काठमाडौं । एआई उपकरणको प्रयोग बढेसँगै च्याटजीपीटीमा विभिन्न किसिमका कागजात तथा फाइल अपलोड गरेर काम गराउने चलन पनि तीव्र भएको छ । इमेल तयार गर्नेदेखि पीडीएफको सार निकाल्ने, सम्झौता अध्ययन गर्ने, रिपोर्ट विश्लेषण गर्ने र स्प्रेडसिटका तथ्य बुझ्नेसम्मका काममा प्रयोगकर्ताले फाइल अपलोड गरिरहेका छन् ।

तर सुविधा जति सहज छ, फाइलको गोपनीयता र डेटा सुरक्षाको प्रश्न पनि त्यति नै महत्वपूर्ण हुन्छ । विशेष गरी व्यक्तिगत, आर्थिक वा व्यावसायिक रूपमा संवेदनशील विवरण भएका कागजात एआईमा पठाउँदा प्रयोगकर्ताले केही आधारभूत सावधानी अपनाउनुपर्ने हुन्छ ।

च्याटजीपीटीमा अपलोड गरिएका फाइलको व्यवस्थापन च्याटसँग मात्र जोडिएको हुँदैन । उपलब्ध सुविधाअनुसार अपलोड गरिएका फाइलहरू ‘लाइब्रेरी’मा समेत सुरक्षित हुन सक्छन् । त्यसैले कुनै च्याट हटाउँदैमा त्यससँग सम्बन्धित फाइल पनि स्वत: हट्छ भन्ने बुझाइ सही नहुन सक्छ । प्रयोगकर्ताले आवश्यक परे लाइब्रेरीबाट समेत फाइल व्यवस्थापन वा मेटाउनुपर्ने हुन्छ ।

यही कारणले नागरिकता, राहदानी, बैंक विवरण, करसम्बन्धी कागजात, पासवर्ड, ओटीपी, एपीआई की, स्वास्थ्यसम्बन्धी विवरण वा कम्पनीका गोप्य दस्तावेजजस्ता सामाग्री जस्ताको तस्तै अपलोड नगर्नु सुरक्षित अभ्यास मानिन्छ ।

कुनै कागजातको विश्लेषण गराउनैपर्ने भए संवेदनशील विवरण हटाएर वा छोपेर मात्र अपलोड गर्न सकिन्छ । नाम, फोन नम्बर, खाता नम्बर, ठेगाना, हस्ताक्षर तथा अन्य व्यक्तिगत पहिचान खुल्ने विवरण आवश्यक नभए हटाउनु उपयुक्त हुन्छ ।

फाइलमा देखिने विवरणबाहेक त्यसको ‘मेटाडेटा’ले समेत अतिरिक्त सूचना राखेको हुन सक्छ । फोटो, वर्ड फाइल वा स्प्रेडसिटमा लेखकको नाम, टिप्पणी, ट्र्याक गरिएका परिवर्तन, लुकेका शीट वा अन्य जानकारी बाँकी हुन सक्ने भएकाले अपलोडअघि कागजात जाँच गर्नु उपयोगी हुन्छ ।

च्याटजीपीटीका व्यक्तिगत प्रयोगकर्ताले ‘Improve the model for everyone’ विकल्प बन्द गर्न सक्ने व्यवस्था पनि छ । यो सेटिङ बन्द गरेपछि त्यसपछि गरिएका नयाँ कुराकानीहरू मोडल सुधारका लागि प्रयोग हुँदैनन् ।

त्यस्तै, संवेदनशील प्रकृतिका कामका लागि आवश्यक अवस्थामा ‘Temporary Chat’ प्रयोग गर्न सकिन्छ । यस्ता च्याटहरू खाताको नियमित इतिहास वा लाइब्रेरीमा सुरक्षित हुँदैनन् र मोडल प्रशिक्षणका लागि प्रयोग गरिँदैनन् । OpenAI का अनुसार Temporary Chat प्रणालीबाट ३० दिनभित्र हटाइन्छ, यद्यपि दुरुपयोग निगरानीका लागि सीमित अवधिसम्म प्रतिलिपि राखिन सक्छ ।

व्यावसायिक प्रयोगकर्ताका लागि भने ChatGPT Business, Enterprise र Edu मा ग्राहकका इनपुट तथा आउटपुटलाई पूर्वनिर्धारित रूपमा मोडल प्रशिक्षणमा प्रयोग नगर्ने व्यवस्था रहेको OpenAI ले जनाएको छ ।

यसबाट मुख्य कुरा के बुझिन्छ भने च्याटजीपीटीलाई कागजात विश्लेषणको उपयोगी माध्यमका रूपमा प्रयोग गर्न सकिए पनि यसलाई संवेदनशील फाइल राख्ने डिजिटल भण्डारका रूपमा प्रयोग गर्नु उचित हुँदैन ।

एआईको सुविधा प्रयोग गर्दा ‘जति आवश्यक छ, त्यति मात्र डेटा’ भन्ने सिद्धान्त अपनाउनु नै सुरक्षित उपाय हो । अपलोड गर्नुअघि फाइलमा कुन सूचना वास्तवमै आवश्यक छ र कुन हटाउन सकिन्छ भन्ने छुट्याउन सके व्यक्तिगत तथा संस्थागत गोपनीयताको जोखिम कम गर्न सकिन्छ ।