काठमाडौं । भारतको फुल स्ट्याक सोभरेन आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स कम्पनी तथा नयाँ एआई युनिकर्न सर्वम र नेपालस्थित एसियन इन्स्टिच्युट अफ आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआईएआई) बीच नेपालमा कृतिम बौद्धिकता (एआई) शिक्षा, प्रतिभा विकास, व्यावहारिक नवप्रवर्तन र यसको प्रयोगलाई अगाडि बढाउन साझेदारी भएको छ ।

सर्वमका सह-संस्थापक तथा निर्देशक डा. विवेक राघवन र एआईएआईका संस्थापक निर्देशक सुनिल केसीबीच असार २६ गते (१० जुलाई २०२६) हस्ताक्षर भएको सम्झौताअनुसार सर्वमको फुल स्ट्याक एआई प्लेटफर्म र प्राविधिक विशेषज्ञतालाई एआईएआईको संस्थागत सञ्जालले नेपालमा कार्यान्वयनमा लाँदै एआई क्षमताका लागि भारत नेपालबीच पुलको काम गर्दछ ।

समझदारी पत्रअनुसार एआईएआईले नेपालको लागि सर्वमको कन्ट्री पार्टनरको रूपमा काम गर्नेछ । एआईएआई एसियन इन्स्टिच्युट अफ डिप्लोमेसी एन्ड इन्टरनेसनल अफेयर्स (आइडा) को भगिनी संस्था हो । एआईएआईले बृहत् सर्वम फर नेपाल कार्यक्रमअन्तर्गत सर्वम फरवार्ड नेपालको नेतृत्व गर्नेछ । यसका साथै, एआईएआईले विश्वविद्यालयहरू, सार्वजनिक संस्थाहरू, व्यवसायहरू, स्टार्टअपहरू र विकास साझेदारहरूसँग मिलेर कार्यक्रम कार्यान्वयन, तालिम, पाइलट कार्यक्रमहरू र इकोसिस्टम विकासको समन्वय गर्नेछ ।

सम्झौताअनुसार नेपालमा एआईको पहुँचभन्दा माथि उठेर यसलाई बुझ्ने, विकास गर्ने, नियमन गर्ने र जिम्मेवारीपूर्वक प्रयोग गर्ने क्षमता निर्माण गर्न मद्दत गर्ने बृहत् प्रयासको थालनी गर्दै साउन ३० गते (१५ अगस्ट २०२६) काठमाडौंमा सर्वम् फरवार्ड नेपालको औपचारिक शुभारम्भ गरिनेछ ।

“एआई त्यतिबेला मात्र साँच्चै अर्थपूर्ण हुन्छ जब मानिसहरूले यसलाई आफ्नै भाषाहरूमा प्रयोग गर्न सक्छन् र जब यसले उनीहरू दैनिक रूपमा निर्भर रहने संस्थाहरूलाई बलियो बनाउँछ,” सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्दै सर्वम्का सह-संस्थापक तथा निर्देशक डा. विवेक राघवनले भने । उनका अनुसार नेपालसँग अर्थपूर्ण एआई क्षमता निर्माण गर्न आवश्यक प्रतिभा, विविधता र संस्थागत महत्त्वाकांक्षा छ । 

“एआईएआईसँगको यस साझेदारीमार्फत, हामी विद्यार्थी, शिक्षक, विकासकर्ता, सार्वजनिक संस्था र उद्यमहरूलाई परीक्षणबाट जिम्मेवार र वास्तविक प्रयोगमा अघि बढ्न सहयोग गर्न तत्पर छौं । हामी यसलाई प्रविधिमार्फत क्षेत्रीय सहयोगको एउटा महत्वपूर्ण नमुनाको रूपमा पनि हेर्छौं ।

“नयाँ उपकरणहरू उपलब्ध हुँदैमा मात्र एआईले नेपाललाई रूपान्तरण गर्दैन । हाम्रा विश्वविद्यालयहरू, शिक्षकहरू, युवाहरू, सार्वजनिक संस्थाहरू र व्यवसायहरूले ती उपकरणहरू प्रयोग गरेर निर्माण गर्ने क्षमता विकास गरेपछि मात्र यसले नेपाललाई रूपान्तरण गर्नेछ,” सम्झौता हस्ताक्षरका अवसरमा एआईएआईका संस्थापक निर्देशक सुनिल केसीले भने ।

“यो साझेदारी व्यावहारिक, जिम्मेवार र संस्थागत स्तरमा त्यो क्षमता सिर्जना गर्ने विषयमा केन्द्रित छ । नेपाल एआई युगमा उपभोक्ताको रूपमा मात्र नभई निर्माता, नवप्रवर्तक र योगदानकर्ताको रूपमा पनि सहभागी होस् भन्ने सुनिश्चित गर्नु हाम्रो महत्त्वाकांक्षा हो ।”

यस साझेदारीले एआई साक्षरता, विद्यार्थी तथा प्राध्यापकको विकास, क्याम्पस एआई प्रणाली, विकासकर्ता र एआई बिल्डर मार्ग, सार्वजनिक सेवा अनुप्रयोगहरू, स्टार्टअप प्रवेग, कार्यकारी शिक्षा, उद्यम एडप्टेसन र स्थानीय भाषामा एआई अनुसन्धान सम्बन्धी कार्यक्रमहरूको अन्वेषण गर्नेछ ।

एआईएआईका अनुसार शिक्षा र संस्थागत क्षमता निर्माण सहकार्यको प्रमुख क्षेत्र हुनेछ । दुवै संस्थाहरूले विद्यालय, कलेज र विश्वविद्यालयहरूका लागि एआई साक्षरता कार्यक्रम, प्राध्यापक तालिम, स्टुडेन्ट बिल्डर कोहोर्ट, प्राक्टिसनर तथा इन्जिनियरिङ मार्ग, क्याम्पस सहायक, विकासकर्ता बुटक्याम्प र संस्थागत एआई रूपान्तरण कार्यक्रमहरू विकास गर्ने योजना बनाएका छन् ।

साझेदारीका अनुसार सरकार, सार्वजनिक सेवा, स्वास्थ्य सेवा प्रशासन, डकुमेन्ट इन्टेलिजेन्स, नागरिक सूचना प्रणाली, उद्यम उत्पादकता र क्षेत्र विशिष्ट संस्थागत चुनौतीहरूका लागि जिम्मेवार एआई अनुप्रयोगहरूको पनि अन्वेषण गर्नेछ ।