काठमाडौं । हाम्रो जीवन पहिलेभन्दा धेरै स्मार्ट र ‘कनेक्टेड’ भएको छ । मनोरञ्जन, सुविधा र सामाजिक सञ्जालको यो युगमा यही कनेक्टिभिटी अहिले हाम्रो प्राइभेसीका लागि सबैभन्दा ठूलो खतरा बन्दै गएको छ । ओटीटी प्लेटफर्म, स्मार्ट टिभी, स्मार्टफोन, स्मार्ट कार र यहाँसम्म कि सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गरिने सेल्फी पनि अहिले डाटा चोरी र निगरानीको माध्यम बन्न थालेका छन् । मानौँ वा नमानौँ, एक सामान्य व्यक्तिको दैनिकी पनि अब डिजिटल सर्विलेन्सको दायरामा आइसकेको छ । धेरैजसो अवस्थामा कम्पनीहरूले जानेर वा नजानेर प्रयोगकर्ताको सहमति लिन्छन्, किनकि अधिकांश मानिसले प्राइभेसी पोलिसी पढ्दै नपढी स्वीकृति जनाइदिन्छन् ।

डिजिटल सर्विलेन्स: उपकरण वा सुविधा बेच्ने कम्पनीहरूको तपाईंको दैनिक जीवनमाथि नजर

स्मार्टफोन: धेरै एपहरूले तपाईंलाई मनपर्ने विज्ञापन देखाउन पृष्ठभूमिमा तपाईंका कुरा सुन्न सक्छन् । तपाईंको फोनमा रहेका जीपीएस र सेन्सरहरूको मद्दतले तपाईंको हरेक गतिविधि ट्र्याक गर्न सकिन्छ ।

स्मार्ट टिभी: धेरै स्मार्ट टिभीहरूले ‘अटोमेटिक कन्टेन्ट रिकग्निसन’ मार्फत तपाईंले के हेर्दै हुनुहुन्छ भनेर ट्र्याक गर्छन् । टिभीमा जडित माइक्रोफोनले तपाईंको निजी कुराकानी पनि रेकर्ड गर्न सक्छ ।

स्मार्ट स्पिकर : अलेक्सा र गुगल होमजस्ता उपकरणहरू ‘वेक वर्ड’ अर्थात् उपकरण सक्रिय हुने शब्दको प्रतीक्षामा सधैँ तपाईंको कुरा सुनिरहेका हुन्छन् । ती कुरा रेकर्ड गरेर कम्पनीहरूलाई पठाउन पनि सक्छन् ।

वाई-फाई राउटर: ‘साइन्स डाइरेक्ट’ पत्रिकामा प्रकाशित हालैको अनुसन्धानअनुसार, वाई-फाई राउटरको ‘बीम-फर्मिङ फिडब्याक’ (बीएफआई) प्रविधिले कोठामा रहेका मानिसहरूको गतिविधि ९९ प्रतिशत एक्युरेसीका साथ पहिचान गर्न सक्छ ।

कनेक्टेड कारहरू : कारका सिट, ड्यासबोर्ड, इन्जिन र स्टेयरिङ ह्वीललगायत लगभग सबै ठाउँमा जडित सेन्सरहरूले तपाईंको डाटा रेकर्ड गर्छन् । मोजिला फाउन्डेसनको ‘प्राइभेसी नाइटमेयर अन ह्वील्स’ रिपोर्टअनुसार, धेरै कारहरूले अत्यन्त संवेदनशील डाटा सङ्कलन गरिरहेका छन् । अनुसन्धान गरिएका २५ कारमध्ये १९ कम्पनीले यो डाटा बेच्न सक्ने बताएका थिए ।

ओटीटी प्लेटफर्ममाथि मुद्दा: अमेरिकामा टेक्सासका अटर्नी जनरल केन प्याक्सटनले नेटफ्लिक्सविरुद्ध मुद्दा दायर गरेका छन् । आरोप छ कि यस स्ट्रिमिङ प्लेटफर्मले स्पष्ट सहमति बिना प्रयोगकर्ता र यहाँसम्म कि बालबालिकाको गतिविधिमा पनि निगरानी राख्यो र उनीहरूको जानकारी सङ्कलन गर्‍यो ।

सुरक्षाका लागि अपनाउनुपर्ने उपायहरू:

• कुनै पनि एपलाई आवश्यक जति मात्र परमिशन दिनुहोस् । ‘अलाउ अल’ जस्ता अनुमति दिनबाट बच्नुहोस् ।
• माइक्रोफोन, क्यामेरा र लोकेसनलाई सधैँ ‘वाइल युजिङ’ मोडमै सक्रिय राख्नुहोस् ।
• एपहरूको परमिशन समय-समयमा जाँच गरिरहनुहोस् । सधैँ बलियो पासवर्ड प्रयोग गर्नुहोस् र तिनलाई समय-समयमा परिवर्तन गर्नुहोस् ।
• जहाँसम्म सम्भव छ, पासकी र मल्टी-फ्याक्टर अथेन्टिकेशनको मात्र प्रयोग गर्नुहोस् ।
• कारको इन्फोटेनमेन्ट सिस्टममा अनावश्यक एपहरू र सधैँ लग-इन भइरहने अकाउन्ट नराख्नुहोस् ।
• सफ्टवेयरलाई सधैँ अपडेट राख्नुहोस् ।
• ब्लुटुथ र वाई-फाईको अटो-कनेक्ट बन्द राख्नुहोस् ।