कीवर्डहरू -

अन्तर्वाता/विचार

नेपालमा स्याटेलाइट इन्टरनेटको सम्भावना र चुनौती

पछिल्लो समय नेपालमा पनि स्याटेलाइट इन्टरनेटको चर्चा बढ्न थालेको छ । विपद्को बेला र दुर्गम ठाउँमा स्याटेलाइट इन्टरनेट एकदमै महत्त्वपूर्ण हुन्छ । 

विगत १ वर्षदेखि क्यासिफिक ब्रोडब्याण्ड स्याटेलाइट ग्रुपले नेपालमा स्याटेलाइट इन्टरनेट सेवा प्रदान गरिरहेको छ । 

क्यासिफिक ब्रोडब्याण्ड स्याटेलाइट ग्रुपको नेपालसहित भूटान, बंगलादेश र म्यानमार कन्ट्री डाइरेक्टर प्रदिप पन्हौरले काम गरिरहेका छन् । 

धेरैको मनमा स्याटेलाइट इन्टरनेट महंगो हुन्छ भन्ने धारणा पनि छ । स्याटेलाइट इन्टरनेट के हो ? के यो महंगो हुन्छ ? किन यसको आवश्यकता पर्छ ? लगायतका विविध पाटोमा रहेर उनै प्रदिप पन्हौरसँग गरिएको कुराकानीको सम्पादित अंशः


क्यासिफिक ब्रोडब्याण्ड स्याटेलाइट इन्टरनेट के हो ? 

क्याससिफिक भनेको एउटा जियो स्याटेलाइट ब्रोडब्याण्ड कम्पनी हो । २५ वटा देशहरूमा सेवा दिइरहेका छौं । प्रधान कार्यालयमा सिंगापुरमा रहेको छ । क्यासिफिकको सेवा सस्तो छ । कम्पनीको भ्यालु नै ‘सर्भ टु द अन सर्भ’ रहेको छ । निम्म वर्गीय समुदायलाई हामीले सुपथ मूल्यमा इन्टरनेट सेवा उपलब्ध गराइरहेका छौं ।

क्यासिफिकले समय समय नवप्रर्तनमा समेत जोड दिएको छ । गएको ३ वर्षमा इन्नोभेसनमा हामीले २० बढी सम्मानहरू पाइसकेका छौं । आपतकालीन कनेक्टिभिटी सोलुसनदेखि लिएर मोबाइल सोलुसनसम्म विकास गरेका छौं, जुन इन्नोभेटिभ छ । त्यसले गर्दा अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चहरूमा पनि हामीले सम्मान पाएका छौं । 

नेपालमा गत वर्षदेखि क्यासिफिकले सेवा सञ्चालनमा ल्याएको छ । अहिले सानो स्केलमा भएपनि भविष्यमा वृद्धि गर्दै लैजाने योजना छ ।

अहिले नेपालको कुन कुन ठाउँमा क्यासिफिकले स्याटेलाइट इन्टरनेट सेवा दिइरहेको छ ? 

हामीले पूर्व नेपालदेखि पश्चिम नेपालसम्म सेवा दिन खोजिरहेका छौं । मानिसहरूमा जनचेतनाको पनि कमी छ । स्याटेलाइट भन्ने बित्तिकै महंगो प्रविधि भन्ने जनताको बुझाइ छ । पहिलाको स्याटेलाइटको क्षमता पनि कम हुन्थ्यो र महंगो पनि हुन्थ्यो ।

तर अहिले हामी, के ब्याण्डमा सिफ्ट भएदेखि स्याटेलाइट इन्टरनेट पनि सस्तो भएको छ । के ब्याण्ड स्याटेलाइटको सेवा सस्तो हुन्छ । क्यासिफिकले ताप्लेजुङ, सगरमाथा आधार शिविर, कर्णाली प्रदेश र काठमाडौंमा पनि सेवा दिइरहेका छौं । 

स्याटेलाइट इन्टरनेट सस्तो वा महंगो कस्तो इन्टरनेट हो ? 

पछिल्लो समय धेरै चलेको प्रविधि भनेको फाइबर टु होम इन्टरनेट हो । यसको पनि २ वटा प्लान हुन्छ, एउटा होम र अर्को इन्टरप्राइजेज । नेपाल टेलिकमको हेर्दा पनि २ हजारदेखि २४ सय रूपैयाँसम्म प्रति एमबीपीएस डेडिकेटेड इन्टरनेटको शुल्क पर्छ । त्यो भनेको एउटा इन्टरप्राइजले ५० एमबीपीएस इन्टरनेट लिँदा झण्डै एक लाख पर्न जान्छ ।

क्यासिफिकले नेपालमा अहिले इन्टरप्राइज प्रयोगकर्ताहरूलाई लक्षित गरिरहेका छ । जसका लागि ४५ हजारमा ५० एमबीपीएसको प्याकेज दिइरहेका छौं । फाइबरको डेडिकेटड लाइनसँग तुलना गर्दा हाम्रो स्याटेलाइट सेवा सस्तो देखिन्छ । ल्याटेन्सीको कुरा आफ्नो ठाउँमा होला तर शुल्क कुरा गर्दा इन्टरप्राइजको प्याकेजको तुलनामा हामी त्यस्तो महंगो छैनौं । 

यो शुल्कको कुरा भयो । स्पीडको कुरा गर्दा फाइबर र स्याटेलाइट इन्टरनेटमा फरक हुन्छ की हुँदैन् ? 

स्पीडको कुरा गर्दा अहिले हामीले एउटा टर्मिनलबाट १ जीबीपीएस इन्टरनेट तान्न सक्छौं । तर सानो एन्टेन (१.२ मिटर) राख्यौं भने १०० एमबीपीएससम्मको इन्टरनेट तान्न सक्छौं । सामान्यतयाः १०० एमबीपीएस भनेको एउटा इन्टरप्राइजको पर्याप्त हुन्छ ।

हामीले त्यसैकारण इन्टरप्राइजका लागि फरक फरक प्याकेज बनाएका छौं । इन्टरप्राइजका लागि हामीसँग २०, २५, ५०, ८० र १०० एमबीपीएस प्लान छ । संस्थाको आकार अनुसार प्याकेज आवश्यकता पर्छ । 

स्पीडको कुरामा फाइबरसँग तुलना गर्दा ल्याटेन्सी अलिकति स्याटेलाइट इन्टरनेटको बढी हुन्छ । तर स्याटेलाइट इन्टरनेट भरपर्दो हुन्छ । 

होम युजरलाई स्याटेलाइट इन्टरनेट सेवा दिन योजना छ की छैन् ?

भविष्यमा होम युजरलाई पनि स्याटेलाइट इन्टरनेट दिन हाम्रो योजना छ । विशेष गरी हाम्रो लक्ष्य भनेको विकटमा दिने हो । विकट गाउँमा स्याटेलाइट सेवा प्रदान गर्न हामीसँग एउटा सोलुसन छ, जसलाई हामी कम्युनिटी वाईफाई भन्छौं ।

विकटमा घर घरमा इन्टरनेट तान्ने क्षमता हुँदैन् । त्यस्तो अवस्थामा त्यहाँका स्थानीयसँग मिलेर कम्युनिटी वाईफाई सेटअप गर्ने र जसरी एनटीसी, एनसेलले रिचार्ज कार्ड बाँड्छन्, त्यसरी नै निश्चित जीबी इन्टरनेट बेच्ने योजना छ ।

null

त्यसपछि नजिकमा भएको हटस्पटमा गएर आफुलाई आवश्यकता भएको अवस्थामा चलाउन सकिन्छ । त्यसले लायबिलिटिज पनि भएन । घरमा इन्टरनेट राखिसके पछी त चलाउनुस्, नचलाउनुस् पैसा तिर्नुपर्छ । नतिरेमा इन्टरनेट चल्दैन् । 

विभिन्न संघ, संस्थासँग सहकार्य गरेर कम्युनिटी वाईफाईमा काम गर्ने योजना छ । यसअघि नै यो सेवा ल्याउन कोसिस गरेपछि सम्भव भएन । अबको ६ महिनामा २-३ ठाउँमा हामीले यो सेवा सुरू गर्छौं । 

नेपाल जस्तो देशमा स्याटेलाइट इन्टरनेट किन आवश्यक छ ? 

पछिल्लो समय फाइबर इन्टरनेटको विस्तार बढिरहेको छ । फाइबर नपुगेको ठाउँमा धेरै इन्टरनेट सेवा प्रदायकले वायरलेस इन्टरनेट सेवा समेत प्रदान गरिरहेका छन् । करिब सबै जिल्लामा फाइबर इन्टरनेट पुग्न थालिसकेको छ तर फाइबर र वायरलेस इन्टरनेट त्यति भरपर्दो हुँदैन् । मर्मत सम्भार आवश्यक परिरहन्छ । 

फाइबर र वायरलेस इन्टरनेटको तुलनामा स्याटेलाइट इन्टरनेट अलि भरपर्दो हुन्छ । स्याटेलाइट इन्टरनेटलाई मर्मत सम्भारको धेरै आवश्यकता पर्दैन् । 

एक ठाउँको फाइबरलाई अर्को ठाउँमा लैजानु पर्‍यो त्यहाँ पुरै नयाँ रोलआउट गर्नुपर्छ । स्याटेलाइट इन्टरनेटलाई त्यस्तो बाध्यात्मक अवस्था हुँदैन्, जहाँ राख्न पनि पाइयो । 

हाम्रो जस्तो देशमा भन्ने बित्तिकै मर्मत सम्भारका लागि पुग्न सक्ने अवस्था पनि छैन् । त्यसले गर्दा स्याटेलाइट इन्टरनेटको महत्त्व एकदमै छ । स्याटेलाइट इन्टरनेट छोटो समयमै डिप्लोय गर्न पनि सकिन्छ । 

कस्तो कस्तो अवस्थामा स्याटेलाइट इन्टरनेटको प्रयोग गर्न सकिन्छ ? 

विश्वका अधिकाश देशहरूमा टेरिस्टोरियल नेटवर्कको ब्याकअपको स्याटेलाइट इन्टरनेट राखिएको हुन्छ । नेपालमा पनि सरकारी तथा निजी क्षेत्रले टेरिस्टोरियल नेटवर्कको ब्याकअपको स्याटेलाइट इन्टरनेट राख्नुपर्छ भन्ने मेरो मान्यता छ । 

विपद्का बेला आपतकालिन सेवा प्रवाहका लागि स्याटेलाइट इन्टरनेट महत्त्वपूर्ण छ । क्यासिफिकले आपतकालिन अवस्थाका लागि भनेर कम्सबक्स सोलुसन विकास गरेको छ । त्यो एउटा डब्बा जस्तो हुन्छ र त्यो चलाउन पनि एकदमै सजिलो हुन्छ ।

स्वीच अन गरेको ढिलोमा १० मिनेटमा इन्टरनेट चलाउन सकिन्छ । बक्समा पावर ब्याकअपको समेत सुविधा हुन्छ । यसका लागि कुनै प्राविधिकको समेत आवश्यकता पर्दैन् । यो वर्ष हामीले त्यस्तो सोलुसनमा ड्रोन पनि हालेका छौं । त्यसले गर्दा भिडियो सर्भिलेन्स गर्न पनि सजिलो हुन्छ । यस बाहेक टेलिमेडिसिनमा पनि यसको प्रयोग गर्न सकिन्छ ।

फाइबर र स्याटेलाइट इन्टरनेटसँगसँगै जान्छन् । यी दुईले एक अर्कालाई विस्थापित गर्ने भन्ने हुँदैन् । फाइबरले पूर्ण रूपमा स्याटेलाइटलाई विस्थापित गर्न सक्दैन् भने स्याटेलाइटले पनि पूर्ण रूपमा फाइबरलाई विस्थापित गर्न सक्दैन् । कसरी प्रयोग गर्ने भन्ने कुरा चाँहि हामीमा भर पर्छ ।

null

फाइबर र स्याटेलाइट इन्टरनेटले एक अर्कालाई कम्प्लिमेन्ट गर्छन् । ब्याकअप जसलाई पनि चाहिन्छ । विपद्को समयमा झन महत्त्वपूर्ण हुन्छ । कतिपय ठाउँमा फाइबर पुर्‍याउन एकदमै महंगो हुन्छ । पुर्‍याइसकेपछि पनि निरन्तर सेवा प्रवाहमा समस्या आउन सक्छ । अहिले इन्टरनेट हाम्रो दैनिकी भइसकेको छ । त्यस्तो ठाउँमा स्याटेलाइट इन्टरनेट राख्न सकिन्छ । 

जसरी नेपालमा टेलिकम सेवा प्रदायकले आफ्नो सेवा दुर्गम क्षेत्रमा विस्तार गर्दै छन् । त्यसलाई स्याटेलाइट ब्याकहल चाहिन्छ । टेलिकमलाई आफ्नो सेवा विस्तार स्याटेलाइट ब्याकहलले ठूलो भूमिका खेल्छ । क्यासिफिकले पनि नेपालका टेलिकमसँग सहकार्य गरेर सुपथ मूल्यमा रिमोट क्षेत्रमा नेटवर्क विस्तार गर्न इच्छुक र त्यसै अनुसार सहकार्य गरिरहेका छौं ।

स्याटेलाइट इन्टरनेटले कसरी काम गर्छ ? 

यसका लागि आकाशमा ठूलो स्याटेलाइट राखिएको छ । स्याटेलाइट इन्टरनेट तान्नका लागि यहाँ एउटा अर्थ स्टेशन (एन्टेना) हुन्छ । यहाँबाट आकाशमा भएको स्याटेलाइटमा सिग्नल जान्छ । फेरि त्यहाँबाट त्यो सिग्नललाई टेलिपोर्टसम्म पुर्‍याउँछ ।

अनि टेलिपोर्टले भ्यालिडेट गर्छ । टेलिपोर्टले भ्यालिडेट गरेपेछि स्याटेलाइट यहाँ इन्टरनेट पठाउँछ । कुनै सिग्नल यहाँबाट स्याटेलाइटसम्म जान्छ र फेरि त्यहाँबाट यहाँ आउँछ । सामान्यतयाः फर्वार्ड र रिटर्नको साइकल हुन्छ ।  

स्याटेलाइट इन्टरनेटका चुनौतीहरू के के छन् ? 

नेपाल जस्तो देशमा स्याटेलाइट इन्टरनेटका लागि नीतिगत चुनौतीहरू धेरै छन् । कसैले स्याटेलाइट इन्टरनेट प्रयोग गर्नको अनुमति लिन नै ३ महिना लाग्छ । त्यो प्रक्रियालाई छिटो बनाउनु पर्छ ।

फाइबर इन्टरनेट तपाईलाई चाहियो भने १-२ दिनमै जोडिन्छ तर स्याटेलाइट इन्टरनेट जोड्नका लागि अनुमति लिनै ३ महिना लाग्छ । दुर्गम ठाउँमा एउटा व्यक्तिले स्याटेलाइट इन्टरनेट राख्न १०० रूपैयाँ कर तिर्नुपर्छ ।

यो एकदमै सराहनीय छ । तर सुगम ठाउँमा कर अत्याधिक छ । महानगरपालिकामा एउटा प्रयोगकर्ताले २ लाख ५० हजार कर तिर्नुपर्छ । यसलाई पनि घटाउनु पर्छ । साथै दुर्गम ठाउँमा स्याटेलाइट इन्टरनेटलाई अझै सस्तो बनाउन कर घटाउनु पर्छ । सरकारले पनि सम्भाव्यता अध्ययन गरेर आवश्यक पर्ने ठाउँमा स्याटेलाइट इन्टरनेट राख्नका लागि बजेटको व्यवस्थापन गर्नुपर्छ । 

तपाईले नेपालसहित भूटान, बंगलादेश र म्यानमारको हेरिरहनु भएको छ । ती देशमा अनुमति लिने प्रक्रिया कस्तो छ ? 

भूटान, बंगलादेश र म्यानमारमा वैकल्पिक इन्टरनेटको रूपमा हेरिएको छ । त्यहाँ कसैले स्याटेलाइट इन्टरनेट राख्न चाह्यो भने नेपालको जस्तो ३ महिना पर्खिनु पर्दैन् । प्रक्रिया छिटो छ । कर पनि नेपालको भन्दा कम छ । स्याटेलाइट इन्टरनेटलाई प्राथमिकता दिएर सब्सिडी दिएको देखिन्छ । 
 

अन्तर्वाता/विचार

डिजिटल नेपाल फ्रेमवर्क कार्यान्वयनका लागि डेडिकेटेड निकाय आवश्यक छ

डिजिटल नेपाल फ्रेमवर्कको कुरा गर्नु अगाडि नेपालमा वि.सं. २०५७ सालमा पहिलो पटक सूचना प्रविधि नीति आएको थियो । त्यसपछि सूचना प्…

‘भएका पूराना टेलिकम सेवा प्रदायकलाई बचाउन सकेनौं, तेस्रो प्लेयरको गफ गर्दै छौं’

सन् २०१६-१७ मा दूरसञ्चार क्षेत्रबाट करिब १ खर्ब रूपैयाँ आम्दानी भइरहेको थियो । आज आउँदा त्यो ९६ अर्बमा झरेको छ । त्यसमा पनि मोबा…

‘डिजिटल समावेशीताका लागि डिजिटल साक्षरतामा जोड दिन आवश्यक छ’

डिजिटल समावेशीताका लागि डिजिटल साक्षरता आवश्यक भएको सरोकारवालाहरूले बताएका छन् । 

इन्ड्राइभले छिट्टै बीमाको सुविधा पनि ल्याउँदै छः निर्देशक रिता पोखरेल (अन्तर्वाता)

करिब २ वर्ष अगाडि नेपालमा विदेशी राइड हेलिङ प्लेटफर्म इन्ड्राइभ सुरू भएको थियो । सुरू २ वर्ष अगाडि भएपनि नेपालमा दर्ता नहु…

फेसबुक पेज ह्याक हुन नदिन के गर्ने ?

पछिल्लो समय फेसबुक पेज ह्याक हुने घटना बढिरहेका छन् । नेपालमा मात्र नभएर संसारभर थुप्रै चर्चित व्यक्ति तथा संस्थाका फेसबुक पेजहर…

१० वर्षमा ६ खर्बको आईटी उद्योग बनाउन सकिन्छ, त्यसका लागि सरकारको सहयोग आवश्यक छ

नेपालको सूचना प्रविधि (आईटी) को वर्तमान अवस्था उत्साहजनक छ । सन् २०२२ मा मात्रै सर्वाङ्‍गीण विकास अध्ययन केन्द्र (आईआईडीएस) को…

भविष्यको इन्टरनेट ‘वेब ३.०’ के हो ?

वेब ३.० जान्नुभन्दा अगाडि वेब १.० र वेब २.० को बारेमा बुझ्नु पर्ने हुन्छ । वेब १.० सन् १९८९ तिर सुरू भएको थियो । यसमा स्ट्याटिक…

क्यास नबोक्नु मेरो गल्ती होर ?

हरेक दिन २ पटक यातायात व्यवस्था कार्यालय अगाडीकै बाटो हिँड्ने म लाइसेन्स रिन्यू गर्ने बेला भएको छ भन्ने थाहा हुँदाहुँदै भैरब अर्…

इन्ड्राइभ दर्ता प्रक्रियाको अन्तिम चरणमा छः पवित नन्दा (अन्तर्वाता)

पछिल्लो समय नेपालमा राइड शेयरिङ प्लेटफर्मको रूपमा इन्ड्राइभ लोकप्रिय हुँदै गइरहेको छ । 

तर नेपालमा सेवा सुरू गरिसकेको करिब द…

‘कर्णालीमा रूखको टुप्पोमा गएर टावर लाग्छ कि भनेर मोबाइल घुमाउनु पर्ने अवस्था छ’

आईसीटी अवार्ड २०२३ वितरण कार्यक्रममा कर्णाली प्रदेशलाई सम्झिनु भयो आयोजकलाई धन्यवाद । यहाँ आउँदा नेपालको डिजिटल विकास धेरै भएक…

‘नेपालको आईटी क्षेत्र दश वर्ष पछाडि छ, यस्तै ढिलासुस्ती हुँदै गयो भने झन झन पछाडि पर्छ’

सूचना प्रविधिले गर्दा विश्वलाई एउटै ग्लोबल भिलेजको रूपमा अगाडि बढाएको छ । हामीहरू विदेशको काम नेपालको कुनै पनि ठाउँमा ब…

‘साइबर सुरक्षाका नयाँ ट्रेन्डहरूलाई सम्बोधन गर्ने गरी नयाँ कानुन ल्याउन आवश्यक छ’

नेपालमा सूचना प्रविधिको प्रयोग र विस्तार बढिरहेको छ । देशको अधिकांश भुभागमा इन्टरनेट पुगेको छ । सबैको हातहातमा डिजिटल डिभाइहरू पुग्न थालेका छन् । प्र…

‘३ करोड जनसंख्या भनेको सानो होइन, सम्भावना देखेरै इन्ड्राइभ नेपाल आएको हो’

करिब डेढ वर्ष अगाडि नेपालमा विदेशी राइड शेयरिङ प्लेटफर्म इन्ड्राइभ सुरू भएको थियो …

नेपालमा अवसर देखेरै लिडस्क्वार्ड आएको होः श्रीधर सम्पत (अन्तर्वार्ता)

लिडस्क्वार्ड एक सास प्रडक्ट हो । सन् २०२३ देखि लिड स्क्वार्डले मेन्टर ल्याबसँग स…

‘डिजिटल स्वास्थ्यका लागि पूर्वाधारको काम अबिलम्ब अगाडि बढाउनु पर्छ’ 

स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयले २०७६ साउन ४ अर्थात आजकै दिन तयार गरि कार्यान्वयनमा …