काठमाडौं । सोशल मीडिया दिग्गज फेसबुक, इंस्टाग्राम र ह्वाट्सएपको पेरेन्ट कम्पनी ‘मेटा’, आर्टिफिशियल इण्टेलिजेन्सलाई लिएर निकै तीव्र गतिमा अघि बढिरहेको छ । मार्क जुकरबर्गको कम्पनीले आफ्ना अमेरिका-आधारित कर्मचारीहरूको कम्प्युटरमा नयाँ ट्र्याकिङ सफ्टवेयर इन्स्टल गरेका छन् ।

रिपोर्टका अनुसार, यसको उद्देश्य कर्मचारीहरूको जासुसी गर्नु होइन, बरु कम्पनीको एआई मोडेललाई अझ स्मार्ट बनाउनु हो । रोयटर्सको एक रिपोर्टअनुसार, मेटा यस्तो एआई एजेन्ट बनाउन चाहन्छ, जसले भविष्यमा आफैं अफिसका धेरै कामहरू गर्न सकोस् । यही कुरा ध्यानमा राखेर यो कदम उठाइएको हो । आउनुहोस्, यो पूरा घटना के हो, जानौँ:

कर्मचारीहरूको की-बोर्ड र माउसमा ध्यान राख्ने ट्र्याकिङ टुल

यो नयाँ ट्र्याकिङ सफ्टवेयर कर्मचारीहरूको सानो–ठूलो हरेक क्रियाकलापको डेटा जम्मा गर्न डिजाइन गरिएको हो । यो टुल मुख्य रूपमा कामसँग सम्बन्धित छानिएका एप्स र वेबसाइटहरूमा सक्रिय रहनेछ, जहाँ यसले स्क्रिनमा माउस कसरी र कहाँ घुमाइँदैछ भन्ने कुरा मोनिटर गर्नेछ । यससँगै, कर्मचारीहरूले गर्ने हरेक क्लिक र की-बोर्ड स्ट्रोक्स पनि यसले रेकर्ड गर्नेछ ।

कामको सन्दर्भलाई अझ राम्रोसँग बुझ्नका लागि यो सफ्टवेयर बीच बीचमा कम्प्युटर स्क्रिनका स्क्रीनसटहरू पनि लिइरहनेछ, ताकि एआई मोडेलहरूले कुनै काम सुरुबाट अन्त्यसम्म वास्तवमा कसरी पूरा गरिन्छ भन्ने कुरा सिक्न सकून् । यद्यपि, यो कडा नियम हाल अमेरिकी वर्कफोर्सका लागि मात्र भनिएको छ । अहिले यो स्पष्ट छैन कि कम्पनीले विश्वव्यापी रुपमा यसलाई लागू गर्ने योजना बनाएको छ कि छैन !

आखिर कम्पनी यस्तो किन गरिरहेको छ ?

यो ट्र्याकिङ सफ्टवेयरको खबरपछि प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक हो, के मेटाले आफ्नै कर्मचारीहरूको जासुसी गरिरहेको छ ? तर कम्पनीले यी आशंकाहरू खारेज गर्दै स्पष्ट पारेको छ कि यो डेटा कर्मचारीहरूको परफर्मेन्स वा रेटिङ नाप्नका लागि प्रयोग गरिएको होइन् । यो सम्पूर्ण अभ्यासको वास्तविक उद्देश्य एआई मोडेलहरूलाई ट्रेनिङ दिनु हो । कम्पनी चाहन्छ कि उसका एआई एजेन्टहरूले मानिसहरूले कम्प्युटरमा जटिल काम कसरी गर्छन् भनेर सूक्ष्म रूपमा सिकून् । जस्तै, ड्रपडाउन मेनु छान्ने तरिका वा की-बोर्ड सर्टकटको कुशलतापूर्वक प्रयोग गर्ने शैली ।

मेटाका सीटीओ एन्ड्र्यु बोसवर्थले यो ‘एआई फर वर्क’ भिजनलाई अझ स्पष्ट पारेका छन् । उनी भन्छन्, 'कम्पनी यस्तो भविष्यतर्फ अघि बढिरहेको छ, जहाँ मुख्य काम एआई एजेन्टहरू मार्फत हुनेछ ।' उनका अनुसार, आउने समयमा मानिसहरूको भूमिका केवल यी एजेन्टहरूलाई निर्देशन दिने, उनीहरूको काम समीक्षा गर्ने र अझ राम्रो बनाउन मद्दत गर्नेमा सीमित हुनेछ ।

सरल भाषामा भन्नुपर्दा, मेटाले आफ्ना कर्मचारीहरूले काम गर्ने तरिकालाई नै डेटा बनाउँदै एउटा यस्तो ‘स्मार्ट वर्कफोर्स’ तयार गरिरहेको छ, जो स्वायत्त रूपमा काम गर्न सक्षम होस् ।

के यसले कर्मचारीहरूको जागिर वा परफर्मेन्स रिभ्युमाथि असर पार्छ ?

मेटाले कर्मचारीहरूको चिन्ता बुझ्दै स्पष्ट पारेको छ कि यो ट्र्याकिङ टुलले उनीहरूको जागिर वा परफर्मेन्स रिभ्यूमा कुनै असर पार्नेछैन । कम्पनीका अनुसार, कर्मचारीहरू आत्तिनु पर्ने छैन, किनकि यो डेटा कुनै पनि प्रकारको परफर्मेन्स एसेसमेन्ट वा अप्रेजलका लागि प्रयोग गरिने छैन । मेटाका प्रवक्ता एन्डी स्टोनका अनुसार, यो सम्पूर्ण अभ्यासको एकमात्र उद्देश्य एआई मोडेललाई ट्रेनिङ दिनु हो, र कर्मचारीहरूको संवेदनशील डेटा पूर्ण रूपमा सुरक्षित राख्न कडा व्यवस्था गरिएको छ ।

एआई काम गर्नेछ, मानिसहरू केवल जाँच गर्नेछन्

मेटाको भविष्यको भिजन पूर्ण रूपमा कार्यप्रणाली परिवर्तन गर्ने खालको छ, जहाँ मुख्य भूमिका एआईको हुनेछ । यो ट्र्याकिङ टुल लन्च गर्नु ठीक अघि कम्पनीले कर्मचारीहरूलाई ‘एजेन्ट ट्रान्सफर्मेशन एक्सेलेरेटर’ (एटीए) प्रोजेक्टबारे विस्तृत जानकारी दिएको थियो । कम्पनीका अनुसार, उनीहरू यस्तो संसारतर्फ अघि बढ्दै छन्, जहाँ मुख्य रूपमा एआई एजेन्टहरूले नै सबै कामहरू पूरा गर्नेछन् ।

यस नयाँ व्यवस्थामा मानिसहरूको भूमिका पूर्ण रूपमा बदलिनेछ । उनीहरूले अब आफैं काम गर्नुको सट्टा केवल एआईलाई निर्देशन दिने, त्यसको काम समीक्षा गर्ने र त्यसलाई पहिलेभन्दा अझ राम्रो बनाउन सहयोग गर्नेछन् । सरल शब्दमा भन्नुपर्दा, अब एआईले काम गर्नेछ र मानिसहरूले केवल एक एक्सपर्ट गाइडको रूपमा त्यसलाई व्यवस्थापन गर्नेछन् ।

एआईलाई भविष्यका लागि तयार पारिँदै गर्दा अर्कोतर्फ मेटाका कर्मचारीहरूबीच आफ्नो जागिरबारे ठूलो डर र अनिश्चितताको वातावरण छ । बजारमा चलिरहेका चर्चा र रिपोर्टहरूलाई मान्ने हो भने मेटाले आफ्नो ग्लोबल वर्कफोर्समा करिब २० प्रतिशत कटौती गर्ने योजना बनाएको छ ।

यसको सीधा असर १५ हजारभन्दा बढी कर्मचारीहरूमाथि पर्न सक्छ । भनिएको छ, यो कटौती २० मे २०२६ बाट सुरु हुन सक्छ । पहिलो चरणमा करिब ८ हजार मानिसहरूलाई बाहिरको बाटो देखाइने सम्भावना छ र त्यसपछि दोस्रो चरणमा पनि कटौती हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ ।

मार्क जुकरबर्गको भिजन अब पूर्ण रूपमा ‘लीन अर्गनाइजेसन’ बनाउनेतर्फ केन्द्रित छ । जहाँ म्यानेजमेन्टका तहहरू कम होऊन् र कामको भार एआईले सम्हालोस् । जुकरबर्गले पहिले नै संकेत दिइसकेका थिए कि भविष्यमा एप्सको कोड लेख्नका लागि ‘ह्युमन इन्जिनियर्स’ को सट्टा ‘एआई इन्जिनियर्स’ले स्थान लिनेछन् । कम्पनीको स्पष्ट सन्देश छ, उनीहरू अब यस्तो प्रणालीतर्फ अघि बढिरहेका छन् जहाँ कोडिङदेखि अपरेसनसम्म सबै एआई-सञ्चालित हुनेछ । यसले भविष्यमा मानव वर्कफोर्सको आवश्यकता निकै कम हुने संकेत गर्छ ।

मार्क जुकरबर्गले बनाए आफ्नै ‘एआई क्लोन’

मेटामा एआईको उत्साह केवल कर्मचारीहरूसम्म सीमित छैन, बरु स्वयं मार्क जुकरबर्ग पनि यसमा पूर्ण रूपमा डुबेका छन् । एआईको क्षमताहरू प्रमाणित गर्न उनले आफ्नो एउटा ‘एआई अवतार’ तयार गरिसकेका छन् ।

यो कुनै सामान्य बट होइन, बरु यसलाई जुकरबर्गको बोल्ने शैली र व्यवहारका सूक्ष्म पक्षहरूमा ट्रेन गरिएको छन्, ताकि कर्मचारीहरूले यस एआई अवतारसँग बिल्कुलै त्यस्तै अन्तरक्रिया गर्न सकून्, जसरी उनीहरूले असली जुकरबर्गसँग गर्छन् ।