काठमाडौं । विश्वभर समय व्यवस्थापनका लागि विभिन्न विधिहरू अपनाइन्छन्, तीमध्ये सबैभन्दा बढी चर्चा हुने प्रणालीमध्ये एक हो 'डेलाइट सेभिङ टाइम (Daylight Saving Time)'। संयुक्त राज्य अमेरिका यस प्रणालीमा पुन: एकपटक महत्त्वपूर्ण परिवर्तन गर्ने तयारीमा छ । यसका लागि नयाँ कानुन ल्याउने औपचारिक प्रक्रिया अघि बढिरहेको छ ।

वर्षमा दुई पटक घडीको समय एक घण्टा अघि पछि सार्ने अभ्यास अन्त्य गर्नुपर्ने माग लामो समयदेखि उठ्दै आएको छ । अमेरिकाको यो सम्भावित कदमले त्यहाँका नागरिकको दैनिक जीवन, कार्यालय, यातायात तथा समग्र आर्थिक प्रणालीमा प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

'डेलाइट सेभिङ टाइम' मूलत: सूर्यको प्रकाशको अधिकतम उपयोग गर्ने उद्देश्यले विकास गरिएको प्रणाली हो । यो विशेष गरी हिउँद र गर्मीयाममा दिनको लम्बाइमा ठूलो अन्तर हुने देशहरूमा प्रयोग गरिन्छ । यस प्रणालीअनुसार गर्मीयाम सुरु भएपछि घडीको समय एक घण्टा अघि सारिन्छ, जसलाई 'स्प्रिङ फरवार्ड (Spring Forward)' भनिन्छ । यसले मानिसहरूलाई साँझको समयमा थप एक घण्टा प्राकृतिक उज्यालो उपयोग गर्ने अवसर दिन्छ । त्यसपछि जाडो मौसम सुरु हुनुअघि घडीको समय एक घण्टा पछाडि सारिन्छ, जसलाई 'फल ब्याक (Fall Back)' भनिन्छ ।

यो प्रणाली नयाँ होइन । यसको इतिहास प्रथम विश्वयुद्धसम्म पुग्छ । त्यतिबेला ऊर्जा बचत गर्ने उद्देश्यले विश्वका धेरै देशहरूले कोइला र बिजुलीको खपत कम गर्न यो प्रणाली अपनाएका थिए । यसको मुख्य तर्क थियो- गर्मीयाममा सूर्योदय धेरै चाँडो हुने भएकाले बिहानको उज्यालोभन्दा साँझको समयमा प्राकृतिक प्रकाशको उपयोग बढी प्रभावकारी हुन्छ । दोस्रो विश्वयुद्धका बेला पनि यो प्रणाली व्यापक रूपमा लागू गरिएको थियो र त्यसयता अमेरिकाको ऊर्जा नीतिको एक महत्त्वपूर्ण हिस्सा बन्दै आएको छ ।

हाल संयुक्त राज्य अमेरिकाका अधिकांश राज्यहरूमा मार्च महिनामा घडीको समय एक घण्टा अघि सारिन्छ भने नोभेम्बरमा पुन: एक घण्टा पछाडि सारिन्छ । तर अमेरिकाका सबै राज्यले भने यो प्रणाली अपनाएका छैनन् । उदाहरणका लागि, हवाई राज्यले वर्षभर एउटै मानक समय प्रयोग गर्छ भने एरिजोना राज्यको अधिकांश भागले पनि डेलाइट सेभिङ टाइम लागू गर्दैन । यी राज्यहरूको तर्क अनुसार त्यहाँ गर्मीयाममा अतिरिक्त साँझको उज्यालो आवश्यक पर्दैन ।

वर्षमा दुई पटक समय परिवर्तन गर्नुपर्ने व्यवस्थाप्रति अमेरिकी नागरिकको असन्तुष्टि बढ्दै गएको छ । उनीहरूको भनाइमा यसले निद्राको तालिका, विद्यालयको समय, कार्यालयको कामकाज तथा हवाई उडान व्यवस्थापनमा असर पार्छ ।

यही समस्यालाई समाधान गर्न अमेरिकामा 'सनसाइन प्रोटेक्सन एक्ट (Sunshine Protection Act)' नामक विधेयक प्रस्ताव गरिएको छ । यसको मुख्य उद्देश्य वर्षमा दुई पटक घडीको समय परिवर्तन गर्ने अभ्यासलाई स्थायी रूपमा अन्त्य गर्नु हो । यद्यपि, यो प्रस्तावलाई लिएर देशका केही राज्य तथा विभिन्न पक्षबाट समर्थनसँगै विरोधसमेत भइरहेको छ र यस विषयमा बहस जारी छ ।