काठमाडौं । आईफोन वा अत्याधुनिक एन्ड्रोइड स्मार्टफोन प्रयोग गर्दा तपाईंले स्क्रिनको माथिल्लो भागमा, स्टाटस बार वा डायनामिक आइल्यान्ड नजिकै साना हरिया, सुन्तला वा अन्य रंगका डटहरू देख्नुभएको हुन सक्छ । केही समय देखिएर फेरि हराउने यी डटलाई धेरैले डिस्प्ले वा नेटवर्कसँग सम्बन्धित समस्या ठान्न सक्छन् । तर वास्तवमा यी डटहरू फोनको गोपनीयता सूचक (Privacy Indicator) हुन् ।

एप्पल र गुगलले प्रयोगकर्ताको गोपनीयता तथा सुरक्षालाई ध्यानमा राख्दै यस्ता सूचक उपलब्ध गराएका हुन् । फोनमा रहेका एपहरूले क्यामेरा वा माइक्रोफोनजस्ता संवेदनशील सुविधामा पहुँच गर्दा प्रयोगकर्तालाई त्यसबारे जानकारी दिन यी सूचकले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छन् ।

हरियो डट : क्यामेरा प्रयोग भइरहेको संकेत
हरियो डट देखिनुको अर्थ सामान्यतया फोनको क्यामेरा प्रयोग भइरहेको भन्ने हो । तपाईंले क्यामेरा एप खोल्दा वा WhatsApp, Instagram, FaceTime लगायतका एपमार्फत भिडियो कल गर्दा यस्तो सूचक देखिन सक्छ । क्यामेरा र माइक्रोफोन दुवै प्रयोग भइरहेको अवस्थामा पनि हरियो सूचक देखिन सक्छ ।

सुन्तला डट : माइक्रोफोन प्रयोग भइरहेको संकेत
सुन्तला डटले फोनको माइक्रोफोन प्रयोग भइरहेको संकेत गर्छ । सामान्य फोन कल, भ्वाइस रेकर्डिङ वा Siri तथा Google Assistant जस्ता भ्वाइस कमान्ड सुविधाको प्रयोग गर्दा यस्तो सूचक देखिन सक्छ । यसले कुनै एप वा सुविधाले माइक्रोफोनमा पहुँच गरिरहेको जानकारी प्रयोगकर्तालाई दिन्छ ।

निलो डटबारे के बुझ्ने ?
यहाँ एउटा महत्वपूर्ण कुरा बुझ्न आवश्यक छ- आईफोनको मानक गोपनीयता सूचकमा निलो डटलाई क्यामेरा वा माइक्रोफोन प्रयोग भएको संकेतका रूपमा परिभाषित गरिएको छैन । एन्ड्रोइडका विभिन्न निर्माता र फोनको सफ्टवेयरअनुसार सूचक तथा तिनका रंग फरक हुन सक्छन् ।

त्यसैले निलो डट देखिँदैमा त्यसलाई अनिवार्य रूपमा GPS, भ्वाइस कन्ट्रोल वा स्क्रिन सेयरिङ सक्रिय भएको संकेत मान्नु सही हुँदैन । आफ्नो फोनको मोडल र अपरेटिङ सिस्टमअनुसार सम्बन्धित सेटिङ वा आधिकारिक जानकारी हेर्नु उपयुक्त हुन्छ ।

कहिले सावधान हुने ?
यदि तपाईंले क्यामेरा वा माइक्रोफोन प्रयोग नगरेको अवस्थामा पनि सम्बन्धित गोपनीयता सूचक बारम्बार देखिन्छ भने त्यसलाई बेवास्ता गर्नु हुँदैन । कुनै एपले पृष्ठभूमिमा क्यामेरा वा माइक्रोफोनको अनुमति प्रयोग गरिरहेको हुन सक्छ ।

यस्तो अवस्थामा फोनमा रहेका एपहरूको अनुमति जाँच गर्नुका साथै अनावश्यक वा शंकास्पद एप हटाउनु राम्रो हुन्छ । यद्यपि सूचक देखिँदैमा फोनमा अनिवार्य रूपमा मालवेयर वा स्पाइवेयर रहेको निष्कर्ष भने निकाल्न हुँदैन ।

कुन एपले क्यामेरा वा माइक्रोफोन प्रयोग गरिरहेको छ भनेर कसरी थाहा पाउने ?
आईफोनमा गोपनीयता सूचक देखिएपछि स्क्रिनको माथिल्लो भागबाट तल स्वाइप गरेर Control Center खोल्न सकिन्छ । त्यहाँ हालै क्यामेरा वा माइक्रोफोन प्रयोग गरेको एपसम्बन्धी जानकारी देखिन सक्छ ।

त्यसपछि शंकास्पद एपको अनुमति जाँच गर्न Settings > Privacy & Security मा जानुहोस् । त्यहाँ Camera वा Microphone विकल्पमा गएर कुन-कुन एपलाई अनुमति दिइएको छ भनेर हेर्न सकिन्छ ।

अनावश्यक एपको क्यामेरा वा माइक्रोफोन अनुमति बन्द गर्न सकिन्छ । आवश्यक नपर्ने वा शंकास्पद एप भए फोनबाट हटाउनु पनि सुरक्षित उपाय हुन सक्छ ।

यसरी स्मार्टफोनमा देखिने साना गोपनीयता सूचकलाई बेवास्ता नगरी समय समयमा एपको अनुमति जाँच गर्ने बानीले व्यक्तिगत जानकारी तथा डिभाइसको सुरक्षालाई थप मजबुत बनाउन मद्दत गर्छ ।