कल्पना गर्नुहोस्, संसारका सबैभन्दा बुद्धिमान मानिसहरू एउटै बाटोमा दौडिरहेका छन्, जबकि उनीहरूलाई थाहा छ कि त्यो बाटो सायद गन्तव्यसम्म पुग्दैन। प्रविधिको दुनियाँमा यस्तै एउटा आँधी आएको छ, जसले सिलिकन भ्यालीको जग नै हल्लाइदिएको छ। एआई क्षेत्रमा क्रान्ति ल्याउने र ‘गडफादर’ भनेर चिनिने यान लेकनले ठूलो टेक कम्पनीहरूले लामो समयदेखि लुकाउँदै आएको एउटा कडा सत्य उजागर गरेका छन्। मेटा जस्तो विशाल कम्पनीबाट उनको प्रस्थानले यो प्रश्न उठाएको छ—के हामीले देखिरहेको सुपर–इन्टेलिजेन्सको सपना साँच्चै पूरा हुन सक्छ?

यान लेकनले हालै सार्वजनिक भएको आफ्नो सम्बोधनमार्फत सम्पूर्ण टेक उद्योगको कार्यशैलीमाथि गम्भीर प्रश्न उठाएका छन्। उनका अनुसार अहिलेको अवस्था यस्तो छ जहाँ अधिकांश कम्पनीहरू एउटै प्रकारका भाषा–आधारित मोडेल बनाउनमै अड्किएका छन्। यो अवस्था सबैले एउटै खाल्डो झन् गहिरो खन्दै बसेजस्तै हो, जबकि नयाँ र फरक दिशामा सोच्न आवश्यक थियो। उनले चेतावनी दिएका छन् कि कम्पनीहरू एक–अर्काका इन्जिनियरहरू तानातान गरेर प्रतिस्पर्धीलाई केही नयाँ गर्न नदिने प्रयासमा छन्। यस्तो ‘ट्यालेन्ट युद्ध’ ले नवप्रवर्तनलाई अघि बढाउनेभन्दा पनि रोक्ने काम गरिरहेको छ।

लेकनको स्पष्ट भनाइ छ कि केवल भाषामा आधारित प्रणालीहरूले कहिल्यै वास्तविक सुपर–इन्टेलिजेन्स हासिल गर्न सक्दैनन्। भविष्यको एआई स्वतन्त्र रूपमा निर्णय लिन सक्ने प्रणाली हुनुपर्छ। सही निर्णय लिनका लागि भविष्यका सम्भावित परिणामहरूको अनुमान गर्न सक्ने क्षमता अनिवार्य हुन्छ। मानिसले कुनै काम गर्नु अघि त्यसका नतिजाबारे सोचेजस्तै, एआईले पनि संसार कसरी काम गर्छ भन्ने गहिरो बुझाइ राख्नुपर्छ। हालको प्रविधि शब्दहरू मिलाएर उत्तर दिन सक्छ, तर भौतिक संसारका क्रियाकलाप र तिनका परिणाम बुझ्न भने असफल छ।

मेटाका प्रमुख एआई वैज्ञानिकको पदबाट लेकन बाहिरिनु केवल व्यक्तिगत निर्णय मात्र होइन, वैचारिक असहमतिको परिणाम हो। ठूलो लगानीसहित सुरु गरिएको नयाँ पहलले कम्पनीको सम्पूर्ण ध्यान भाषा–आधारित मोडेलको दौडतर्फ मोडियो। यसका कारण एआईलाई साँच्चै बुद्धिमान बनाउने आधारभूत अनुसन्धान ओझेलमा पर्न गयो। यही कारणले लेकनले मेटा छोडेर आफ्नै प्रयोगशाला स्थापना गर्ने निर्णय गरे, जहाँ उनी संसार बुझ्ने मोडेलहरू विकास गर्न केन्द्रित हुनेछन्।

यान लेकनको यो कदम एआई अनुसन्धानको नयाँ अध्यायको सुरुवात हो। उनी अब यस्ता प्रणालीहरू निर्माण गर्न चाहन्छन्, जसले मानिसझैं योजना बनाउन, कारण र प्रभाव बुझ्न र परिस्थितिअनुसार निर्णय लिन सकून्। उनको सन्देश स्पष्ट छ—यदि एआईले मानव सभ्यतालाई साँच्चिकै सहयोग गर्नुपर्छ भने, हामीले भाषाको सीमाभन्दा बाहिर गएर सोच्नुपर्छ र बुद्धिमत्ताको मूल आधारलाई पुनः परिभाषित गर्नुपर्छ।