कीवर्डहरू -

अन्तर्वाता/विचार

डिजिटल नेपाल फ्रेमवर्क कार्यान्वयनका लागि राजनीतिक प्रतिबद्धताको पूर्ण प्रत्याभूति हुनुपर्छ

डिजिटल नेपाल फ्रेमवर्क आईसकेपछि एउटा आशा देखिएको थियो । त्यो भन्दा अगाडि सूचना प्रविधिको क्षेत्रमा आ आफ्नै तरिकाले काम भइरहेका थिए । समग्र देशको डिजिटल एजेन्डालाई समेट्ने कुनै प्रारूप थिएन । 

देशको सामाजिक, आर्थिक विकास गर्ने उद्देश्यसहित डिजिटल नेपाल फ्रेमवर्क ल्याइएको थियो । त्यो पनि अझै अमुर्त हुन्छ भनेर फ्रेमवर्कमा ८ वटा क्षेत्रहरू पहिचान गरेका थियौं । डिजिटल फाउन्डेसन, शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, वित्ति, उर्जा, पर्यटन र शहरी पूर्वाधार क्षेत्रमा डिजिटल प्रविधिको प्रयोग गरेर कसरी रूपान्तरण ल्याउन सकिन्छ भनेर ? हामीले यसलाई प्रविधिको पाटोबाट मात्र नहेरेर रूपान्तरणको पाटोबाट हेरका थियौं । रूपान्तरणको लागि क्षेत्रहरू पहिल्याउन जरूरी थियो । यो फ्रेमवर्क आफैमा महत्त्वकांक्षी थियो । जुन किसिमको फ्रेमवर्क थियो, त्यो किसिमको तयारी नपुगेको भन्नलाई कुनै कन्जुस्याइ गर्नु हुँदैन् । 

त्यसका लागि मानव संसाधन, विज्ञता, रोडम्याप, राजनीतिक प्रतिबद्धता चाहिन्छ । सबै कुरा संयोजन हुन नसकेको कुरा हामीले स्वीकार्नु पर्छ । फ्रेमवर्कको लागु गर्ने प्रारूपमा स्पष्टता थिएन । लागु गर्ने संस्थालाई कसरी उत्तरदायी बनाउनेमा स्पष्टता थिएन । त्यो हिसाबले अपेक्षा गरे अनुसार कार्यान्वयन हुन नसकेको जस्तो लाग्छ । 

तर सरकारले केही कार्यक्रम अगाडि बढाएको सन्दर्भ पनि छ । कार्यान्वयनमा अलिकति चुनौती देखिएकै हो । राजनीतिक प्रतिबद्धता आउनु पर्छ । त्यो प्रतिबद्धतालाई कार्यान्वयन गर्न संस्थाहरूलाई पनि उत्तिकै क्रियाशिल बनाउनु पर्छ । त्यो भएको छैन् । संस्थाहरू बने, तर संस्थालाई सक्षम पार्ने कुरामा कमी देखिन्छ । त्यसकारण राजनीति प्रतिबद्धताको पूर्ण प्रत्याभूति नभएको अवस्था छ । राजनीतिक प्रतिबद्धता छ तर त्यसलाई साच्चिकै मूर्त रूप दिन एक्सनमा ल्याउनका लागि जे जे क्रियाकलाप गर्नुपर्ने हो, त्यो भइरहेको छैँन् । 

अबको बाटो

डिजिटल नेपाल फ्रेमवर्क कार्यान्वयनका कुनै एउटा मात्र बुँदा भन्नुपर्दा त्यसका लागि राजनीतिक प्रतिबद्धताको पूर्ण प्रत्याभूति हुन आवश्यक छ । जुन किसिमले राजनीतिक प्रतिबद्धता भइरहेको छ, त्यसमा कमी कमजोरी छ । वास्तवमा यसलाई एउटा अभियान जसरी लग्नु पर्ने म देख्छु ।

अहिलेको बजेटमा त्यसको तर्फको केही संकेत देखिन्छ । १० वर्ष भित्रमा देशको सामाजिक आर्थिक विकासको खम्बाको रूपमा सूचना प्रविधिलाई अगाडि बढाउने भनिएको छ । यो सकारात्मक हो । तरपनि प्रतिबद्धता प्रकट हुन्छन्, त्यसलाई मुर्तरूप दिनका लागि संस्थागत संरचनाको कुरा गर्नुपर्ने हन्छ । ऐन कानुनमा परिभाषित गर्नुपर्ने हुन्छ । पूर्ण रूपले प्रतिबद्धता प्रकट भएको छैन् । 

फ्रेमवर्कमा भएका संरचनालाई चलायमान बनाउँदा कार्यान्वयन सम्भव छ । संरचना बनाउँदै जाने काम मात्र पनि होइन यो । किनभने यहाँ संस्थाहरू नभएको होइन, छन् । कहिलेकाँही भूमिकाहरूमा ओभरल्याप देखिन्छ । तर यसलाई रिभ्यू गर्न त सकिन्छ । प्रविधि भनेको क्रस कटिङ क्षेत्र हो । त्यसकारण त्यो संरचनागत व्यवस्थालाई सबैलाई न्याय गर्न सक्छ की सक्दैन् भनेर हेर्न सकिन्छ । फ्रेमवर्कले परिकल्पना गरेको आधारभूत संरचनामै टेकेर नयाँ संरचना बनाउन सकिन्छ । 

 

फ्रेमवर्कको क्षेत्रगत प्रगति पनि उल्लेखनीय छैन् । अलिअलि त सबै भइरहेको छ । फ्रेमवर्क नआउँदा पनि भइरहेको थियो । ‘अर्गानिक’ विकास भइरहेको छ । आफै हुने विकास त हुँदै जान्छ  । संस्थाहरू चुप लागेर बस्दैनन् । उनीहरूको पनि आफ्नै जिम्मेवारी छ । फ्रेमवर्क आईसकेपछि गतिशीलता दिन सकेका छौं कि छैनौं ? मुख्य प्रश्न त्यो हो । फिनटेक, उर्जा, कृषि, स्वास्थ्यमा केही काम भएको छ । 

तर प्रेमवर्क आईसकेपछि जुन गतीमा विकास हुनुपर्ने हो, भएको छैन्, त्यसमा सुधार गर्नुपर्ने मैले देख्छु । अब फ्रेमवर्क परिमार्जन गर्ने तयारी पनि अगाडि बढेको छ । त्यसमा ‘इन्क्रिमेन्टल’ व्यवस्था हुनुपर्छ । जे छ त्यसलाई सुधार गर्दै लैजानु पर्छ । भइरहेका कामलाई अझै बलियो बनाउनु पर्छ । नेशनल आईडी महत्त्वपूर्ण हो । त्यसलाई पनि बलियो पारेर लैजानु पर्छ । अहिले राष्ट्रिय परिचयपत्रलाई देशैभर लग्न सकिएको छैन् । प्रदेशहरूले आफ्नै तरिकाले आईडीहरू बनाइरहेका छन्, जबकी हामीसँग राष्ट्रिय परिचयपत्र छ ।

त्यस्तै अब हामी साझा पूर्वाधारको मोडलमा जानुपर्ने हुन्छ । किनकी कुनै पनि क्षेत्रलाई पूर्वाधार पनि बनाउन, त्यही पूर्वाधारमाथि टेकेर सेवा पनि चुस्त दुरूस्त बनाउ भन्ने सरकारको मोडलले त्यति काम गर्दैन् । क्लाउड पूर्वाधार सरकारले विकास गर्नुपर्छ, ताकी सेवा प्रवाह गर्नेले पूर्वाधारको चिन्ता लिनु नपरोस् । भइरहेको पूर्वाधारलाई बलियो पनि बनाउनु पर्छ । 

यस बाहेक ५ वर्ष अगाडि एआईको चर्चा आइरहेको थियो तर कम्पेलिङ ‘बिजनेस केस’ भइसकेको थिएन । ब्लकचेन, डेटा भर्खर कुराकानीमा आइरहेको थियो । उदाउँदा प्रविधिको म्याचुरिटी ५ वर्षअगाडि भन्दा अहिले धेरै छ । त्यसको महत्त्व बढिसकेको छ । विशेष गरी एआई । यसले डिजिटल नेपाल फ्रेमवर्कलाई कसरी असर गर्छ भन्नेमा ध्यान दिनुपर्छ । एआई अवसर पनि हो, चुनौती पनि हो ।  

फ्रेमवर्कमा सार्वजनिक सेवा प्रवाहलाई रूपान्तरण गर्ने कुरा राखिएको छैन् । परिमार्जनमा पनि यसलाई समावेश गर्नुपर्छ । संघीयतामा गइसकेपछि प्रदेश र स्थानीय तहसम्मलाई छुने हुनुपर्छ । अहिलेको फ्रेमवर्कले हाम्रो आर्थिक राजनीतिक अवस्थितिलाई त्यति धेरै चित्रित गरेको छैन् । तथ्यांक, डेटाको कुरा त्यति धेरै कुराकानीमा आएको पनि छैन् । तथ्यांकको राष्ट्रिय रणनीति नै बनाएर काम गर्नुपर्छ । डिजिटलमा अब अर्थपूर्ण तरिकाले तथ्यांकको प्रयोग गर्नुपर्छ । 

फ्रेमवर्कलाई कार्यान्वयन गर्न हामीले गरेको संरचनागत व्यवस्थालाई पनि निर्मम भएर समिक्षा गर्नुपर्नेछ । फ्रेमवर्कले परिकल्पना गरेका क्षेत्रहरू लागु गर्ने संस्थामा प्राविधिक क्षमता छ की छैन् त्यसको पनि समिक्षा गर्नुपर्छ ।

(डिजिटल नेपाल फ्रेमवर्क तयार गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका आईसीटी विज्ञ भट्टराईसँग गरिएको कुराकानीमा आधारित )
 

अन्तर्वाता/विचार

इन्ड्राइभले छिट्टै बीमाको सुविधा पनि ल्याउँदै छः निर्देशक रिता पोखरेल (अन्तर्वाता)

करिब २ वर्ष अगाडि नेपालमा विदेशी राइड हेलिङ प्लेटफर्म इन्ड्राइभ सुरू भएको थियो । सुरू २ वर्ष अगाडि भएपनि नेपालमा दर्ता नहु…

फेसबुक पेज ह्याक हुन नदिन के गर्ने ?

पछिल्लो समय फेसबुक पेज ह्याक हुने घटना बढिरहेका छन् । नेपालमा मात्र नभएर संसारभर थुप्रै चर्चित व्यक्ति तथा संस्थाका फेसबुक पेजहर…

१० वर्षमा ६ खर्बको आईटी उद्योग बनाउन सकिन्छ, त्यसका लागि सरकारको सहयोग आवश्यक छ

नेपालको सूचना प्रविधि (आईटी) को वर्तमान अवस्था उत्साहजनक छ । सन् २०२२ मा मात्रै सर्वाङ्‍गीण विकास अध्ययन केन्द्र (आईआईडीएस) को…

भविष्यको इन्टरनेट ‘वेब ३.०’ के हो ?

वेब ३.० जान्नुभन्दा अगाडि वेब १.० र वेब २.० को बारेमा बुझ्नु पर्ने हुन्छ । वेब १.० सन् १९८९ तिर सुरू भएको थियो । यसमा स्ट्याटिक…

क्यास नबोक्नु मेरो गल्ती होर ?

हरेक दिन २ पटक यातायात व्यवस्था कार्यालय अगाडीकै बाटो हिँड्ने म लाइसेन्स रिन्यू गर्ने बेला भएको छ भन्ने थाहा हुँदाहुँदै भैरब अर्…

इन्ड्राइभ दर्ता प्रक्रियाको अन्तिम चरणमा छः पवित नन्दा (अन्तर्वाता)

पछिल्लो समय नेपालमा राइड शेयरिङ प्लेटफर्मको रूपमा इन्ड्राइभ लोकप्रिय हुँदै गइरहेको छ । 

तर नेपालमा सेवा सुरू गरिसकेको करिब द…

‘कर्णालीमा रूखको टुप्पोमा गएर टावर लाग्छ कि भनेर मोबाइल घुमाउनु पर्ने अवस्था छ’

आईसीटी अवार्ड २०२३ वितरण कार्यक्रममा कर्णाली प्रदेशलाई सम्झिनु भयो आयोजकलाई धन्यवाद । यहाँ आउँदा नेपालको डिजिटल विकास धेरै भएक…

‘नेपालको आईटी क्षेत्र दश वर्ष पछाडि छ, यस्तै ढिलासुस्ती हुँदै गयो भने झन झन पछाडि पर्छ’

सूचना प्रविधिले गर्दा विश्वलाई एउटै ग्लोबल भिलेजको रूपमा अगाडि बढाएको छ । हामीहरू विदेशको काम नेपालको कुनै पनि ठाउँमा ब…

‘साइबर सुरक्षाका नयाँ ट्रेन्डहरूलाई सम्बोधन गर्ने गरी नयाँ कानुन ल्याउन आवश्यक छ’

नेपालमा सूचना प्रविधिको प्रयोग र विस्तार बढिरहेको छ । देशको अधिकांश भुभागमा इन्टरनेट पुगेको छ । सबैको हातहातमा डिजिटल डिभाइहरू पुग्न थालेका छन् । प्र…

‘३ करोड जनसंख्या भनेको सानो होइन, सम्भावना देखेरै इन्ड्राइभ नेपाल आएको हो’

करिब डेढ वर्ष अगाडि नेपालमा विदेशी राइड शेयरिङ प्लेटफर्म इन्ड्राइभ सुरू भएको थियो …

नेपालमा अवसर देखेरै लिडस्क्वार्ड आएको होः श्रीधर सम्पत (अन्तर्वार्ता)

लिडस्क्वार्ड एक सास प्रडक्ट हो । सन् २०२३ देखि लिड स्क्वार्डले मेन्टर ल्याबसँग स…

‘डिजिटल स्वास्थ्यका लागि पूर्वाधारको काम अबिलम्ब अगाडि बढाउनु पर्छ’ 

स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयले २०७६ साउन ४ अर्थात आजकै दिन तयार गरि कार्यान्वयनमा …

‘एआईको युग सुरू भएको छ, कार्यान्वयनको खाँचो छ’

च्याटजीपीटी सार्वजनिक भएपछि विश्वभर आर्टिफिसयल इन्टेलिजेन्स (एआई) अर्थात कृतिम बौद्धिकताको चर्चा व्यापक भइरहेको छ । नेपालमा पनि एआईको चर्चा हुन थालेको छ …

भाषाको संरक्षण र प्रवर्द्धनमा एआईको प्रयोग 

आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) अर्थात् मेसिन इन्टेलिजेन्स यी दुवै शब्दले कृत्रिम बौद्धि…

भविष्यमा विश्वभर डिजिटल डिप्लोमेसी वृद्धि हुनेछ, सामाजिक सञ्जालको दुरूपयोग अझै बढ्ने छ 

सूचना तथा सञ्चार प्रविधिको विकास र विस्तारले विश्व अहिले एक सानो गाउँमा रुपान्तरण …