युनिभर्सिटी अफ मिलानका एस्ट्रोनोमरहरूको एक टोलीले हालै एक अनौठो विशाल ग्यालेक्सी पत्ता लगाएको छ। यो ग्यालेक्सी जेम्स वेब टेलिस्कोपको सहयोगमा फेला परेको हो। यस ग्यालेक्सीको विशेषता के छ भने यसको रङ र स्वरूप आलु पोट्याटोजस्तै देखिन्छ, त्यसैले वैज्ञानिकहरूले यसलाई रेड पोट्याटो भनी नामकरण गरेका छन्। यो ग्यालेक्सी पृथ्वीबाट अर्बौँ प्रकाश वर्ष टाढा रहेको एक विशेष स्थानमा अवस्थित छ।

अस्ट्रेलियन नागरिकले दाबी गरे कि कर्नाटकको होयसला मन्दिरको पत्थरको कलाकृतिमा टेलिस्कोप कुँदिएको छ, भिडियो सार्वजनिक।

यो ग्यालेक्सी आकारमा हाम्रो सूर्यभन्दा करिब ११० अर्ब गुणा बढी भारी छ। जति विशाल छ, त्यति नै रहस्यमयी पनि छ, किनभने यसको वरिपरि ताराहरू जन्मिने ग्यासको ठूलो भण्डार हुँदाहुँदै पनि यहाँ नयाँ ताराहरूको निर्माण लगभग रोकिएको छ। सामान्यतया यस्ता ठूला ग्यालेक्सीहरूले प्रत्येक वर्ष सयौँ नयाँ ताराहरू जन्माउँछन्, तर रेड पोट्याटोमा यो गति निकै सुस्त छ। औपचारिक रूपमा यसलाई MQN01 J004131.9-493704 नाम दिइएको छ।

अनुसन्धानमा पत्ता लाग्यो कि यसको नजिकै अर्को ग्यालेक्सी छ, जसले अत्यन्त शक्तिशाली एक्स–रे जेट उत्सर्जन गरिरहेको छ। ती किरणहरूले वरिपरिको ग्यासलाई यति अशान्त बनाइदिन्छन् कि रेड पोट्याटोले त्यसलाई प्रयोग गर्न सक्दैन। सरल भाषामा भन्नुपर्दा छिमेकीको अवरोधले यस ग्यालेक्सीको विकासलाई रोकिदिएको छ।

जेम्स वेब टेलिस्कोप के हो?
जेम्स वेब टेलिस्कोपलाई पुरानो हबल टेलिस्कोपको स्थानमा ल्याइएको हो। यसलाई अन्तरिक्षमा रहेको संसारकै सबैभन्दा शक्तिशाली क्यामेरा मानिन्छ। यो सन् २०२१ डिसेम्बर २५ मा प्रक्षेपण गरिएको थियो। यसलाई निर्माण गर्न नासा र युरोपियन अन्तरिक्ष एजेन्सी जस्ता संस्थाहरूले अर्बौँ डलर खर्च गरेका छन्। यो टेलिस्कोप इन्फ्रारेड प्रविधिमा आधारित छ। जसरी अँध्यारोमा हेर्ने इन्फ्रारेड चस्माले ताप पहिचान गर्छ, त्यसरी नै यसले धुलो र धुवाँको पछाडि लुकेका ताराहरू देख्न सक्छ।

यस टेलिस्कोपमा करिब ६.५ मिटर चौडाइको ऐना जडान गरिएको छ, जसमा सुनको पात लगाइएको छ। सुनले इन्फ्रारेड तरंगहरू अत्यन्त राम्रोसँग परावर्तित गर्ने भएकाले यसको प्रयोग गरिएको हो। सूर्यको तापबाट जोगाउन यसमा टेनिस कोर्टजत्रो आकारको सनशील्ड राखिएको छ। यसले टेलिस्कोपलाई करिब माइनस २३३ डिग्री सेल्सियस तापक्रममा राख्न मद्दत गर्छ, जुन इन्फ्रारेड सेन्सरका लागि आवश्यक हुन्छ।

जेम्स वेब टेलिस्कोपको काम के हो?

यो टेलिस्कोप पृथ्वीबाट करिब १५ लाख किलोमिटर टाढा यस्तो स्थानमा राखिएको छ, जहाँबाट यसले कुनै अवरोधबिना अन्तरिक्षको गहिराइ अध्ययन गर्न सक्छ। जब हामी टाढाका ग्यालेक्सीहरू हेर्छौँ, हामी वास्तवमा तिनको अरबौँ वर्ष पुरानो इतिहास हेरिरहेका हुन्छौँ, किनकि त्यसको प्रकाश हामीसम्म आइपुग्न धेरै समय लाग्छ। जेम्स वेब टेलिस्कोपले ब्रह्माण्डको जन्म अर्थात् बिग बैंगको समयको पहिलो प्रकाश देखाउने प्रयास गरिरहेको छ।

यस टेलिस्कोपको मुख्य उद्देश्य ब्रह्माण्डका ती सुदूर क्षेत्रहरू अध्ययन गर्नु हो, जहाँ मानवले पहिले कहिल्यै अवलोकन गर्न सकेको थिएन। यसै क्रममा यसले नयाँ ताराहरू र ग्यालेक्सीहरू पत्ता लगाउँछ र त्यहाँ पानी, अक्सिजन वा मेथेनजस्ता ग्यासहरूको खोज गरी जीवन सम्भव छ कि छैन भन्ने संकेत खोज्ने प्रयास गर्छ।