन्छ । यी दुवै प्रकारका ब्याट्रीको कार्य गर्ने रासायनिक प्रक्रिया लगभग समान हुन्छ । ब्याट्रीभित्र नकारात्मक इलेक्ट्रोड (क्याथोड), सकारात्मक इलेक्ट्रोड (एनोड) र इलेक्ट्रोलाइट्स हुन्छन् ।

मोबाइल चलाउन आवश्यक ऊर्जा तब उत्पन्न हुन्छ, जब नकारात्मक लिथियम आयनहरू इलेक्ट्रोलाइट्समार्फत सकारात्मक भागतर्फ सर्छन् । ब्याट्री खाली भएपछि यो प्रवाह रोकिन्छ । चार्जिङको समयमा भने ती लिथियम आयनहरू पुन: नकारात्मक भागतर्फ फर्काइन्छन्, जसले गर्दा ब्याट्री फेरि प्रयोगका लागि तयार हुन्छ ।

चार्जिङ प्रक्रिया समानान्तर प्रक्रियामा हुँदैन । जब ब्याट्री खाली हुन्छ, यसले धेरै ऊर्जा सोस्छ, तर जब ब्याट्री लगभग भरिन लाग्छ, त्यसले कम ऊर्जा मात्र ग्रहण गर्छ । त्यसैले ब्याट्री भरिँदै जाँदा चार्जिङको प्रभावकारिता घट्दै जान्छ र चार्जिङ कर्भ क्रमश: समतल हुँदै जान्छ । अर्कोतर्फ, चार्जिङ भोल्टेज सुरुमा अधिकतम स्तरमा हुन्छ, तर केही समयपछि यो क्रमश: घट्दै जान्छ ।

मोबाइल फोनको ब्याट्री समयसँगै किन कमजोर हुन्छ ?
फास्ट चार्जिङ होस् वा सामान्य चार्जिङ, सबै प्रकारका ब्याट्रीहरू समयसँगै क्षय हुन्छन् । यसको मुख्य कारण लिथियम आयनहरूको निरन्तर आवागमन हो, जसले प्रक्रियाको क्रममा केही मात्रामा ताप उत्पन्न गर्छ । ब्याट्रीको रासायनिक संरचना यो ताप प्रति अत्यन्त संवेदनशील हुन्छ, जसले क्रमश: ब्याट्रीको क्षमता घटाउँदै लैजान्छ ।

त्यसैले, मोबाइल फोनको ब्याट्री अझै केही चार्ज बाँकी हुँदा नै बारम्बार चार्जमा लगाउनु उचित मानिँदैन, किनभने असन्तुलित वा अकार्यक्षम चार्जिङले थप ताप उत्पन्न गर्न सक्छ र ब्याट्रीको दीर्घायुमा नकारात्मक असर पार्न सक्छ ।

यद्यपि, आधुनिक स्मार्टफोनहरूमा ताप नियन्त्रण गर्ने प्रविधि, स्मार्ट चार्जिङ सिस्टम तथा ब्याट्री सुरक्षा प्रणाली जडान गरिएको हुन्छ । त्यसैले आधिकारिक चार्जर प्रयोग गरी सामान्य रूपमा फास्ट चार्जिङ गर्दा ठूलो समस्या नहुने विज्ञहरू बताउँछन् । तर अत्यधिक ताप, सस्तो वा गुणस्तरहीन चार्जरको प्रयोग तथा लगातार उच्च गतिमा चार्ज गर्दा भने ब्याट्रीको स्वास्थ्यमा असर पर्न सक्छ ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार ब्याट्रीलाई लामो समयसम्म राम्रो अवस्थामा राख्न २० प्रतिशतदेखि ८० प्रतिशतसम्म चार्ज राख्ने, अत्यधिक गर्मीबाट जोगाउने तथा आधिकारिक चार्जर प्रयोग गर्ने बानी उपयोगी मानिन्छ ।