आईतबार (५ अप्रिल) मा, अमेरिकाको स्पेसल फोर्सले इरानमा एक ठूलो र जोखिमपूर्ण अपरेसन गर्‍यो। यसको उद्देश्य दुई दिनअघि आफ्नो विमान खसालिएपछि एक दूरदराजको पहाडी क्षेत्रमा फसेका घाइते एयरम्यानलाई उद्धार गर्नु थियो। यूएसका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पकै शब्दमा, यो अपरेसन “यूएस इतिहासकै सबैभन्दा साहसी खोज तथा उद्धार अभियानमध्ये एक” थियो।

तर, यस अपरेसनका विवरणहरू बाहिर आइसकेका छन्, जसमा सीआईएले ध्यान भंग गराउने तरिकाहरू पनि समावेश थिए। यद्यपि, धेरैको मनमा यो प्रश्न थियो कि अमेरिकाले इस्लामिक रिपब्लिकका पहाडहरूमा फसेका घाइते एयरम्यानको सही स्थान कसरी पत्ता लगायो?

अब यसबारे खुलासा भएको छ: सीआईएले “घोस्ट मर्मर” नामक एक नयाँ र गोप्य उपकरण प्रयोग गरेर शत्रुको सीमापार फसेका यूएस एयरम्यानको पत्ता लगाउन र उद्धार गर्न मद्दत गरेको थियो।

यूएस एयरम्यानलाई बचाउन प्रयोग गरिएको घोस्ट मर्मर उपकरण के हो?

न्युयोर्क पोस्टको एक रिपोर्टअनुसार, सीआईएले इरानमा खसेका यूएस एयरम्यानलाई पत्ता लगाउन र उद्धार गर्न “घोस्ट मर्मर” नामक गोप्य प्रविधि प्रयोग गरेको थियो।

उक्त अमेरिकी समाचार साइटको रिपोर्टअनुसार, यो प्रविधिले लामो दूरीको क्वान्टम म्याग्नेटोमेट्री प्रयोग गरेर मानव मुटुको धड्कनबाट उत्पन्न हुने इलेक्ट्रोम्याग्नेटिक संकेत पत्ता लगाउँछ र त्यही डेटालाई आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) सफ्टवेयरसँग जोडेर आसपासको आवाजबाट त्यही विशेष संकेतलाई अलग गर्छ।

सजिलो भाषामा भन्नुपर्दा, घोस्ट मर्मरलाई मानव मुटुको धड्कनबाट धेरै टाढासम्म फैलिने अत्यन्तै कमजोर इलेक्ट्रोम्याग्नेटिक संकेतहरू पत्ता लगाउन डिजाइन गरिएको हो।

न्युयोर्क पोस्टसँग कुरा गर्ने स्रोतहरूका अनुसार, यो प्रविधिले हीराबाट बनेका क्वान्टम सेन्सरहरूको मद्दतले आसपासको आवाजबीच मुटुको धड्कनको अनौठो इलेक्ट्रोम्याग्नेटिक फिङ्गरप्रिन्ट अलग गर्छ। त्यसपछि, यो डेटा एआई प्रणालीले प्रशोधन गर्छ, ताकि कुनै व्यक्तिको उपस्थिति पहिचान र पुष्टि गर्न सकियोस्।

घोस्ट मर्मरको सटीकताको बारेमा बताउँदै एक स्रोतले भन्यो, “यो स्टेडियमभित्र कसैको आवाज सुन्नेजस्तै हो; यदि तपाईंको मुटु धड्किरहेको छ भने, हामी तपाईंलाई फेला पार्छौँ।”

रिपोर्टअनुसार, घोस्ट मर्मरलाई स्कन्क वर्क्सले विकास गरेको हो, जुन लकहिड मार्टिनको गोप्य र उन्नत विकास इकाइ हो। घोस्ट मर्मर सुन्दा अत्यन्तै उन्नत जस्तो लागे पनि यसका केही सीमाहरू छन्। यो वरिपरिको वातावरण शान्त हुँदा र धेरै हल्लाखल्ला नभएको अवस्थामा सबैभन्दा राम्रोसँग काम गर्छ। साथै, यसले डेटा प्रशोधन गर्न धेरै समय लिन्छ।

इरानमा यूएस एयरम्यानको पत्ता लगाउन घोस्ट मर्मर कसरी प्रयोग गरियो?

इरानमा यूएस एयरम्यानलाई पत्ता लगाउन घोस्ट मर्मर पहिलो पटक वास्तविक अपरेसनमा प्रयोग गरिएको हो। यसअघि यसलाई ब्ल्याक हक हेलिकोप्टरहरूमा परीक्षण गरिएको थियो।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र सीआईए निर्देशक जोन र्याटक्लिफले उद्धार अभियानबारेको प्रेस ब्रीफिङमा एक विशेष प्रविधिको प्रयोगतर्फ संकेत गरेका थिए।

यद्यपि र्याटक्लिफले ब्रीफिङमा कुनै प्रश्नको जवाफ दिएनन्, तर पहिले उनीलाई उद्धृत गर्दै भनिएको थियो कि जासुसी एजेन्सीले “आफ्नो मुख्य उद्देश्य पूरा गर्‍यो। हामीले यो पुष्टि गर्‍यौँ कि अमेरिकाको एक बहादुर सपूत जीवित छ र पहाडको एक दरारमा लुकेर बसेको छ। ऊ शत्रुको नजरबाट त ओझेल थियो, तर सीआईएको नजरबाट होइन।”

ट्रम्पले प्रेसलाई बताए कि सीआईएले हराइरहेका अमेरिकीलाई “४० माइल टाढाबाट” फेला पारेको थियो। तर, त्यो उनी प्रविधिको पत्ता लगाउने दूरीबारे बोलिरहेका थिए कि पछि गरिएको निगरानीबारे, वा राष्ट्रपतिले दिएको त्यो तथ्याङ्क कति सही थियो भन्ने स्पष्ट भएन।

अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार, अमेरिकी एयरम्यानले आफ्नो बोइङ-निर्मित कम्ब्याट सर्भाइभर इभेडर लोकेटर बीकन अन गरे पनि, उनको सही स्थान अझै पत्ता लागिरहेको थिएन। तर घोस्ट मर्मरले उनको स्थान पुष्टि गर्न मद्दत गर्‍यो, जसपछि अमेरिकी सेनाले उद्धार अभियान अघि बढाउन सक्यो।

अमेरिकाले घाइते एयरम्यानलाई इरानबाट कसरी बचायो?

३ अप्रिलमा इरानमाथि एफ-१५ई स्ट्राइक ईगल विमान खसालिएपछि, एक घाइते अमेरिकी कर्नेलले पहाडी भूभागमा ३६ घण्टासम्म बाँच्न संघर्ष गरे। त्यस क्रममा उनी एक अग्लो पहाडी चुचुरोमा लुकेर इरानी सेनाबाट जोगिन प्रयासरत रहे। उनलाई बचाउन सीआईएले अत्यन्तै चलाख योजना बनायो। त्यसअन्तर्गत, इरानी खोज टोलीलाई अल्मल्याउन र भ्रममा पार्न विमानको चालकदल पहिले नै सुरक्षित निकालिसकिएको छ भन्ने झूटा अफवाह फैलाइयो। यसैबीच, अमेरिकी सेनाले संयुक्त टास्क फोर्स सक्रिय गर्‍यो। यो बलको नेतृत्व सील टिम ६ ले गरिरहेको थियो, जसलाई डेल्टा फोर्स, आर्मी रेन्जर्स र ठूलो संख्यामा निगरानी तथा लडाकु विमानहरूको सहयोग थियो।

यो जोखिमपूर्ण उद्धार अभियान रातको अँध्यारोमा सञ्चालन गरिएको थियो। अभियानलाई सफल बनाउन र लक्ष्यलाई सुरक्षित गर्न अमेरिकी र इजराइली विमानहरूले गरेको सटीक हवाई आक्रमणसँग समन्वय गरिएको थियो। कमान्डोहरूले घाइते एयरम्यानलाई फेला पारेपछि, उनलाई इरानभित्रै रहेको एक गोप्य र सामान्य हवाई पट्टीमा लगियो।

तर, अभियानको अन्तिम क्षणमा ठूलो समस्या उत्पन्न भयो, जब उद्धारका लागि आएको सी-१३० विमान बालुवामा फस्यो। यो प्राविधिक खराबी हुँदाहुँदै पनि अन्ततः अर्को विमान पठाइयो, जसले सम्पूर्ण टोलीलाई सफलतापूर्वक कुवैत पुर्‍यायो। एयरम्यान इरानको सीमाबाट सुरक्षित बाहिर निस्किनेबित्तिकै, राष्ट्रपति ट्रम्पले “हामीले उनलाई भेट्यौँ!” भन्दै अभियान सफल भएको घोषणा गरे।