काठमाडौं । स्मार्टफोन हातबाट खस्दा स्क्रिन चर्किनु वा फुट्नु सामान्यजस्तै बनेको छ । कतिपय प्रयोगकर्ताले सामान्य चिरा परेको भन्दै मर्मत गर्न चासो दिँदैनन् भने केहीले स्क्रिनका टुक्रा झर्ने अवस्थासम्म पनि फोन चलाइरहेका हुन्छन् । तर फुटेको स्क्रिनलाई सामान्य समस्या ठानेर लामो समयसम्म बेवास्ता गर्दा फोनको कार्यक्षमतामा असर पर्नुका साथै प्रयोगकर्ताले विभिन्न जोखिमसमेत सामना गर्नुपर्ने हुन सक्छ ।

पहिलेका नोकियाजस्ता फिचर फोन आफ्नो मजबुतीका लागि परिचित थिए । अहिलेका स्मार्टफोनमा ठूलो टचस्क्रिन र संवेदनशील इलेक्ट्रोनिक उपकरण प्रयोग हुने भएकाले सामान्य झट्काले पनि क्षति पुर्‍याउन सक्छ । स्क्रिन फुटेपछि फोन चलिरहेकै छ भन्दैमा त्यसलाई सुरक्षित मान्न भने सकिँदैन । फुटेको स्क्रिन भएको स्मार्टफोन प्रयोग गर्दा ध्यान दिनुपर्ने प्रमुख जोखिम यस्ता छन् ।

टचस्क्रिनले सही काम नगर्न सक्छ
स्क्रिनमा चिरा परेपछि सुरुमा फोन सामान्य रूपमा चल्न सक्छ । तर समय बित्दै जाँदा टचले प्रतिक्रिया नदिने, ढिलो काम गर्ने वा आफूले नछोएको ठाउँमा समेत कमान्ड सक्रिय हुने समस्या देखिन सक्छ ।

यसले सन्देश टाइप गर्ने, फोनमा आवश्यक काम गर्ने र एप सञ्चालन गर्ने क्रममा समस्या निम्त्याउन सक्छ । स्क्रिनको क्षति बढ्दै गएमा डिस्प्लेमा धर्सा देखिने, रङ बिग्रिने वा स्क्रिन पूर्ण रूपमा बन्द हुने सम्भावना पनि हुन्छ ।

धुलो र पानी पस्दा फोनमा थप क्षति
स्मार्टफोनको स्क्रिन र त्यसको किनारामा रहेको सिलले भित्री भागलाई बाहिरी वातावरणबाट जोगाउन मद्दत गर्छ । स्क्रिन फुटेपछि यो सुरक्षा कमजोर हुन सक्छ । चिराबाट धुलो, चिस्यान वा पानी भित्र पसेमा टचस्क्रिन, डिस्प्ले तथा अन्य इलेक्ट्रोनिक भागमा क्षति पुग्न सक्छ ।

फोनभित्रको सर्किटमा खराबी आएमा फोन बन्द हुने वा चार्जिङमा समस्या देखिने सम्भावना पनि रहन्छ । तर स्क्रिन फुट्दैमा फोनमा अनिवार्य रूपमा सर्ट सर्किट वा आगलागी हुन्छ भन्ने होइन । जोखिम फोनको भित्री भागमा पुगेको क्षति र ब्याट्रीको अवस्थासँग सम्बन्धित हुन्छ ।

औँला काटिने जोखिम
स्क्रिनको सिसा चकनाचुर भएको अवस्थामा फोन चलाउँदा औँलामा चोट लाग्न सक्छ । स्क्रिनका साना टुक्रा छुट्टिएर छालामा गाडिन सक्ने भएकाले यस्तो फोन प्रयोग गर्दा थप सावधानी अपनाउनुपर्छ ।

विशेष गरी स्क्रिनको किनारामा सिसा निस्किएको छ वा टुक्रा झर्न थालेको छ भने त्यसलाई नाङ्गो औँलाले नछुनु राम्रो हुन्छ । चोट लाग्ने जोखिम कम गर्न स्क्रिन मर्मत गराउनु नै उपयुक्त उपाय हो ।

रेडिएसनबारे के भन्छन् अनुसन्धान ?
मोबाइल फोनले सञ्चारका लागि रेडियो फ्रिक्वेन्सी (आरएफ) तरङ्ग प्रयोग गर्छन् । यसबारे स्वास्थ्यमा पर्न सक्ने सम्भावित प्रभावको अध्ययन भइरहे पनि फुटेको स्क्रिनले मात्र फोनबाट निस्कने रेडिएसन बढाउँछ भन्ने ठोस वैज्ञानिक प्रमाण छैन ।

इन्टरनेशनल एजेन्सी फर रिसर्च अन क्यान्सर (आईएआरसी) ले सन् २०११ मा रेडियो फ्रिक्वेन्सी इलेक्ट्रोम्याग्नेटिक फिल्डलाई ‘सम्भवत: क्यान्सर गराउन सक्ने’ समूहमा वर्गीकरण गरेको थियो । यसको अर्थ मोबाइल फोनको प्रयोगले क्यान्सर गराउँछ भन्ने निश्चित प्रमाण भेटिएको हो भन्ने होइन ।

त्यसैले फुटेको स्क्रिनकै कारण रेडिएसनको खतरा बढ्छ भन्ने दाबी गर्नु उचित हुँदैन । यद्यपि फोनमा अन्य भौतिक क्षति भएको छ भने त्यसको प्राविधिक जाँच गराउनु आवश्यक हुन्छ ।

आँखामा थकान र असहजता
स्क्रिन फुटेको फोनमा धर्सा देखिने, चमक असमान हुने वा अक्षर स्पष्ट नदेखिने समस्या आउन सक्छ । यस्तो अवस्थामा सामग्री पढ्न वा हेर्न कठिनाइ हुँदा आँखामा थकान, टाउको दुखाइ वा असहजता महसुस हुन सक्छ ।

तर स्क्रिन फुटेकै कारण आँखामा स्थायी क्षति हुन्छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन । लामो समयसम्म फोन हेर्दा हुने आँखाको थकान स्क्रिनको गुणस्तर, हेर्ने दूरी र प्रयोगको अवधिसँग पनि सम्बन्धित हुन्छ ।

फुटेको स्क्रिन भए के गर्ने ?
स्क्रिनमा सामान्य चिरा परेको भएपनि सकेसम्म चाँडो प्राविधिक जाँच गराउनु राम्रो हुन्छ । स्क्रिनबाट सिसाका टुक्रा झरिरहेका छन्, डिस्प्ले उठेको छ वा फोन असामान्य रूपमा तातिरहेको छ भने प्रयोग रोक्नुहोस् ।

विशेष गरी फोनको ब्याट्री फुलेको शङ्का छ भने फोन चार्ज नगर्नुहोस् र त्यसलाई आफैँ खोल्ने प्रयास नगर्नुहोस् । सुरक्षित तरिकाले मर्मत केन्द्रमा लैजानुहोस् ।