काठमाडौं । आजको समयमा लगभग हरेक घरमा वाई-फाई उपलब्ध छ । तर धेरै पटक मानिसहरूले गुनासो गर्छन् कि उनीहरूको इन्टरनेट अचानक सुस्त भयो वा नेटवर्क ठीकसँग काम गरिरहेको छैन । यस्तो अवस्थामा एक कारण यो पनि हुन सक्छ कि कुनै छिमेकी वा अनजान व्यक्तिले तपाईंको वाई-फाई प्रयोग गरिरहेको छ । धेरै पटक पासवर्ड लिक हुनु वा पासवर्ड सेट नै नगर्नुका कारण अरू मानिसहरू चुपचाप नेटवर्कमा कनेक्ट हुन्छन् र प्रयोगकर्तालाई यसको थाहा पनि हुँदैन । आउनुहोस्, ती सजिला तरिकाबारे जानौं जसबाट तपाईं आफ्नो वाई-फाई नेटवर्कलाई पूर्ण रूपमा सुरक्षित बनाउन सक्नुहुन्छ ।

सबैभन्दा पहिले जाँच गर्नुहोस्, कुन-कुन डिभाइस कनेक्ट भएका छन्

यदि तपाईंलाई शंका छ कि अरू कसैले तपाईंको इन्टरनेट प्रयोग गरिरहेको छ भने, सबैभन्दा पहिले राउटरको सेटिङ्समा गएर कनेक्ट भएका डिभाइसहरूको सूची हेर्नुहोस् । यसका लागि तपाईंले राउटरको एडमिन प्यानलमा लगइन गर्नुपर्छ । यहाँ “कनेक्टेड डिभाइसेस” वा “अट्याच्ड डिभाइसेस” जस्तो विकल्प देखिन्छ ।

यस सेक्सनमा तपाईंको वाई-फाईसँग जडान भएका सबै मोबाइल, ल्यापटप, टिभी र अन्य उपकरणहरूको जानकारी हुन्छ । यदि सूचीमा तपाईंले चिन्न नसकेको कुनै डिभाइस देखियो भने, त्यसलाई तुरुन्तै ब्लक गर्नुहोस् ।

वाई-फाईको पासवर्ड परिवर्तन गर्नुहोस्

यदि अनजान डिभाइस देखियो भने, सबैभन्दा महत्वपूर्ण कदम पासवर्ड परिवर्तन गर्नु हो । पुरानो पासवर्ड प्रयोग गरिरहनु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ । नयाँ पासवर्ड बलियो हुनुपर्छ । त्यसमा ठूला र साना अक्षर, अंक र विशेष चिन्हहरू (@, #, $, !) समावेश गर्नुहोस् । पासवर्ड कम्तीमा १२ अक्षरको बनाउन प्रयास गर्नुहोस् । आफ्नो नाम, मोबाइल नम्बर वा जन्ममिति जस्ता सजिला शब्द प्रयोग नगर्नुहोस् । यस्ता पासवर्ड सजिलै अनुमान लगाउन सकिन्छ ।

पुरानो सुरक्षा प्रणालीबाट जोगिनु आवश्यक छ

धेरै पुराना राउटर अझै पनि कमजोर सुरक्षा प्रणालीमा चलिरहेका हुन्छन् । यदि तपाईंको राउटरमा WEP (डब्ल्यु-ई-पी) सुरक्षा विकल्प चालु छ भने, त्यसलाई तुरुन्तै परिवर्तन गर्नुहोस् । विशेषज्ञहरूले WPA3 (डब्ल्यु-पी-ए-थ्री) वा WPA2 (डब्ल्यु-पी-ए-टु) प्रयोग गर्न सुझाव दिन्छन् । यसले नेटवर्क ह्याक गर्न कठिन बनाइदिन्छ ।

धेरैजसो राउटरले आफ्नो नेटवर्कको नाम सबैलाई देखाउँछन् । यही कारणले वरिपरिका मानिसहरूले सजिलै नेटवर्क देख्न सक्छन् । तपाईं चाहनुहुन्छ भने राउटरको सेटिङ्समा गएर “हाइड एसएसआईडी” वा “डिसेबल एसएसआईडी ब्रडकास्ट” विकल्प चालु गर्न सक्नुहुन्छ । यसले तपाईंको वाई-फाई नाम अरूलाई देखिँदैन । यद्यपि यसले सुरक्षा पूर्ण रूपमा सुनिश्चित गर्दैन, तर अनजान मानिसहरूका लागि नेटवर्क भेट्टाउन गाह्रो भने अवश्य हुन्छ ।

भरोसायोग्य डिभाइसलाई मात्र एक्सेस दिनुहोस्

वाई-फाई सुरक्षा बढाउने अर्को तरिका MAC एड्रेस फिल्टरिङ (एमएसी एड्रेस फिल्टरिङ) हो । यसमा तपाईंले कुन-कुन उपकरण तपाईंको नेटवर्कमा जडान हुन सक्छन् भनेर तय गर्न सक्नुहुन्छ । हरेक मोबाइल र ल्यापटपको फरक MAC Address (एमएसी एड्रेस) हुन्छ । राउटरमा केवल भरोसा योग्य डिभाइसका एड्रेस मात्र थप्दा बाँकी सबै उपकरणहरू आफैँ ब्लक हुन्छन् ।

पाहुनाका लागि छुट्टै नेटवर्क बनाउनु राम्रो

घरमा साथी वा आफन्त आउँदा धेरैले वाई-फाईको पासवर्ड साझा गरिदिन्छन् । यसबाट पछि पासवर्ड धेरै मानिससम्म पुग्न सक्छ । यस्तो अवस्थामा गेस्ट नेटवर्क (अतिथि नेटवर्क) बनाउनु बढी सुरक्षित मानिन्छ । यसले पाहुनाहरूले छुट्टै नेटवर्क प्रयोग गर्नेछन् र तपाईंको मुख्य नेटवर्क सुरक्षित रहनेछ । आवश्यकता सकिएपछि गेस्ट नेटवर्कको पासवर्ड सजिलै परिवर्तन गर्न पनि सकिन्छ ।