काठमाडौं । अमेरिकी रक्षा विभाग पेन्टागनले आफ्ना लाखौं कर्मचारीका लागि विशेष रूपमा तयार पारिएका जेनेरेटिभ एआई उपकरण प्रयोगमा ल्याएको छ । यसअन्तर्गत ओपनएआईको च्याटजीपीटी र एक्सएआईको ग्रोकका सरकारी तथा सैन्य प्रयोजन लक्षित संस्करण उपलब्ध गराइएको हो ।

‘च्याटजीपीटी मिल’ र ‘ग्रोक फर गभर्मेन्ट’ नाम दिइएका यी एआई उपकरण अब पेन्टागनको सुरक्षित केन्द्रीकृत एआई पोर्टल GenAI.mil मा समावेश भएका छन् । यससँगै अमेरिकी रक्षा विभागका करिब ३० लाख नागरिक तथा सैन्य कर्मचारीले आफ्नो कार्य आवश्यकताअनुसार एआई प्रयोग गर्न सक्नेछन् ।

रक्षा विभागले गत वर्ष GenAI.mil पोर्टल सञ्चालनमा ल्याएको थियो । सुरुवातमा यस पोर्टलमा गुगलको जेमिनी उपलब्ध थियो । संवेदनशील सरकारी सूचना सामान्य उपभोक्ता प्लेटफर्ममा पठाउनुपर्ने जोखिम कम गर्दै व्यावसायिक एआई मोडलको सुरक्षित प्रयोग गर्ने उद्देश्यले पोर्टल निर्माण गरिएको हो ।

पेन्टागनका अनुसार पोर्टलप्रति कर्मचारीको आकर्षण बढ्दो छ । हालसम्म १७ लाखभन्दा बढी फरक प्रयोगकर्ताले GenAI.mil प्रयोग गरिसकेका छन् । 
ओपनएआईको ‘ओपनएआई फर गभर्मेन्ट’ कार्यक्रमअन्तर्गत विकसित च्याटजीपीटी मिलमा सामान्य च्याटजीपीटीजस्तै अनुभव प्राप्त हुने बताइएको छ । यसमा च्याट, फाइल अपलोड, प्रोजेक्ट तथा कस्टम जीपीटीजस्ता सुविधा उपलब्ध हुनेछन् ।

पेन्टागनले यसलाई प्रशासनिक काम, लजिस्टिक्स, योजना निर्माण तथा नीतिसम्बन्धी दस्तावेजको विश्लेषणजस्ता नियमित काममा प्रयोग गर्ने जनाएको छ । यी सुविधाहरू गैर-वर्गीकृत तथा दस्तावेजमा आधारित कार्यका लागि प्राथमिक रूपमा प्रयोग गरिनेछन् ।

यता, एक्सएआईको ग्रोकलाई भने पेन्टागनले अझ बढी परिचालन र सैन्य केन्द्रित प्रयोगका लागि अघि सारेको छ । ‘ग्रोक फर गभर्मेन्ट’ले युद्धकर्मीको उत्पादकत्व बढाउने, आवश्यक ज्ञानमा पहुँच सहज बनाउने तथा विभिन्न टोलीबीचको सहकार्यलाई प्रभावकारी बनाउने अपेक्षा गरिएको छ ।

रक्षा विभागका अनुसार ग्रोकलाई बजार अनुसन्धान, खरिद प्रक्रिया, आपूर्ति शृंखला व्यवस्थापन तथा विभिन्न सैन्य परिचालनसँग सम्बन्धित कार्यमा प्रयोग गर्न सकिनेछ । यसले अमेरिकी सेनालाई विभिन्न क्षेत्रमा छिटो र प्रभावकारी रूपमा निर्णय तथा कार्यान्वयन गर्न सहयोग पुग्ने विश्वास गरिएको छ ।

नयाँ एआई उपकरणको विस्तार पेन्टागनको व्यापक एआई रणनीतिको हिस्सा हो । रक्षा विभागले यसअघि पनि एआई पूर्वाधार र क्षमता विस्तारका लागि अमेजन वेब सर्भिसेज, माइक्रोसफ्ट, एनभिडिया तथा रिफ्लेक्सन एआईलगायत प्रविधि कम्पनीसँग सहकार्य गरिसकेको छ ।

यसैबीच, एन्थ्रोपिकसँगको विवादपछि पेन्टागनले अन्य एआई कम्पनीसँगको सहकार्यलाई थप तीव्र बनाएको देखिन्छ । एन्थ्रोपिकले आफ्ना एआई प्रणालीको प्रयोगमा केही सुरक्षा सीमा कायम राख्नुपर्ने अडान लिएपछि अमेरिकी प्रशासनसँग कम्पनीको विवाद उत्पन्न भएको थियो ।