स्नेहा झा
काठमाडौं । नेपाल टेलिकम अब महँगा विदेशी सफ्टवेयर खरिद गर्ने वा हरेक नयाँ प्रणालीका लागि बाह्य भेन्डरमा निर्भर रहने मोडेलबाट बाहिर निस्कँदै छ । कम्पनीले आफ्नै इन्जिनियरहरूको टोलीमार्फत आवश्यक सफ्टवेयरहरू आफैं विकास गर्न थालेको छ । यस अभियानको एउटा रोचक पक्ष भनेको सफ्टवेयर विकासमा पछिल्लो समय चर्चित ‘भाइब कोडिङ (Vibe Coding)’ शैली अपनाउनु हो ।
भाइब कोडिङ भनेको के हो ?
भाइब कोडिङ सफ्टवेयर विकासको नयाँ अवधारणा हो, जसमा प्रोग्रामरले प्रत्येक लाइन कोड आफैं लेख्नुपर्ने बाध्यता हुँदैन । यसको सट्टा, उनीहरूले आफूलाई आवश्यक पर्ने सफ्टवेयरको उद्देश्य, फिचर र कार्यप्रणाली प्राकृतिक भाषामा एआईलाई वर्णन गर्छन् । त्यसपछि एआईले आवश्यक कोड तयार गरिदिन्छ ।
इन्जिनियरको भूमिका भने समाप्त हुँदैन । एआईले तयार पारेको कोडलाई परीक्षण गर्ने, त्रुटि सच्याउने, सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने, आवश्यक सुधार गर्ने र अन्तिम रूपमा प्रणाली कार्यान्वयन गर्ने जिम्मेवारी भने इन्जिनियरकै हुन्छ ।
अर्थात्, भाइब कोडिङमा एआई सहायक (AI Assistant) का रूपमा काम गर्छ भने अन्तिम निर्णय र जिम्मेवारी मानव इन्जिनियरकै हातमा रहन्छ ।
यस अवधारणालाई सन् २०२५ को फेब्रुअरीमा OpenAI का सह-संस्थापक आन्द्रे कार्पेथीले लोकप्रिय बनाएका थिए । त्यसयता विश्वभरका प्रविधि कम्पनीहरूले यसलाई सफ्टवेयर विकासको नयाँ शैलीका रूपमा परीक्षण गर्न थालेका छन् ।
नेपाल टेलिकमले कसरी प्रयोग गरिरहेको छ ?
नेपाल टेलिकमले करिब एक वर्षअघि छुट्टै सफ्टवेयर युनिट स्थापना गरेर आफ्नै इन्जिनियरहरूको टोलीमार्फत इन-हाउस सफ्टवेयर विकास सुरु गरेको थियो । संस्थाका अनुसार यही टोलीले अहिले विभिन्न प्रशासनिक तथा प्राविधिक प्रणालीहरू निर्माण गरिरहेको छ ।
टेलिकमका प्रवक्ता डा. कमल लामिछानेका अनुसार अहिले नेपाल टेलिकमले सफ्टवेयर विकासमा भाइब कोडिङलाई प्राथमिकता दिएका छन् ।
यसको अर्थ, कुनै नयाँ प्रणाली बनाउनुपर्दा इन्जिनियरहरूले एआई टुलहरूलाई आवश्यकताको विस्तृत विवरण दिन्छन् । एआईले प्रारम्भिक कोड तयार पार्छ र त्यसपछि इन्जिनियरहरूले त्यसलाई परिमार्जन, परीक्षण तथा उत्पादन (Production) मा कार्यान्वयन गर्छन् ।
यसले पहिलेको तुलनामा विकास प्रक्रिया धेरै छिटो, सरल र कम लागतमा सम्पन्न गर्न मद्दत गरेको टेलिकमको अनुभव छ ।
कुन कुन प्रणाली आफैं बनाइरहेको छ टेलिकम ?
भाइब कोडिङसहित आफ्नै प्राविधिक जनशक्तिको प्रयोग गरेर नेपाल टेलिकमले हाल विभिन्न इन–हाउस प्रणाली विकास गरिरहेको छ । तीमध्ये प्रमुख छन्,
- प्रोक्योरमेन्ट म्यानेजमेन्ट सिस्टम – खरिद योजना, टेन्डर, सम्झौता र अनुगमनलाई डिजिटल बनाउने ।
- ड्युटी चार्ट म्यानेजमेन्ट सिस्टम – देशभरका प्राविधिक कर्मचारीको ड्युटी व्यवस्थापन र आपत्कालीन सम्पर्क सहज बनाउने ।
- मिटिङ म्यानेजमेन्ट सिस्टम – बैठकको एजेन्डा, सहभागी, माइन्युट तथा एसएमएस/इमेल रिमाइन्डर व्यवस्थापन गर्ने ।
- वर्कफ्लो म्यानेजमेन्ट सिस्टम – कागजरहित कार्यालय (Paperless Office) बनाउने लक्ष्यसहित प्रशासनिक तथा प्राविधिक फाइलको डिजिटल निर्णय प्रक्रिया ।
- युनिफाइड टिकटिङ सिस्टम – नेटवर्क समस्या र ग्राहक गुनासो एउटै प्लेटफर्मबाट व्यवस्थापन गर्ने ।
यसका अतिरिक्त नेटवर्क निगरानी, ग्राहक गुनासो व्यवस्थापन, फाइबर इन्टरनेट कन्फिगरेसन, मोबाइल सेवा, हेलो सरकारबाट आउने गुनासो व्यवस्थापनलगायतका धेरै प्रणालीहरू पनि आन्तरिक रूपमा सञ्चालन भइरहेका छन् ।
किन रोज्यो भाइब कोडिङ ?
टेलिकमका अनुसार यसका धेरै फाइदा देखिएका छन् ।
- सफ्टवेयर विकासको समय उल्लेखनीय रूपमा घट्छ ।
- महँगा विदेशी सफ्टवेयर खरिद गर्ने आवश्यकता कम हुन्छ ।
- साना-साना आवश्यकता पूरा गर्न लामो खरिद प्रक्रिया अपनाउनुपर्दैन ।
- आफ्नै इन्जिनियरहरूको सीप र क्षमता उपयोग हुन्छ ।
- आवश्यक परे तुरुन्तै सुधार वा नयाँ फिचर थप्न सकिन्छ ।
- संस्थाको डिजिटल रूपान्तरणलाई गति मिल्छ ।
भाइब कोडिङका फाइदा र चुनौतीहरू
भाइब कोडिङका फाइदा
१. उत्पादकत्वमा उल्लेखनीय वृद्धि
एआईको सहायताले पहिले हप्तौं लाग्ने सफ्टवेयर विकासका कामहरू अहिले केही घण्टामै सम्पन्न गर्न सकिन्छ । उद्योगका जानकारहरूका अनुसार भाइब कोडिङले विकासकर्ताको उत्पादकत्व १० गुणासम्म बढाउन सक्छ ।
२. विकास प्रक्रिया छिटो हुन्छ
डेभलपरले प्रत्येक लाइन कोड आफैं लेख्नुपर्ने आवश्यकता कम हुन्छ । आवश्यकताको विवरण (प्रम्प्ट) दिएपछि एआईले प्रारम्भिक कोड तयार गरिदिने भएकाले नयाँ फिचर वा एप्लिकेसन विकासको गति उल्लेखनीय रूपमा बढ्छ ।
३. साना टोलीले पनि ठूला परियोजना बनाउन सक्छ
पहिले धेरै इन्जिनियर चाहिने काम अहिले सानो टोलीले पनि पूरा गर्न सक्छ । यसले समय, जनशक्ति र लागत तीनै पक्षमा बचत गर्छ ।
४. ग्राहकको आवश्यकता अझ राम्रोसँग समेट्न सक्छ
आधुनिक एआई टुलहरूले ग्राहकले स्पष्ट रूपमा उल्लेख नगरेका सम्भावित फिचरहरू पनि पहिचान गरेर सुझाव दिन सक्छन् । यसले सफ्टवेयरलाई अझ उपयोगी र प्रयोगकर्तामैत्री बनाउन मद्दत गर्छ ।
५. विश्वव्यापी प्रतिस्पर्धामा सहज
एआई टुलहरूको प्रयोगले नेपाली इन्जिनियरहरूको क्षमता बढ्दै गएको छ । दोहोरिने कोडिङ कार्य एआईले सम्हाल्दा इन्जिनियरहरू डिजाइन, समस्या समाधान र नवप्रवर्तनमा केन्द्रित हुन सक्छन्, जसले अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धामा सहयोग पुर्याउँछ ।
६. नयाँ प्रविधि सिक्न सहज
जटिल कोडको उदाहरण, डकुमेन्टेसन र समाधान तत्काल उपलब्ध हुने भएकाले नयाँ प्रोग्रामिङ भाषा, फ्रेमवर्क वा प्रविधि सिक्ने प्रक्रिया पनि सहज हुन्छ ।
भाइब कोडिङका चुनौतीहरू
१. प्रोग्रामिङको आधारभूत ज्ञान आवश्यक
भाइब कोडिङले कोड लेख्न सजिलो बनाउँछ, तर प्रोग्रामिङको आधारभूत ज्ञानबिना एआईले उत्पादन गरेको कोडको गुणस्तर, कार्यक्षमता वा सुरक्षा मूल्याङ्कन गर्न गाह्रो हुन्छ ।
२. सुरक्षा जोखिम
एआईले तयार पारेको कोड सधैं सुरक्षित हुन्छ भन्ने ग्यारेन्टी हुँदैन । प्रयोग भएका लाइब्रेरी, प्याकेज वा निर्भरताहरू (Dependencies) जाँच नगरी प्रयोग गर्दा साइबर सुरक्षामा कमजोरी आउन सक्छ ।
३. कमजोर प्रम्प्टले कमजोर परिणाम दिन्छ
भाइब कोडिङको गुणस्तर धेरै हदसम्म प्रयोगकर्ताले दिएको प्रम्प्टमा निर्भर हुन्छ । अस्पष्ट वा अधुरो निर्देशन दिँदा एआईले गलत वा अपूर्ण कोड उत्पादन गर्न सक्छ ।
४. संवेदनशील डेटा चुहावटको जोखिम
यदि संवेदनशील सूचना सम्हाल्ने प्रणालीमा सुरक्षा परीक्षण नगरी एआईबाट तयार भएको कोड प्रयोग गरियो भने डेटा चुहावट वा अनधिकृत पहुँचको जोखिम बढ्न सक्छ । उदाहरणका रूपमा केही समयअघि एक नगरपालिकाको एक्सेल डेटा अनलाइनमा सार्वजनिक भएको घटनालाई सुरक्षा सचेतनाको दृष्टान्तका रूपमा उद्धृत गरिएको छ ।
५. एआईमाथि अत्यधिक निर्भरता
एआईले दिएको उत्तरलाई परीक्षण नगरी सीधै प्रयोग गर्ने प्रवृत्तिले सफ्टवेयरको गुणस्तर घटाउन सक्छ । अन्तिम परीक्षण, समीक्षा र प्रमाणीकरण मानव इन्जिनियरले नै गर्न आवश्यक हुन्छ ।
६. प्रारम्भिक तहका विकासकर्तामाथि प्रभाव
दोहोरिने र सामान्य कोडिङ कार्य एआईले गर्न थालेपछि इन्ट्री-लेभल डेभलपरका परम्परागत कामहरू कम हुन सक्छन् । यसले नयाँ विकासकर्ताले व्यावहारिक अनुभव प्राप्त गर्ने अवसरमा असर पार्न सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ ।
भाइब कोडिङले सफ्टवेयर विकासलाई छिटो, उत्पादनशील र कम लागतको बनाउन ठूलो भूमिका खेलिरहेको छ । तर यसको सफल प्रयोगका लागि प्रोग्रामिङको आधारभूत ज्ञान, प्रभावकारी प्रम्प्ट लेख्ने क्षमता, सुरक्षा परीक्षण तथा मानव समीक्षा अझै पनि अपरिहार्य छन् । एआईलाई पूर्ण प्रतिस्थापनका रूपमा होइन, दक्ष इन्जिनियरको सहायक उपकरणका रूपमा प्रयोग गर्दा मात्रै यसको वास्तविक लाभ लिन सकिन्छ ।
विश्वका टेक कम्पनीहरूको धारणा
भाइब कोडिङबारे विश्वका प्रविधि क्षेत्रका नेताहरूबीच पनि फरक फरक धारणा छन् । गुगलका सीईओ सुन्दर पिचाईले एआईले प्रोग्रामिङलाई अझ सहज र उत्पादक बनाइरहेको बताएका छन् । उनका अनुसार एआई विकासकर्ताको प्रतिस्पर्धी होइन, सहयोगी हो ।
तर जोहोका संस्थापक श्रीधर वेम्बू भने केही सावधान देखिन्छन् । उनका अनुसार कोडिङलाई अत्यधिक सरल रूपमा प्रस्तुत गर्नु उचित होइन, किनभने गुणस्तरीय सफ्टवेयर विकासका लागि अझै पनि प्रणाली डिजाइन, सुरक्षा, परीक्षण र समस्या समाधान गर्ने गहिरो प्राविधिक ज्ञान आवश्यक पर्छ ।
भविष्य कता ?
नेपाल टेलिकमले अपनाएको यो रणनीतिले कम्पनीलाई केवल कागजरहित र डिजिटल संस्था बनाउने मात्र होइन, आफ्नै प्राविधिक जनशक्तिको उपयोग गरेर आत्मनिर्भर सफ्टवेयर विकासतर्फ पनि अघि बढाइरहेको देखिन्छ ।
भाइब कोडिङले सफ्टवेयर विकासको गति बढाए पनि लामिछानेका अनुसार यसले इन्जिनियरलाई विस्थापित गर्दैन । बरु, एआई र मानवबीचको सहकार्यलाई अझ प्रभावकारी बनाउँदै इन्जिनियरलाई दोहोरिने कोड लेख्ने कामभन्दा प्रणाली डिजाइन, गुणस्तर, सुरक्षा र नवप्रवर्तनमा बढी केन्द्रित हुने अवसर प्रदान गर्छ ।
नेपाल टेलिकमले यही मोडेललाई अपनाएर आफ्ना आन्तरिक डिजिटल प्रणालीहरू विकास गरिरहेको छ, जसले आगामी दिनमा संस्थालाई आधुनिक, ग्राहक केन्द्रित र पूर्ण डिजिटल सेवा प्रदायक बनाउने आधार तयार पार्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
