काठमाडौं ।  दाबी गरेको छ कि कम्पनी लेटेस्ट एआई मोडलले दशकौँदेखि वैज्ञानिकहरूलाई हैरान पार्दै आएको एक अत्यन्त जटिल गणितीय समस्या सफलतापूर्वक समाधान गरेको छ । कम्पनीका अनुसार, एआईले “प्लैनर यूनिट डिस्टेंस प्रब्लम”सँग जोडिएको नयाँ गणितीय प्रमाण स्वतन्त्र रूपमा पत्ता लगाएको हो । ज्यामितिसँग सम्बन्धित यो समस्या पहिलो पटक सन् १९४६ मा प्रसिद्ध गणितज्ञ पल एर्डोसले प्रस्ताव गरेका थिए ।

टेक र रिसर्चको संसारमा यो खबरले ठूलो हलचल मच्चाएको छ, किनभने ओपनएआईको दाबी छ कि एआईले यो समाधान कुनै इन्टरनेट डाटाबेस वा पुरानो अनुसन्धानबाट नक्कल गरेको होइन । बरु, उसले आफ्नै तार्किक क्षमताको प्रयोग गर्दै समाधान गर्ने बिल्कुल नयाँ र मौलिक तरिका फेला पारेको हो ।

गणितको यो समस्या के हो ?

प्लैनर यूनिट डिस्टेंस प्रब्लम सुन्दा जति जटिल लाग्छ, यसको मूल विचार त्यति कठिन छैन । यसको सार भनेको समतल सतहमा बिन्दुहरूलाई यस्तो तरिकाले मिलाउनु हो, ताकि एकअर्कासँग ठीक एक युनिट दूरीमा रहेका बिन्दुहरूको संख्या अधिकतम बनाउन सकियोस् । वर्षौँसम्म गणितज्ञहरूको मान्यता थियो कि बिन्दुहरूलाई ग्रिडको रूपमा सजाउनु नै यो समस्याको सबैभन्दा राम्रो समाधान हो ।

तर, ओपनएआईका अनुसार उनीहरूको एआई मोडलले बिन्दुहरूलाई व्यवस्थित गर्ने यस्तो नयाँ तरिका खोजेको छ, जुन वैज्ञानिकहरूको दशकौँ पुरानो अनुमानभन्दा पनि बढी प्रभावकारी र राम्रो छ । यस अनौठो खोजपछि, नोगा एलोन, मेलानी वुड र थोमस ब्लूम जस्ता प्रख्यात गणितज्ञहरूले पनि एआईले तयार पारेको प्रमाणलाई गहिरो रूपमा जाँचेर त्यसका नतिजा पूर्ण रूपमा सही भएको पुष्टि गरेका छन् ।

वैज्ञानिकहरू किन यसमा यति धेरै ध्यान दिइरहेका छन् ?

यो खोज केवल गणितीय सफलता भएकै कारण चर्चामा आएको होइन, बरु एआईको काम गर्ने तरिकामा आएको ठूलो परिवर्तनका कारण पनि हो । सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा, यो समस्या समाधान गर्न कुनै विशेष म्याथ टुल प्रयोग गरिएको थिएन । बरु, ओपनएआईको एक जनरल पर्पज रीजनिंग मोडल ले यो काम सम्पन्न गरेको हो । यो त्यही मोडल हो, जुन सामान्य प्रयोजनका कार्यका लागि बनाइएको हो, न कि विशेष रूपमा गणितीय गणनाका लागि ।

त्यतिमात्र होइन, एआईले कुनै मानवीय हस्तक्षेपविना जटिल तार्किक कडीहरूलाई एक–आपसमा जोड्दै गणितका विभिन्न सिद्धान्तहरूलाई एउटै समाधानमा समेट्यो । गणितीय प्रमाण हल गर्नु लेख वा कोड लेख्नुभन्दा धेरै चुनौतीपूर्ण हुन्छ, किनकि त्यहाँ सानो गल्तीले पनि पूरै सिद्धान्त गलत साबित हुन सक्छ ।

यस कठिन प्रक्रियामा सटिकतासाथ सफल हुनुले के देखाउँछ भने एआई अब केवल मानिसलाई सहयोग गर्ने उपकरणमा सीमित छैन । बरु, यो अब आफैँ नयाँ र मौलिक विचार उत्पन्न गर्न पनि सक्षम बन्दै गएको छ । त्यसैले यसलाई एआई विकासको क्षेत्रमा एउटा ठूलो माइलस्टोन मानिएको छ ।

गणित मात्र होइन, अन्य क्षेत्रमा पनि फाइदा हुने सम्भावना

यस सफलताको प्रभाव केवल ज्यामिति वा गणितमा मात्र सीमित रहने छैन । ओपनएआईको विश्वास छ कि जटिल र लामो तार्किक समस्या समाधान गर्न सक्षम एआई मोडलहरू भविष्यमा बायोलोजी, फिजिक्स, इन्जिनियरिङ र मेडिकल साइन्स जस्ता क्षेत्रमा वैज्ञानिकहरूका लागि शक्तिशाली उपकरण बन्नेछन् । गम्भीर रोगहरूको उपचार वा विज्ञानका जटिल गुत्थीहरू सुल्झाउन विशाल डाटाको विश्लेषण आवश्यक पर्छ, र यस्तै अवस्थामा यी रीजनिंग–फोकस्ड मोडल खेल परिवर्तन गर्ने प्रविधि साबित हुन सक्छन् ।

यद्यपि, वैज्ञानिक समुदाय भने यी दाबीहरू प्रति अहिले पनि सतर्क छ । यसको मुख्य कारण के हो भने अघिल्ला वर्षहरूमा पनि एआईका यस्ता धेरै ठूलो खोजसम्बन्धी दाबीहरू गरिएका थिए, तर पछि ती या त सुधार गर्नुपर्‍यो वा पूर्ण रूपमा खारेज भए । तर यदि यस पटकको दाबी साँच्चै सत्य र सटीक प्रमाणित भयो भने, यो आर्टिफिशियल इन्टेलिजेन्सको दुनियाँमा नयाँ युगको सुरुवातको संकेत हुनेछ ।