काठमाडौं । प्रविधिले हाम्रो जीवनलाई सजिलो त बनाएको छ, तर यसको गम्भीर दुष्परिणाम पनि अब स्पष्ट रूपमा देखिन थालेका छन् । एक नयाँ प्रतिवेदनले देखाएको छ- इन्टरनेटमा एआई र डीपफेक अर्थात् नक्कली भिडियो र तस्बिरको प्रयोग गरेर महिलाहरूलाई यति धेरै सताइँदैछ कि उनीहरू सार्वजनिक मञ्चहरूबाट नै टाढिँदै गएका छन् । यो प्रतिवेदन संयुक्त राष्ट्र (यूएन वूमेन) र लन्डनस्थित एक विश्वविद्यालयले संयुक्त रूपमा तयार पारेका हुन् । प्रतिवेदनमा भनिएको छ- इन्टरनेटमा महिलामाथि हुने हिंसा अहिले पहिलाभन्दा धेरै उन्नत र खतरनाक बन्दै गएको छ ।

एआईबाट बढ्दै गएको खतरा

यस अनुसन्धानसँग जोडिएकी प्रमुख अनुसन्धानकर्ता जूली पोसेटीका अनुसार एआईका कारण अपराधीहरूलाई महिलालाई लक्षित गर्न झन् सजिलो भएको छ । यसले अनलाइन संसारलाई महिलाका लागि झन् असुरक्षित बनाइरहेको छ । उनले केही टेक कम्पनीहरूले नाफा कमाउने नाममा यस्तो डिजिटल वातावरण बनाइरहेको समेत बताएकी छन्, जसले घृणा, गालीगलौज र दुर्व्यवहारलाई प्रोत्साहन दिन्छ । यसको सबैभन्दा ठूलो असर महिलाका अधिकारमाथि परेको छ ।

मानसिक स्वास्थ्यमा गहिरो असर

अनलाइन दुर्व्यवहारको उद्देश्य केवल महिलाको आवाज दबाउनु मात्र होइन, यसले उनीहरूको मानसिक शान्ति पनि खोसिरहेको छ । प्रतिवेदनअनुसार यस्ता अनलाइन उत्पीडनका कारण करिब २४ प्रतिशत महिला डिप्रेसन र चिन्ताको शिकार भएका छन् भने १३ प्रतिशतले गहिरो मानसिक आघात, अर्थात् पीटीएसडी (पीटीएसडी) भोगेका छन् ।

परिस्थिति यति डर लाग्दो बनेको छ कि ४१ प्रतिशत महिलाले गालीगलौज र ट्रोलिङबाट बच्नका लागि सोशल मिडियामा केही लेख्न वा आफ्नो विचार व्यक्त गर्नै छोडेका छन् । यसको असर उनीहरूको करियरमा पनि परेको छ, जहाँ १९ प्रतिशत महिलाले कार्यक्षेत्रमै आफूलाई संकुचित गर्नुपरेको छ ।

प्रहरी र कानुनबाट पनि पूर्ण सहयोग नपाउने अवस्था

यदि महिलाहरूले यस्तो दुर्व्यवहारविरुद्ध आवाज उठाउँछन् भने त्यहाँबाट पनि धेरैजसो निराशा नै हात लाग्ने गरेको छ । सर्वेक्षणमा सहभागी २५ प्रतिशत महिलाले प्रहरीमा उजुरी गरेका थिए र १५ प्रतिशतले कानुनी सहायता लिएका थिए, तर अझैसम्म न्याय पाउन सकेका छैनन् ।

प्रतिवेदनकी सह–लेखक लिया हेल्म्युलरका अनुसार प्रहरीले धेरैजसो अपराधीलाई समात्नुभन्दा पीडित महिलालाई नै पछि हट्न सल्लाह दिने गर्छ । उनीहरूलाई सामाजिक सञ्जाल छोड्न, विवादास्पद विषयमा मौन बस्न वा केही समय कामबाट अलग हुन भनिन्छ ।

सार्वजनिक मञ्चबाट हराउँदै महिलाहरू

इन्टरनेटमा सुरक्षा अभाव र एआईजस्ता खतरनाक उपकरणको बढ्दो दुरुपयोगका कारण महिलाहरू क्रमशः सामाजिक सञ्जाल र सार्वजनिक मञ्चहरूबाट हराउँदै गएका छन् । महिलाको यस्तो डरले पछाडि हट्नु केवल उनीहरूको अधिकारमाथिको आघात मात्र होइन, बरु हाम्रो समाज र समानतामूलक भविष्यका लागि पनि गम्भीर खतरा हो ।