काठमाडौं । प्रविधि क्षेत्रका विज्ञ तथा एआई अनुसन्धानकर्ताहरूबाट आएका चेतावनीपछि न्युयोर्कमा जारी संयुक्त राष्ट्रसंघको ८१ औँ महासभामा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) को सुरक्षित प्रयोग र नियमन प्रमुख बहसको विषय बनेको छ ।

एआईको विकास तीव्र गतिमा भइरहेकाले त्यसबाट उत्पन्न हुन सक्ने सुरक्षा तथा मानवीय जोखिमबारे विश्वव्यापी चिन्ता बढ्दै गएको छ । संयुक्त राष्ट्रसंघले पनि एआईको विकाससँगै त्यसबाट उत्पन्न हुने विश्वव्यापी जोखिम व्यवस्थापनका लागि अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य आवश्यक रहेको बताउँदै आएको छ ।

एआई कम्पनी एन्थ्रोपिकका पूर्व अनुसन्धानकर्ता ज्याकोब कक्सनले यसअघि बीबीसीसँग कुरा गर्दै एआईको विकासको वर्तमान गतिप्रति चिन्ता व्यक्त गरेका थिए । उनले एआईको तीव्र विकासलाई उचित रूपमा व्यवस्थापन गर्न नसकिए भविष्यमा मानव अस्तित्वमै जोखिम उत्पन्न हुन सक्ने चेतावनी दिएका थिए ।

संयुक्त राष्ट्रसंघको वेबसाइटले पनि उनको चेतावनीलाई एआईसम्बन्धी बढ्दो विश्वव्यापी चिन्ताको एउटा उदाहरणका रूपमा उल्लेख गरेको छ । एन्थ्रोपिकका प्रमुख डारियो अमोडेई, ओपनएआईका प्रमुख साम अल्टम्यान र एलन मस्कलगायत प्रविधि क्षेत्रका प्रमुख व्यक्तिहरूले पनि एआईको विकाससँगै त्यसबाट उत्पन्न हुन सक्ने जोखिम व्यवस्थापन र सुरक्षाका उपायमा जोड दिँदै आएका छन् ।

यिनै चिन्ताबीच २० देश र युरोपेली संघले संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभाको पूर्वसन्ध्यामा एआईको सुरक्षित विकास र प्रयोगका लागि अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यको आह्वान गरेका छन् । उनीहरूले एआई मानव निर्देशन, निगरानी र नियन्त्रणमा रहनुपर्ने तथा यसको विकास र प्रयोग अन्तर्राष्ट्रिय कानुनअनुकूल हुनुपर्ने बताएका छन् ।

संयुक्त घोषणामा एआई कम्पनीहरूलाई पारदर्शी सुरक्षा प्रोटोकल विकास गर्न र सरकारहरूलाई साझा अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड निर्माण तथा समन्वय गर्न आग्रह गरिएको छ । साथै, एआईका क्षमता निश्चित सीमाभन्दा माथि पुगेका अवस्थामा सदस्य राष्ट्रहरूबीच समन्वय गर्न सक्ने अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाको सम्भावना खोज्न पनि प्रस्ताव गरिएको छ ।

तर एआई विकासमा अग्रणी रहेका अमेरिका र चीनको दृष्टिकोण भने यस विषयमा फरक देखिएको छ । संयुक्त घोषणामा अमेरिका र चीन सहभागी छैनन् । अमेरिकी पक्षले एआई विकासमा अत्यधिक नियमनले नवप्रवर्तन र आर्थिक लाभमा असर पार्न सक्ने धारणा अघि सारेको छ ।

यसैबीच, संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले पनि एआईको विश्वव्यापी शासनका लागि तत्काल अन्तर्राष्ट्रिय संयन्त्र आवश्यक रहेको बताएका छन् । उनले एआईसम्बन्धी जोखिम व्यवस्थापनका लागि स्वतन्त्र निगरानीसहित बहुपक्षीय ढाँचा विकास गर्न आह्वान गरेका छन् ।

यसरी एआईबाट आर्थिक, वैज्ञानिक तथा प्राविधिक क्षेत्रमा प्राप्त हुन सक्ने लाभसँगै यसको तीव्र विकासबाट उत्पन्न सुरक्षा जोखिमलाई कसरी व्यवस्थापन गर्ने भन्ने विषय संयुक्त राष्ट्रसंघको यस वर्षको महासभामा अन्तर्राष्ट्रिय बहसको महत्वपूर्ण विषय बनेको छ ।