कीवर्डहरू -

अन्तर्वाता/विचार

भविष्यको इन्टरनेट ‘वेब ३.०’ के हो ?

वेब ३.० जान्नुभन्दा अगाडि वेब १.० र वेब २.० को बारेमा बुझ्नु पर्ने हुन्छ । वेब १.० सन् १९८९ तिर सुरू भएको थियो । यसमा स्ट्याटिक टाइपको केन्टेन्ट, फोटो, टेक्स्ट हुन्थ्यो । वेब १.० मा एकतर्फी सञ्चार थियो । तर विस्तारै यो अपग्रेड भयो । इन्टरनेटको पहुँच र गती दुवैमा वृद्धि हुन थाल्यो ।

त्यसपछि सन् २००० को सुरूवाती तिर वेब २.० को विकास भएको थियो । जब फेसबुक, गूगल जस्ता प्लेटफर्म आए, अनि वेब २.० को चर्चा द्रुत गतीमा अगाडि बढ्यो ।

वेब २.० भनेको ‘टु वे’ सञ्चारको माध्यम हो । यसमा प्रयोगकर्ता र प्लेटफर्मबीच कुराकानी हुन सक्छ । वेब २.० मा प्रयोगकर्ताले खोजेको कुरा प्लेटफर्म वा कम्पनीको सर्भरमा जान्छ र फेरि उक्त सर्भरबाट जानकारी प्रयोगकर्तासामु पुग्छ।

अहिले पनि हामीले वेब २.० इन्टरनेटको प्रयोग गरिरहेका छौं । तपाई हामीले प्रयोग गर्ने सबै डिजिटल प्लेटफर्महरू वेब २.० मा आधारित छन् ।

तर वेब २.० को नराम्रो पाटो भनेको गोपनीयताको हो । यसमा हाम्रो डेटा अर्को कुनै पक्ष, व्यक्ति वा कम्पनीले पाउन थाल्यो । त्यसले गर्दा प्रयोगकर्ताको गोपनीयतामाथि डर सिर्जना भयो । यो विषयमा विश्वभर धेरै बहस र छलफल भएपछि वेब ३.० को चर्चा हुन थालेको हो ।

के हो वेब ३.० ?

वेब ३.० इन्टरनेट दुनियाँमा एउटा नयाँ युगको सुरूवात हो । अहिले विकासकै चरणमा भएपनि भविष्यमा वेब ३.० आउने निश्चित छ । पछिल्लो समय धेरै कम्पनीहरूले वेब ३.० का लागि आवश्यक पर्ने एप्लिकेसनहरू बनाउन थालिसकेका छन् । विशेष गरी वेब ३.० ले प्रयोगकर्ताको गोपनीयतालाई प्राथमिकता दिएको छ ।

यसमा कुनै एउटा व्यक्तिको वा संस्थाको अधिनमा प्रयोगकर्ताको डेटा हुँदैन् । हजारौं कम्प्युटरमा प्रयोगकर्ताको डेटा स्टोर भएको हुन्छ । एउटा पनि डेटा हेरफेर गर्न ती हजारौं कम्प्युटरले त्यसलाई प्रमाणित गर्नुपर्छ । त्यसैकारण पनि यसमा प्रयोगकर्ताको स्वामित्वलाई बढी जोड दिइएको छ ।

वेब ३.० लाई ब्याक गर्ने मुख्य प्रविधि भनेको ब्लकचेन हो । ब्लकचेन प्रविधिमा डेटाबेसहरू डिसेन्ट्रलाइज्ड हुन्छन् । परम्परागत रूपमा डेटाबेस सेन्ट्रलाइज्ड हुन्छन् वा एउटा कुनै इन्टिटीको अधिनमा । तर ब्लकचेन प्रविधिमा सम्बम्धित व्यक्तिको अनुमतिबिना कुनै पनि डेटामा फेरबदल गर्न पाइदैन् । ब्लकचेन प्रविधिमा डिष्ट्रिब्यूटेड तरिकाबाट डेटाहरू स्टोर भएको हुन्छ, जहाँ विभिन्न नोड्सहरू, सर्भर वा कम्प्युटर हुन्छन् ।

एउटा कन्टेन्टमा कुनै फेरबदल गर्न खोज्दा अन्य नोड्समा पनि अल्टर भएको देखिनु पर्छ । त्यो परिवर्तन भ्यालिडेट गर्न नोड्सहरू हुन्छन् ।  धेरै जसो नोड्सले भेरिफाइ गरेपछि मात्र त्यो डेटा ब्लकचेनमा बस्छ । यसले पारदर्शी र गोपनीयतमा एकदमै बलियो बनाउँछ ।

वेब ३.० मा ब्लकचेन प्रविधि मात्र नभएर एआई, आईओटी जस्ता प्रविधि पनि सँगसँगै जोडिन्छन् । आईबीएम,अमेजन लगायतले वेब ३.० मा काम गरिरहेका छन् ।

रोजगारीको सिर्जना

जसरी वेब २.० आउँदा ग्राफिक डिजाइनर, कन्टेन्ट म्यानेजर, सोसल मिडिया ह्याडलर लगायतका लाखौं रोजगारीहरू सिर्जना भएका थिए । त्यसरी नै वेब ३.० ले धेरै रोजगारी सिर्जना गर्ने सम्भावना छ ।

वेबमा ३.० मा नयाँ तरिका ब्लकचेन डेभलपर, सोलिडिटी डेभलपर, स्मार्ट कन्ट्रयाक्ट डेभलपर, स्मार्ट कन्ट्रयाक्ट अडिटर जस्ता रोजगारी सिर्जना हुने छन् ।

वेब २.० विकाससँगै फेसबुक, अमेजन गूगल जस्ता विश्वकै ठूला कम्पनीहरूको उदय भएको थियो । वेब ३.० मा पनि  त्यसरी नै नयाँ कम्पनीहरूको उदय हुने सम्भावना छ ।

वेब ३.० र ब्लकचेन प्रविधिका लागि कसरी तयार हुने ?

वेब ३.० लाई ब्याक गर्ने मुख्य प्रविधि भनेको ब्लकचेन हो । यो वेब ३.० मा मात्र नभएर कारोबारदेखि डिजिटल ओनरसीपसम्म धेरै ठाउँमा प्रयोग गर्न सकिन्छ । ब्लकचेन टेक्नोलोजी पनि ‘इभलभिङ’ छ ।

तर हामीले अहिलेदेखि यो प्रविधिलाई सिक्न सुरू गर्यौं भने त्यसले नेपाललाई एउटा नयाँ आकार दिन सक्छ । वेब ३.० र ब्लकचेन प्रविधिमा नेपाल पनि अग्रणी स्थानमा हुन सक्छ ।

ब्लकचेन प्रविधि इभलभिङ भएकाले अन्य देश र नेपालमा त्यत्ति धेरै भिन्नता छैन् । ब्लकचेन प्रविधिसँग सम्बन्धि किताबहरू, अनलाइनमा विभिन्न कोर्षहरू पनि छन् । ब्लकचेन डेभलपर बन्न सोलोडिटी, रस्ट, आर प्रोग्रामिङ ल्याङ्वेज आवश्यक पर्छ । प्रोग्रामिङ ल्याङ्वेज आउने व्यक्तिहरू पनि यता सिफ्ट हुन सक्छ ।

यो उदाउँदो क्षेत्र भएकाले यसमा राम्रो सम्भावना पनि छ । यदी कोही ब्लकचेन प्रविधि सिक्न इच्छुक हुनुहुन्छ भने भने हामीले ब्लकचेन कम्युनिटी नेपाल बनाएका छौं । त्यसबाट हामीले विभिन्न कार्यक्रम गर्दै आएका छौं । त्यसमा सहभागी हुन सकिन्छ ।  केही आईटी ट्रेनिङ कम्पनीले ब्लकचेन पढाउन थालेका छन् । हामीले पनि भारतीय कम्पनीसँगको सहकार्यमा ब्लकचेन सर्टिफिकेसन कोर्ष ल्याएका छौं ।

सरकारलाई उपयोगी ब्लकचेन प्रविधि

ब्लकचेन प्रविधि सरकारलाई धेरै नै उपयोगी हुन्छ । सरकार डेटाको सबैभन्दा ठूलो उत्पादक समेत हो । सरकारसँग धेरै किसिमका डेटा हुन्छन् । त्यस्ता डेटाको गोपनीयताको लागि ब्लकचेन प्रविधि प्रयोग गर्न सकिन्छ ।

यस प्रविधिमा डेटा कसले चेन्ज गर्दा यो सबै थाहा हुन्छ । कारोबारमा थर्ड पार्टीको संलग्नता हुँदैन। कारोबार सहज हुन्छ । भोटिङ, घर जग्गा दर्ता, लाइसेन्स लगायतका सेवामा ब्लकचेन प्रविधिको प्रयोग गर्न सकिन्छ ।

त्यसपछि ग्राहकलाई ‘युनिक टोकन’ दिन सकिन्छ । त्यो टोकनमा ग्राहकको सबै विवरण राखिएको हुन्छ । ग्राहकको स्वीकृत बिना कसैले पनि उसको डेटामा पहुँच पाउन सकिदैन् ।

(क्लक बी बिजनेस टेक्नोलोजीका सह-संस्थापक आचार्यसँग कुराकानीमा आधारित)

अन्तर्वाता/विचार

‘नेपालको आईटी क्षेत्र दश वर्ष पछाडि छ, यस्तै ढिलासुस्ती हुँदै गयो भने झन झन पछाडि पर्छ’

सूचना प्रविधिले गर्दा विश्वलाई एउटै ग्लोबल भिलेजको रूपमा अगाडि बढाएको छ । हामीहरू विदेशको काम नेपालको कुनै पनि ठाउँमा ब…

‘साइबर सुरक्षाका नयाँ ट्रेन्डहरूलाई सम्बोधन गर्ने गरी नयाँ कानुन ल्याउन आवश्यक छ’

नेपालमा सूचना प्रविधिको प्रयोग र विस्तार बढिरहेको छ । देशको अधिकांश भुभागमा इन्टरनेट पुगेको छ । सबैको हातहातमा डिजिटल डिभाइहरू पुग्न थालेका छन् । प्र…

‘३ करोड जनसंख्या भनेको सानो होइन, सम्भावना देखेरै इन्ड्राइभ नेपाल आएको हो’

करिब डेढ वर्ष अगाडि नेपालमा विदेशी राइड शेयरिङ प्लेटफर्म इन्ड्राइभ सुरू भएको थियो …

नेपालमा अवसर देखेरै लिडस्क्वार्ड आएको होः श्रीधर सम्पत (अन्तर्वार्ता)

लिडस्क्वार्ड एक सास प्रडक्ट हो । सन् २०२३ देखि लिड स्क्वार्डले मेन्टर ल्याबसँग स…

‘डिजिटल स्वास्थ्यका लागि पूर्वाधारको काम अबिलम्ब अगाडि बढाउनु पर्छ’ 

स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयले २०७६ साउन ४ अर्थात आजकै दिन तयार गरि कार्यान्वयनमा …

‘एआईको युग सुरू भएको छ, कार्यान्वयनको खाँचो छ’

च्याटजीपीटी सार्वजनिक भएपछि विश्वभर आर्टिफिसयल इन्टेलिजेन्स (एआई) अर्थात कृतिम बौद्धिकताको चर्चा व्यापक भइरहेको छ । नेपालमा पनि एआईको चर्चा हुन थालेको छ …

भाषाको संरक्षण र प्रवर्द्धनमा एआईको प्रयोग 

आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) अर्थात् मेसिन इन्टेलिजेन्स यी दुवै शब्दले कृत्रिम बौद्धि…

भविष्यमा विश्वभर डिजिटल डिप्लोमेसी वृद्धि हुनेछ, सामाजिक सञ्जालको दुरूपयोग अझै बढ्ने छ 

सूचना तथा सञ्चार प्रविधिको विकास र विस्तारले विश्व अहिले एक सानो गाउँमा रुपान्तरण …

नेपालमा पोष्टग्रे एसक्युएल कम्युनिटी विकास गर्न खोज्दै छौः बालकृष्ण बाल (अन्तर्वाता)

आउँदो वैशाख २८ र २९ गते अर्थात मे ११ र १२ तारिखमा धुलिखेलको काठमाडौं व…

इन्टरनेट नभएपनि मोबाइल बैंकिङबाट भुक्तानी गर्न मिल्ने सुविधा ल्याउँदै छौः दिवस सापकोटा

नेपालकाे अग्रणी फिनेटेक कम्पनी फोनपेले गत माघमा इन्टरनेट नभएपनि भुक्तानी गर्न मिल्ने अफलाइन भुक्तानी सुविधा ल्यायो । यो नेपाली फिनेटक क्षेत्रका लागि आफै…

नागरिक एपको ड्राइभिङ लाइसेन्स ट्राफिकले चिन्दैन् भने किन चलाउने एप ? 

करिब १ महिना अगाडि यातायात कार्यालयमा बिल बुक नवीकरण गर्न गएको थिए । त्यसक्रममा च…

अब वस्तु र सेवा मात्रै होइन, डिजिटल कन्टेन्टलाई पनि उपभोक्ता अधिकारभित्र राख्नुपर्छ

विश्व उपभोक्ता अधिकार दिवस अन्य देशले भन्दा नेपालले फरक तरिकाले मनाउनु पर्छ । किनभ…

सूचना प्रविधि सम्भावना बोकेको क्षेत्र हो, यसले सबैका लागि समान अवसर सिर्जना गर्नुपर्दछ

कोभिड-१९ महामारीले एडभान्स नेटवर्क र डिजिटल प्रविधिहरूमा पहुँच हुनु केवल विलासित…

१५ वर्षदेखि ऐन संशोधन हुन सकेको छैन्, नियामक धार नभएको भुत्ते खुकुरी जस्तै भएको छ

सबै तिरबाट डिजिटल प्रदुषण भइरहेको छ । सफ्टवेयर, हार्डवेयर, कन्टेन्ट सबैमा प्रदुषण छ…

लैंगिक समानताको बलियो आधारः सिर्जनात्मक प्रविधिमा महिला पहुँचको विस्तार

संयुक्त राष्ट्रसंघको सन् २०२२ को प्रतिवेदन अनुसार विश्वमा ३७ प्रतिशत महिलाहरु इन्टरने…