कीवर्डहरू -

स्टोरी

५ जना प्रोग्रामरले इनहाउस बनाएको सफ्टवेयरबाट सुरु भएको राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको डिजिटल यात्रा

राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक बिं.स. २०२२ माघ १० गते स्थापना भएको सरकारी बैंक हो । यसमा सरकारको पूर्ण स्वामित्व रहेको छ । राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकका देशभर बैंकका २५० भन्दा बढी शाखा छन् ।

बैंकले हाल आफ्ना सेवाहरू डिजिटल माध्यमबाट प्रदान गर्दै आएको छ । आज भन्दा ३० वर्ष अगाडि बैंकलाई डिजिटाइज बनाउन सोचे जस्तो सजिलो थिएन् ।

अहिले जस्तो प्रविधिमा सहज पहुँच थिएन भने प्रविधि सर्वसुलभ पनि थिएन । आज हामी नेपालको बैंकिङ क्षेत्रमा एउटा गर्भिलो इतिहास बोकेको सरकारी बैंकको डिजिटल यात्रा बारे चर्चा गर्दैछौं ।

५ वटा कम्प्युटरबाट शुरू भएको डिजिटल यात्रा

राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको डिजिटाइजेनसन यात्रा २०४४-४५ सालतिर शुरू भएको हो । २०४४-४५ सालतिर विश्व बैंकले राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकलाई ५-७ वटा कम्प्युटरहरू दिएको थियो ।  जुन बेला सीबी पास भनेर विश्व बैंकले प्रोजेक्ट ल्याएर ब्यालेन्सिङ काम गराएको थियो ।

उक्त कम्प्युटरलाई इन्टरब्रान्च रिकन्सिलेसनको पार्टमा प्रयोग गरिएको बैंकका डेपुटी कार्यकारी अधिकारी देबेश लोहनीले बताए । ३-४ वटा कम्प्युटरबाट डेटाहरू स्टोर गर्ने र रिकन्सिलेसनको काम अगाडि बढेको थियो ।

बैंकले २०५१ सालमा नेपाल राष्ट्र बैंकको सहयोगमा केही कम्प्युटरहरू किन्यो । जसमा ५० प्रतिशत राष्ट्र बैंक र ५० प्रतिशत वाणिज्य बैंकको लगानी थियो ।

‘त्यो बेला ठूलो मात्रामा कम्प्युटर किनियो र केही शाखाहरूमा पठाइयो,’ लोहनीले भने, ‘त्यसरी कम्प्युटर पठाउने भएपछि वाणिज्य बैंकमा मान्छे नै छैन् किन त्यहाँ कम्प्युटर पठाउने भन्ने कुरो नेपाल राष्ट्र बैंकमा उठेपछि ७ जना स्टाफहरू वाणिज्य बैंकको हायर गर्‍यो ।’

७ जना मध्ये ५ जना कम्प्युटर प्रोग्रामर भनेर र २ जना कम्प्युटर व्यवस्थापक भनेर हायर गरिएको उनले बताए । ५ जनालाई सातौं तह र २ जनालाई आठौं तहमा हायर गरिएको थियो । २ जना कम्प्युटर व्यवस्थापक मध्ये एकजनालाई हार्डवेयर हेर्नका लागि र एकजनालाई सफ्टवेयर हेर्ने जिम्मेवारी दिइएको थियो ।

उनले भने, ‘त्यो बेला अहिलेको जस्तो विभिन्न डिजिटल क्षेत्रहरू थिएनन् । कम्प्युटरमा पनि हार्डवेयर र सफ्टवेयर भन्ने थियो ।’

५ जना प्रोग्रामरले बनाएको सफ्टवेयर

राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकले ५ जना प्रोग्रामसँगै २ जना कम्प्युटर व्यवस्थापक पनि हायर गरेको थियो । त्यसमा एक जनालाई सफ्टवेयर हेर्ने जिम्मेवारी दिइयो । सफ्टवेयर हेर्नेको मातहत ५ जना प्रोग्रामरलाई राखिएको थियो ।

आठौं तहमा लिएका इन्जिनियर थिए भने सातौं तहमा लिएका ग्राजुएट थिए । कम्प्युटर प्रोग्रामरलाई २ वर्ष प्रोग्रामिङमा काम गरेको अनुभव हुनुपर्ने योग्यता तोकिएको थियो ।

त्यसपछि आन्तरिक व्यवस्थापनमा कम्प्युटरको कार्यान्यवन शुरू भएको उनी बताउँछन् । ‘५ जनालाई सफ्टवेयर म्यानेजरको रोहबरमा ५ वटा क्षेत्रमा प्रोग्रामहरू बनाउन लगाइयो,’ उनी भन्छन्, ‘त्यो चाहिँ अन्तारिक कामका लागि जस्तो इन्टरब्रान्च रिकन्सिलेसन, एचआर, स्यालरी अटोमेसनको पार्टमा थियो । एसेट र लायबलिटिज व्यवस्थापनका लागि प्रोग्रामहरू बनाउन लगाइयो ।’

\"\"

त्यसभन्दा अगाडि बैंकले २०४८ सालतिर एक जना प्रोग्रामर लिएको थियो, विशाल बजारमा । त्यसबेला पुमोरी सफ्टवेयर प्रयोग गरिएको थियो । जुन डसमा आधारित भएर बनेको थियो ।

‘नबिल बैंकले र मर्कन्टाइलसँग मिलेर न्यापसिस भन्ने सफ्टवेयर बनाएको थियो । न्यापसिस कै अर्को भर्सन हो पुमोरी । पुमोरी सफ्टवेयर मर्कन्टाइलले विभिन्न बैंकलाई दिएको थियो’ उनले भने ।

कम्प्युटर नहुँदा चेक साट्ने, पैसा दिने काम हातले लेखेर हुन्थ्यो । त्यसको रेकर्ड ढड्डामा हुन्थ्यो । तर बैंकले कम्प्युटर ल्याएपछि पनि हातले लेखेर रेकर्ड राख्ने काम निरन्तर भयो । २०६०-६१ साल पछि मात्रै बैंकले कम्प्युटरमा रेकर्ड गर्न शुरू गरेको लोहनीले बताए ।

ढ्ड्डा पल्टाउने काम २०६७ सम्म

२०६०-६१ सालतिरबाट कम्प्युटरमा रेकर्ड राख्न शुरू गरेको भएपनि ढ्ड्डा पल्टाउने काम २०६७ सम्म चल्यो । २०६०-६१ तिर केही शाखामा कम्प्युटरको प्रयोग गरिएको थियो । त्यो पनि काठमाडौंका सिमित शाखामा ।

बैंकले विशालबजार भोटाहिटी र टेकुमा कम्प्युटर राखेको थियो । २०५३ सालमा सानोठिमीमा शाखा खोल्ने भएपछि तत्कालिन कार्यकारी अध्यक्षले शाखालाई कम्प्युटराइज गर्नुपर्‍यो भनेपछि ती ५ जना प्रोग्रामरहरू मिलेर एउटा बैंकिङ सिस्टम बनाए ।

सिस्टम बनाइसकेपछि सानोठिमी, त्रिभुवन विमानस्थल, थापाथली, महारागंज, टंगाल, कलंकी लगायतमा शाखाहरूमा प्रयोग गरियो । त्यस सिस्टमले चल्ती, बचत मुद्धति र गोल्डेन सिल्भर लोनको काम गर्न सक्थ्यो ।

२०५७ सालमा नेपाल बैंक, राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक र नेपाल राष्ट्र बैंकलाई पुनर्संरचना गर्ने भनेर विश्व बैंकको सहयोगमा वित्तिय क्षेत्र सुधार कार्यक्रम आएको उनले बताए ।

‘त्यसको एउटा मोटो थियो एकाउन्टिङलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको बनाउने र एमआईएसलाई स्ट्याण्डर्ड बनाउने,’ उनले भने, ‘त्यो अनुसार एमआईएस म्यानेजरको रूपमा क्यानेडियन नागरिक आउनु भएको थियो ।’

त्यही बीचमा विराटनगरको एउटा शाखामा कम्प्युटराइज गर्नुपर्ने भयो । आन्तरिक रूपमै बनाएको सिस्टम लगेर त्यहाँ लगाएको उनी बताउँछन् । काठमाडौं उपत्यकामा बाहिर त्यसरी शाखालाई कम्प्युटराइज गरेको पहिलो पटक थियो ।
वित्तिय सुधार कार्यक्रम अन्तर्गत राष्ट्र बैंकले राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकलाई पुमोरी प्लस सफ्टवेयर किनेर दिएको थियो । तर त्यो कार्यान्वयन गर्न साह्रै गाह्रो थियो । ६१ सालतिर आन्तरिक रूपमा बनाएको सफटवेयर बानेश्वर र पुतलिसडक शाखामा (तत्कालिन अवस्थामा सिंहदरबार शाखा भनेर चिनिन्थ्यो) मा लागु गरिएको थियो ।

त्यसपछि बैंकले आफै बनाएको सफ्टवेयलाई मोडिफाइ गरियो । त्यसमा मल्टिपल प्रकारको डिपोजिट लिन सकिने, मल्टिपल प्रकारको लोन लिन सकिने, सरकारी कारोबार, क्लियरिङको पार्ट अटोमेसन हुने लगायतका सुविधा थप गरिएको थियो ।

पुमोरी प्सलको पाइलट टेष्टिङ

पुमोरी प्लसको पाइलट टेस्टिङ विशालबजार र बानेश्वर शाखामा गरिएको थियो । लगनखेल शाखामा पुमोरी प्लस इनस्टल गर्दा ६ महिना समय लागेको उनले बताए ।

उनले अगाडि भने, ‘यसरी कम्प्युटराइज गर्न थालियो भने त १० वर्षमा नि नसकिने भयो भनेर हामीले सोच्यौं । त्यो बेला हामीसँग १२४ वटा शाखा थियो । २०५८-१९ तिर शुरूमा २३२ शाखा थिए तर विदेशी व्यवस्थापन आईसकेपछि त्यसलाई घटाइएको हो ।’

त्यसपछि शुरूमा काठमाडौं उपत्यकाका शाखामा आफैले बनाएको सफ्टवेयर लागु गरेको उनले बताए । त्यसमा काम गर्न सजिलो भएको उनी बताउँछन् ।

‘दिउँसो ढड्डामा कारोबार भइरहेको हुन्थ्यो । सबै ढड्डा एकैपटक चल्ने थिएनन्,’ उनी भन्छन्, ‘तर साइडमा बसेर ढड्डाका डेटाहरू होम ग्रोन सफ्टवेयरमा राख्थ्यो ।’

ढड्डाहरूको जानकारी होम ग्रोन सफ्टवेयरमा राख्दै गएपछि जुन दिन लेजर र कम्प्युटरको सूचना बराबर स्थितिमा आयो त्यसपछि २०६०-६१ सालदेखि कम्प्युटरलाई फ्रन्टमा राख्न शुरू गरिएको उनले बताए ।

बैंकले शुरूमा काठमाडौं उपत्यकाका शाखा र त्यसपछि बाहिरका शाखामा यस्तो व्यवस्था गर्दै गएको हो । बैंकले उक्त होम ग्रोन सफ्टवेयरमा राखेको डेटालाई पुमोरी कन्भर्ट गर्दै गएको उनी बताउँछन् । ‘किनभने हाम्रो उद्देश्य त पुमोरी प्लसमा जानु थियो ।’ दिनमा शाखा चल्ने र राती कन्भर्ट हुने काम हुन्थ्यो ।

२०६७ साल बैशाखमा राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको सबै शाखाबाट ढड्डा प्रणालीको अन्त्य भएको थियो । त्यो बेला केही शाखामा बैंकले बनाएको सफ्टवेयर प्रयोग भएको थियो भने कुनै शाखामा पुमोरी प्लस प्रयोग गरिएको थियो ।

‘राष्ट्र बैंकले पुमोरी प्लसका ४० वटा लाइसेन्स दिएको थियो । जसमा ३ वटा लाइसेन्स केन्द्रीय कार्यालयमा चलेको थियो,’ लोहनीले भने, ‘बाँकी लाइसेन्स ठूल ठूला शाखालाई दिइएको थियो ।’

त्यसपछि बैंक आफैले पुमोरी प्लस सफ्टवेयर किनेर शाखामा लगाउँदै गएको थियो । २०६३ सालतिर सुनसरीको इनरूवामा एक दिन बैंकको सर्भर खुलेन । अनि केन्द्रबाट सिधैं एयरलिप्ट गरेर गएर सर्भर खुलाइएको थियो ।

त्यो बेलामा शाखा शाखामै सर्भरहरू राखिएको थियो । २०७० सालको पुसदेखि सबै शाखाहरू केन्द्रमा जोडिएको उनले बताए । त्यो बेलामा बैंकका १६६ वटा शाखा थिए ।

पछिल्लो समय डिजिटल बैंकिङमा केन्द्रित, कुल कारोबारको ६५ प्रतिशत डिजिटल

पछिल्लो समय राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक डिजिटल सेवामा केन्द्रित भएको छ । बैंकले अहिलेसम्म शाखा अटोमेसनका नाममा वा अटोमेसनका नाममा कहिलेपनि सेवा बन्द नगरेको लोहनी बताउँछन् ।

कम्प्युटराइज गर्दा अलि अलि हडलहरू खेपेको उनी बताउँछन् । हाम्रै स्टाफहरूमा पनि केहीमा कम्प्युटर आएपछि जागिर जान्छ भन्ने डर थियो,’ उनले भने, ‘तर व्यवस्थापन र युनियनहरूको सहयोगले समाधान भयो ।’

अहिले कुल कारोबारको ६५ प्रतिशत डिजिटलबाट हुन्छ । झन यसअघि लकडाउनको बेला ७५ प्रतिशतसम्म कारोबार डिजिटलबाट भएको थियो । राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकसँग अहिले साढे ५ लाख डेबिट कार्ड प्रयोगकर्ता र १३ लाख मोबाइल बैंकिङ प्रयोगकर्ता रहेका छन् ।

बैंकको मोबाइल बैंकिङ एपबाट फन्ड ट्रान्सफर, बिल भुक्तानी, रिचार्ज लगायतका विभिन्न सेवाहरूको भुक्तानी गर्न सकिन्छ ।

बैंकमा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) किरण कुमार श्रेष्ठ नियुक्त भएदेखि बैंकले डिजिटल बैंकिङलाई प्राथमिकतामा राखेको छ । साथै नयाँ नयाँ प्रविधिलाई आत्मसात गर्दै  ग्राहकलाई सो अनुरूप सेवा दिइरहेको छ ।

बैंकलाई डिजिटल बैंकिङको युगमा लैजाने बैंकका सीईओ श्रेष्ठको भूमिका उल्लेखनीय रहेको छ । बैंकले डबिट कार्ड, क्रेडिट कार्ड, मोबाइल बैंकिङ, इन्टरनेट बैंकिङ, पीओएस, ब्रान्चलेस बैंकिङ लगायतका डिजिटल सेवा प्रदान गर्दै आएको छ । साथै नेपाल टेलिकमसँग मिलेर बैंकले नमस्ते पे वालेट समेत सञ्चालनमा ल्याइसकेको छ ।

स्टोरी

द अर्बन स्पेस : स्मार्ट घरहरको लागी नयाँ  ठेगाना

नेपालको अनलाइन बजार फराकिलो बन्दै गएको छ । एकपछि अर्को गर्दै कम्पनी थपिदै गएका छन्…

मुलुकभर फैलिदै स्मार्ट डिजिटल खानेपानी

लेखनाथ सानासहरी खानेपानी मुलुकको एक ठूलो खानेपानी उपभोक्ता समितिमा पर्छ । १४ हज…

पुरानो बेचेर ‘रिफर्बिस्ड फोन’ किन्ने ठाउँ, अनलाइनमै चेक गर्नुहोस् पुरानो मोबाइलको मूल्य

सिन्धुलीका उत्तम काफ्लेले दुई वर्षअघि एउटा आइडिया निकाले, पुराना विद्युतीय उपकरणला…

१८ वर्षे उत्सवले यसरी उडाए आफैले बनाएको प्लेन (भिडियो)

गएको शनिबार १८ वर्षे उत्सव बस्न्यातको अनुहारमा चमक थियो । हुन पनि किन नहोस्, आफ्नै …

तीन साथीको मिहिनेतले बनाएको प्रोग्रामिज, जसले निःशुल्क सिकाउँछ कम्प्युटर प्रोग्रामिङ

कम्प्युटर प्रोग्रामिङमा औधी रुची भएका काठमाडौंका रन्जित भट्ट एक दशकअघि एउटा सपना थियो, यही क्षेत्रमा स्थापित भएर केही गर्ने ।

नविनले तयार गरेको नेपाल अनलाइन स्कुल, जहाँ दैनिक ७० हजारले पढ्छन् नि:शुल्क कक्षा

काठमाडौं, काँडाघारीका नविन भट्टराई सूचना प्रविधि (आईटी) सम्बन्धी तालिम दिन मुलुकका विभिन्न जिल्ला घुमिरहेका थिए । उनी २५ भन्दा धेरै जिल्लाहरु घुम्दा लाखौं …

यसरी सम्भव भयो वर्ल्डलिंकको ५ लाख घरधुरी, नयाँ लक्ष्य २० लाख 

साढे दुई दशकको अनवरत मिहिनेतपछि मुलुकको अग्रहणी इन्टरनेट सेवा प्रदायक वर्ल्डलिंकले ५ लाख घरधुरीमा पुगेर नयाँ रेकर्…

‘विपद् पोर्टल’बाट यसरी थाहा पाउनुस् बाढी, पहिरो, भूकम्पजस्ता प्रकोपको लाइभ अपडेट

नेपाल प्राकृतिक जोखिमयुक्त क्षेत्र हो । भूकम्प, बाढी, पहिरो, डुबानको जोखिम छ ।
जोखिम क्षेत्रमा बस्ने भएपछि…

नेपालको अग्रणी आइटी कम्पनी इन्फोडेभलपर्स १९ औं वर्षमा प्रवेश, यस्तो छ कम्पनीको दुई दशक यात्रा

नेपाल अग्रणी सूचना प्रविधि कम्पनी इन्फोडेभलपर्स १८ वर्ष पुरा गरी १९ वर्षमा प्रवेश गरे…

संसारभरका ऐतिहासिक नेपाली दस्तावेज अब अनलाइनमा हेर्न, पढ्न र सुन्न सकिने

संसारभर रहेका नेपाल सम्बन्धी ऐतिहासिक दस्तावेज अब अनलाइनबाटै हेर्न, पढ्न र सुन्न सक…

प्रभु टिभी गाभिएपछि आक्रामक योजनामा डिशहोम, दुई वर्षमा प्रमुख तीन इन्टरनेट कम्पनीमा पुग्ने लक्ष्य  

मुलुकमा इन्टरनेट विस्तारमा तीव्र प्रतिस्पर्धा बढ्दै गएको छ । नयाँ कम्पनी थपिदैछन् भने …

नेपालमा किन बढ्दै छ फिशिङ आक्रमण ? कसरी जोगिने ? 

प्रविधि क्षेत्रको विकास हुँदै जाँदा ‘साइबर सेक्युरिटी’को विषय जटिल बन्दै छ । जस्तो …

एक दशकको अनुसन्धानपछि नेपाली लेखनलाई सजिलो बनाउन तयार भएको हिज्जे डटकम (भिडियो)

तपाई हामी धेरैलाई अहिले कम्प्युटरमा नेपाली लेख्न आउँदैन् । आएपनि शुद्ध नेपाली लेख्न…