टिप्स
आवाज आफ्नै आफन्तको जस्तो सुनिन्छ ? एआई ठगीको यस्तो संकेत चिन्नुहोस्
काठमाडौं । फोनमा परिचित आवाज सुनिँदैमा त्यो व्यक्ति वास्तविक नै हो भन्ने निश्चित नहुने भएको छ । एआईको सहायताले मानिसको आवाज नक्कल गर्न सकिने भएपछि ठगी गर्नेहरूले परिवारका सदस्य वा आफन्तकै आवाज बनाएर आपत्कालीन अवस्थाको नक्कली कथा सुनाउँदै पैसा असुल्ने प्रयास गर्न थालेका छन् ।
यस्तो अवस्थामा आवाज चिनेको भरमा विश्वास गर्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ । त्यसैले साइबर सुरक्षा विज्ञहरूले परिवारका सदस्यबीच अरूलाई थाहा नहुने एउटा गोप्य शब्द, वाक्य वा ‘इनसाइड जोक’ तय गरेर राख्न सुझाव दिएका छन् ।
छोराको आवाजमा आएको आपत्कालीन फोन
अमेरिकाको न्युयोर्ककी एलिजाबेथ बेन्जले यस्तै ठगीको सामना गरेकी थिइन् । बीबीसीका अनुसार सन् २०२५ को सेप्टेम्बरमा उनलाई छोराको जस्तो सुनिने आवाजबाट फोन आएको थियो ।
फोनमा उनका १६ वर्षीय छोरा जोन रोइरहेको जस्तो सुनिन्थ्यो । उसले आफ्नो साथी मारिएको र आफू पनि खतरामा परेको बताएको थियो । त्यसपछि फोन एक अपरिचित व्यक्तिले लिएर ७ हजार ५०० अमेरिकी डलर नदिए जोनलाई मारिदिने धम्की दिएको थियो ।
आफ्नो छोरा जोखिममा परेको ठानेर एलिजाबेथ पैसा बुझाउन गाडी लिएर निस्किइन् । तर पैसा दिनुअघि उनका अर्का छोराले जोनसँग सम्पर्क गरे । त्यसपछि मात्रै वास्तविकता खुलेको थियो, जोन सुरक्षित थिए र फुटबल खेल हेरिरहेका थिए । फोनमा सुनिएको आवाज जोनको वास्तविक आवाज नभई एआईबाट तयार गरिएको नक्कली आवाज थियो ।
केही सेकेन्डको त्रास, ठूलो आर्थिक जोखिम
एआई सुरक्षा विज्ञ हानी फरिदका अनुसार आवाज नक्कल गर्ने प्रविधि यति सहज बन्दै गएको छ कि सामान्य व्यक्तिका लागि वास्तविक र कृत्रिम आवाज छुट्याउन कठिन हुन सक्छ ।
उपलब्ध तथ्यांकअनुसार सन् २०२५ मा अमेरिकामा अनलाइन ठगीबाट करिब १४८ अर्ब डलर बराबरको क्षति भएको थियो । त्यसमध्ये एआई प्रयोग भएका ठगीका घटनाबाट मात्रै ६ अर्ब डलरभन्दा बढी रकम गुमेको बताइएको छ ।
यस्तो प्रविधिले ठगलाई पीडितको भावनासँग खेल्न अझ सजिलो बनाएको छ । विशेषगरी परिवारको सदस्य दुर्घटनामा परेको, पक्राउ परेको वा तत्काल पैसाको आवश्यकता परेको जस्ता कथा बनाएर छोटो समयमा निर्णय गराउन खोजिन्छ ।
‘कोडवर्ड’ले कसरी जोगाउन सक्छ ?
विज्ञहरूको सुझाव सरल छ, परिवारले पहिल्यै एउटा गोप्य शब्द तय गर्ने । त्यो शब्द परिवारबाहिरका व्यक्तिलाई थाहा नहुने हुनुपर्छ । संकटको फोन आएमा आवाज परिचित लागेपनि तुरुन्त पैसा पठाउनुको सट्टा उक्त व्यक्तिसँग गोप्य शब्द सोध्न सकिन्छ । सही व्यक्ति भएको अवस्थामा उसले त्यो शब्द थाहा पाउने सम्भावना हुन्छ ।
तर, एलिजाबेथको घटनाले अर्को महत्वपूर्ण पक्षसमेत देखाएको छ । उनको परिवारमा कोडवर्ड भएपनि त्रासका कारण उनले त्यसबेला सम्झिन र सोध्न सकिनन् । त्यसैले सुरक्षा उपाय बनाउनु मात्र पर्याप्त नहुने र आपत्कालीन अवस्थामा त्यसलाई कसरी प्रयोग गर्ने भन्ने अभ्यास पनि आवश्यक हुने विज्ञहरूको भनाइ छ ।
ठगीको संकेत कसरी पहिचान गर्ने ?
स्क्याम सेफ्टी एड्भोकेट गेरी शिल्डहर्नका अनुसार एआई आवाज ठगीसहितका यस्ता घटनामा केही सामान्य संकेत देखिन्छन् ।
पहिलो- अत्यधिक हतार गराउने । ठगले पीडितलाई सोच्ने वा अरूसँग सल्लाह गर्ने समय नदिने गरी तत्काल निर्णय लिन दबाब दिन सक्छन् ।
दोस्रो- ट्र्याक गर्न कठिन हुने माध्यमबाट रकम माग्ने । बिटक्वाइन, गिफ्ट कार्ड वा नगदजस्ता माध्यमबाट पैसा पठाउन दबाब दिनु शंकाको संकेत हुन सक्छ ।
तेस्रो- अरूसँग सम्पर्क गर्न रोक्ने । परिवारका अन्य सदस्य, प्रहरी वा विश्वासिलो व्यक्तिसँग कुरा नगर्न भनिएमा अझ बढी सतर्क हुनुपर्छ ।
यस्ता संकेत देखिएमा फोनमा भनिएको कुरालाई तत्काल सत्य मानेर पैसा पठाउनुको सट्टा अर्को माध्यमबाट सम्बन्धित व्यक्तिसँग सम्पर्क गरेर वास्तविकता पुष्टि गर्न सकिन्छ ।
कोडवर्ड बनाएर मात्र पुग्दैन
विज्ञहरूले परिवारले केही महिनाको अन्तरालमा यस्ता सम्भावित ठगीका विषयमा छलफल गर्नुपर्ने बताएका छन् । गोप्य शब्द के हो भन्ने सम्झनुका साथै आपत्कालीन फोन आएमा पैसा नपठाई पहिले पहिचान पुष्टि गर्ने बानी बसाल्नुपर्ने उनीहरूको सुझाव छ ।
एआईले आवाज नक्कल गर्ने क्षमता थप परिष्कृत गर्दै जाँदा ‘आवाज चिनियो, त्यसैले व्यक्ति वास्तविक हो’ भन्ने सोच पर्याप्त नहुन सक्छ । परिवारभित्रको गोप्य कोडवर्ड, अर्को माध्यमबाट पहिचान पुष्टि गर्ने अभ्यास र हतारमा निर्णय नगर्ने बानीले यस्ता ठगीबाट जोगिन सहयोग गर्न सक्छ ।
टिप्स
विन्डोज ल्यापटप तथा पीसीमा स्क्रिनसट कसरी लिने ?
काठमाडौं । स्मार्टफोनमा जस्तै विन्डोज ल्यापटप वा पीसीमा पनि स्क्रिनसट लिन विभिन्न विकल्पहरू उपलब्ध छन् । धेरै प्रय…
इन्टरनेट र आइओटीको युग: कसरी डिजिटल प्रविधिले हाम्रो जीवनलाई स्मार्ट, सुरक्षित र सहज बनायो ?
काठमाडौं । कल्पना गर्नुहोस्, एक बिहान तपाईंलाई थाहा भयो कि इमेल, ह्वाट्सएप मेसेजिङ, कलिङ, ब्राउजिङ, इन्ट…
अन्य ब्राउजरभन्दा कसरी फरक छ टोर ब्राउजर ?
काठमाडौं । ह्याकिङको दुनियाँमा परिचित नाम हो, टोर ब्राउजर । टोरलाई द ओनियन राउटर पनि भनिन्छ ।…
स्मार्टफोन ह्याङ हुने मुख्य कारण र समाधानका उपायहरू
काठमाडौं । स्मार्टफोन बारम्बार ह्याङ हुने, एपहरू ढिलो खुल्ने वा स्क्रिन अचानक रोकिने समस्या फोन पुरानो भएकै का…
गूगल सर्च हिस्ट्री सुरक्षित राख्ने सजिलो उपाय, पासवर्ड राखेर बढाउनुहोस् आफ्नो गोपनीयता
काठमाडौं । तपाईको वेब ब्राउजरमा भएको हरेक एक्टिभिटीको रेकर्ड गूगल सर्च हिस्ट्रीले राख्ने गर्छ । कुन साईटमा कति…
अब स्मार्टफोन बन्नेछ तपाईंको डिजिटल हेल्थ फाइल, आपतकालीन अवस्थामा पनि काम लाग्नेछ मेडिकल आईडी फिचर
काठमाडौं । आजको समयमा स्मार्टफोन केवल कल, मेसेजिङ वा सामाजिक सञ्जाल चलाउनका लागि मात्र सीमित छैन । अह…
मोबाइल स्लो भएमा यसरी बढाउनुहोस् स्पीड
काठमाडौं । स्मार्टफोन प्रयोग गर्दैहुनुहुन्छ तर फोन स्लो भएर हैरानी खेपिरहनु भएको छ ? फोन स्लो भएका …
चार्जर सधैं प्लगमा राख्दा कत्तिको सुरक्षित ?
काठमाडौं । आजको समयमा स्मार्टफोन र ल्यापटप हाम्रो दैनिक जीवनको अत्यावश्यक हिस्सा बनेका छन् । यी उपकरणहरू …
व्हाट्सएपको खाता कसरी सुरक्षित राख्ने ? जान्नुहोस् सजिलो तरिका
काठमाडौं । व्हाट्सएपमा Privacy Checkup नामक फिचर उपलब्ध छ । यस फिचरको उद्देश्य प्रयोगकर्तालाई आफ्ना गोपनीयतासम्…
के तपाईं पनि इयरफोनलाई केवल गीत सुन्ने र कल गर्ने उपकरण ठान्नुहुन्छ? यी ५ लुकेका फिचरले तपाईंको काम झन् सजिलो बनाउन सक्छन्
धेरैजसो मानिसलाई इयरफोन वा इयरबड्स केवल गीत सुन्ने र फोन कल गर्ने उपकरण मात्र हुन् भन्ने लाग्छ। तर यदि तपाईं पनि त्यसै सोच्नुहुन्…
आइफोनमा आवाजसहित स्क्रिन रेकर्ड कसरी गर्ने ?
काठमाडौं । यदि तपाईं आइफोनमा स्क्रिनसँगै आफ्नै आवाज पनि रेकर्ड गर्न नजानेर हैरान हुनुहुन्छ भने अब चिन्ता लिनु…
तपाईंको आँखाको ‘क्यामेरा’ कति मेगापिक्सेलको ? जान्नुहोस् रोचक तथ्य
काठमाडौं । मोबाइल किन्दा सबैभन्दा पहिले यसको क्यामेराको पिक्सेलको जानकारी लिनुहुन्छ । किनभने कुनै पनि …
गुगलका पाँच सुझाव : अनलाइन स्क्याम चिन्ने र बच्ने उपाय
काठमाडौं । पेज क्लोकिङबाट बच्नुहोस् । यो उच्च प्रविधि ठगी हो, जहाँ स्क्यामरहरूले प्रयोगकर्ता र गुगललाई फरक सामा…
बाइक वा स्कूटरमा फोन माउन्ट प्रयोग गर्दा स्मार्टफोनको क्यामेरामा पर्न सक्छ असर, यस्तो छ बच्ने उपाय
यदि तपाईं पनि बाइक वा स्कूटर चलाउँदा नेभिगेसनका लागि स्मार्टफोनलाई ह्यान्डलमा लगाइएको फोन माउन्टमा राख्नुहुन्छ भने यो खबर तपाईं…
अफिसदेखि व्यक्तिगत कामसम्म, एआई प्रोडक्टिभिटी टुल्स किन बन्दैछन् पहिलो रोजाइ ?
काठमाडौं । उत्पादकता र दक्षता बढाउने मामिलामा पछिल्ला वर्षहरूमा एआई टुल्सले निकै लोकप्रियता कमाएका छन् ।…